Ipoteka bank kreditlew máselesinde juwapkershilikli hám sanalı qatnastı úgit-násiyatlawǵa qaratılǵan jańa baslamasın járiyaladı.
Banktiń atap ótiwinshe, kredittiń ózi mashqala emes – ol belgili bir jaǵdayda operativ sheshim bola aladı. Biraq kredit puqta oylanbastan, esap-sanaqsız hám aqıbetleri inabatqa alınbastan rásmiylestirilse, ol artıqsha finanslıq júk hám uzaq múddetli qıyınshılıqlarǵa alıp keliwi múmkin.
Qánigeler kredit alıwdan aldın, bárinen burın, jeke byudjetti qalıs bahalaw zárúrligin atap ótedi. Bunıń ushın barlıq turaqlı dáramatlar hám májbúriy qárejetler – ijara, kommunallıq tólemler, azıq-awqat, transport, baylanıs hám basqa da turaqlı qárejetler esaplap shıǵılıwı kerek. Sonnan keyin ǵana hár ayda erkin paydalanıw múmkin bolǵan qarjı muǵdarın anıq belgilew múmkin boladı.
Usınıs etiliwinshe, qarızlar boyınsha aylıq tólemler ulıwma turaqlı dáramattıń 30-40 procentinen artpawı kerek. Bolmasa, miynet haqınıń keshiktiriliwi, densawlıq penen baylanıslı kútilmegen qárejetler yamasa qıstawlı ońlaw jumısları finanslıq turaqlılıqtı buzıwı múmkin.
Eger puqaranıń álleqashan kredit minnetlemeleri bar bolsa, jańa kredit rásmiylestiriwden aldın olardıń múddeti hám procent stavkaları puqta tallanıwı zárúr. Ayırım jaǵdaylarda jańa qarız alıwǵa qaraǵanda, minnetlemelerdi tártipke salıw yamasa qayta qarjılandırıw bir qansha maqsetke muwapıq bolıwı múmkin.
Bank qánigeleri keń tarqalǵan qáteliklerden biri sıpatında kreditti tek ǵana aylıq tólem muǵdarına qarap bahalawdı kórsetedi. Tólem qolaylı kórinse de, uzaq múddetli kreditler artıqsha tólemniń sezilerli dárejede artıwına alıp keliwi múmkin. Sol sebepli kredittiń juwmaqlawshı bahası hám bankke qaytarılatuǵın ulıwma summa hár qashan aldınnan salıstırılıwı kerek.
Sonday-aq, kredit turaqlı pul jetispewshiligin qaplaw quralı sıpatında qaralmawı kerek ekenligi ayrıqsha atap ótiledi. Eger qarjı tiykarǵı mútájliklerdi qaplawǵa jetpey atırǵan bolsa, qarız alıw mashqalanı waqıtsha ǵana keshiktirip turadı. Bunday jaǵdayda byudjetti qayta kórip shıǵıw, dáramat dereklerin tallaw hám qárejetlerdiń ústinligin belgilew áhmiyetli.
Finanslıq qáwipsizlik dastıǵına iye bolıw da turaqlılıqtıń áhmiyetli faktorlarınan biri bolıp esaplanadı. Qánigeler keminde úsh aylıq dáramatqa teń qor qáliplestiriwdi usınıs etedi. Bul kútilmegen jaǵdaylarda qosımsha basımdı azaytadı.
Ipoteka banktiń atap ótiwinshe, eger kredit alıw procesinde shaxsta eki oylılıq yamasa qáweter payda bolsa, bul signallarǵa ayrıqsha itibar qaratıw kerek. Kreditti keyin ala da alıw múmkin, biraq asıǵıslıq penen qabıl etilgen qarardıń aqıbetleri jıllar dawamında seziliwi múmkin.
Bank bul baslama arqalı kredit insannıń real imkaniyatlarına sáykes, túsinikli hám orınlanıwı múmkin bolǵan finanslıq sheshim bolıwı kerek ekenligin atap ótedi. Ipoteka bankke bola, sanalı hám juwapkershilikli finanslıq qararlar tek ǵana artıqsha basımdı azaytadı, al turaqlı rawajlanıw ushın bekkem tiykar jaratadı.

Nozimbek Mardanov,
ÓzA