Ҳәр бир миллеттиң өзине тәнлиги, тарийхый яды, мәдений байлығы ҳәм руўхый дүньясы бәринен бурын оның тилинде көринеди. Тил – бул әпиўайы байланыс қуралы емес, ол миллеттиң руўхый дүньясы, ой-пикири, менталитети ҳәм қәдириятларының көриниси. Сонлықтан, тилдиң байлығы – миллеттиң байлығы, ал оның жоғалыўы миллеттиң әсте-ақырын тарийх сахнасынан шығып кетиўиниң басланыўы болыўы мүмкин.

Бүгинги глобалласыў дәўиринде өзбек тили де басқа көплеген миллий тиллер сыяқлы түрли басымларға ушырамақта. Әсиресе, жаслар арасында шет тиллерге ҳәдден тыс уқыплылық, социаллық тармақларда жалған заманагөйлик нықабы астында өз тилинен ўаз кешиў жағдайлары бақланбақта. Бул болса өз гезегинде миллий өзликти, мәдениятты, тарийхый мийрасты аңлаўға унамсыз тәсир көрсетиўи мүмкин.

Бирақ бул жағдайға қарсы турған, тилди тек ғана сақлап қалып қоймастан, ал оны және де гөззалландырып атырған бир күш – бул әдебият. Әдебият ҳәр қандай миллет тилиниң нәзиклигин, ҳаўазлылығын, сүўретлеў күши ҳәм эстетикалық гөззаллығын көрсетип беретуғын ең қүдиретли қурал болып есапланады. Усы мәнисте, өзбек әдебияты әзелден өз тилиниң гүлтажы болып келген.

Абдулла Қадирий, Шолпан, Ғафур Ғулам, Айбек, Миртемир, Өткир Ҳошимов, Тоғай Мурат сыяқлы жазыўшылар тилимиздиң ең нәзик ҳәм нәзик тәреплерин шығармаларында сәўлелендирип, оны жанлы ҳәм тартымлы услаўға хызмет еткен. Қадирийдиң “Сиз ўшаму?” деген сөзи өзбек тилиниң көрсетиў имканиятларының қаншелли кеңлигин, бир ғана сөз арқалы терең сезим жеткериў мүмкинлигин көрсетеди. Бул гәптиң ҳәр бир сеси муҳаббат, азап ҳәм сағыныш пенен байланысқан.

Ямаса Тоғай Мураттың “Атамнан қалған атызлар” шығармасының тили – бул әпиўайы сөзлер жыйнағы емес, ал өзбектиң руўхы, жүреги ҳәм өзине тән дүньяқарасы. Ол шығармаларда тек ўақыялар емес, ал тилдиң ишки ырғағы, диалект ҳәм халықлық сөзлер, тәбият пенен үнлесликтеги пикирлер де жанлы сүўретленген.

Бүгинги әдебият ўәкиллери де әйне усы жуўапкершиликти өз мойнына алыўы керек. Заманагөй жазыўшылар тек ғана заман машқалаларын сәўлелендириў емес, ал тилди сақлап қалыўшы, оны байытыўшы ҳәм жас әўладта тилге меҳир оятыўшы шығармалар жаратыўы керек. Бул тек ғана әдебий емес, ал жәмийетлик ҳәм миллий жуўапкершилик болып табылады.

Бүгин жас дөретиўшилер арасында тилди өзгертиў, оны заман руўхына бейимлестириўге умтылыў күшли. Бул қайсыдур мәнисте унамлы жағдай. Бирақ бул жаңаланыў өтмиштен үзилмеген ҳалда болыўы керек.

Тилди сақлап қалыў – бул мәдениятты, тарийхты, руўхыятты, миллетти сақлап қалыў дегени. Ҳәр бир өзбек өз тилин сүйиўи, оның менен мақтаныўы ҳәм оны раўажландырыў жолында өз үлесин қосыўы керек. Әдебият болса бул жолдағы ең жарқын маяк, руўхландырыўшы күш.

Дилдора ДЎСМАТОВА,

ӨзАның хабаршысы