Ипотека банк кредитлеў мәселесинде жуўапкершиликли ҳәм саналы қатнасты үгит-нәсиятлаўға қаратылған жаңа басламасын жәриялады.

Банктиң атап өтиўинше, кредиттиң өзи машқала емес – ол белгили бир жағдайда оператив шешим бола алады. Бирақ кредит пуқта ойланбастан, есап-санақсыз ҳәм ақыбетлери инабатқа алынбастан рәсмийлестирилсе, ол артықша финанслық жүк ҳәм узақ мүддетли қыйыншылықларға алып келиўи мүмкин.

Қәнигелер кредит алыўдан алдын, бәринен бурын, жеке бюджетти қалыс баҳалаў зәрүрлигин атап өтеди. Буның ушын барлық турақлы дәраматлар ҳәм мәжбүрий қәрежетлер – ижара, коммуналлық төлемлер, азық-аўқат, транспорт, байланыс ҳәм басқа да турақлы қәрежетлер есаплап шығылыўы керек. Соннан кейин ғана ҳәр айда еркин пайдаланыў мүмкин болған қаржы муғдарын анық белгилеў мүмкин болады.

Усыныс етилиўинше, қарызлар бойынша айлық төлемлер улыўма турақлы дәраматтың 30-40 процентинен артпаўы керек. Болмаса, мийнет ҳақының кешиктирилиўи, денсаўлық пенен байланыслы күтилмеген қәрежетлер ямаса қыстаўлы оңлаў жумыслары финанслық турақлылықты бузыўы мүмкин.

Егер пуқараның әллеқашан кредит миннетлемелери бар болса, жаңа кредит рәсмийлестириўден алдын олардың мүддети ҳәм процент ставкалары пуқта талланыўы зәрүр. Айырым жағдайларда жаңа қарыз алыўға қарағанда, миннетлемелерди тәртипке салыў ямаса қайта қаржыландырыў бир қанша мақсетке муўапық болыўы мүмкин.

Банк қәнигелери кең тарқалған қәтеликлерден бири сыпатында кредитти тек ғана айлық төлем муғдарына қарап баҳалаўды көрсетеди. Төлем қолайлы көринсе де, узақ мүддетли кредитлер артықша төлемниң сезилерли дәрежеде артыўына алып келиўи мүмкин. Сол себепли кредиттиң жуўмақлаўшы баҳасы ҳәм банкке қайтарылатуғын улыўма сумма ҳәр қашан алдыннан салыстырылыўы керек.

Сондай-ақ, кредит турақлы пул жетиспеўшилигин қаплаў қуралы сыпатында қаралмаўы керек екенлиги айрықша атап өтиледи. Егер қаржы тийкарғы мүтәжликлерди қаплаўға жетпей атырған болса, қарыз алыў машқаланы ўақытша ғана кешиктирип турады. Бундай жағдайда бюджетти қайта көрип шығыў, дәрамат дереклерин таллаў ҳәм қәрежетлердиң үстинлигин белгилеў әҳмийетли.

Финанслық қәўипсизлик дастығына ийе болыў да турақлылықтың әҳмийетли факторларынан бири болып есапланады. Қәнигелер кеминде үш айлық дәраматқа тең қор қәлиплестириўди усыныс етеди. Бул күтилмеген жағдайларда қосымша басымды азайтады.

Ипотека банктиң атап өтиўинше, егер кредит алыў процесинде шахста еки ойлылық ямаса қәўетер пайда болса, бул сигналларға айрықша итибар қаратыў керек. Кредитти кейин ала да алыў мүмкин, бирақ асығыслық пенен қабыл етилген қарардың ақыбетлери жыллар даўамында сезилиўи мүмкин.

Банк бул баслама арқалы кредит инсанның реал имканиятларына сәйкес, түсиникли ҳәм орынланыўы мүмкин болған финанслық шешим болыўы керек екенлигин атап өтеди. Ипотека банкке бола, саналы ҳәм жуўапкершиликли финанслық қарарлар тек ғана артықша басымды азайтады, ал турақлы раўажланыў ушын беккем тийкар жаратады.

Нозимбек Марданов,

ӨзА