Стратегиялық ҳәм регионлараралық изертлеўлер институты (СРИИ) директорының биринши орынбасары Акрамжон Неъматов 27-январь күни Ташкентте өткерилген “Қазақстанның сиясий модернизациясы: реформалар, жәмийетлик талап ҳәм регионаллық контекст” атамасындағы дөгерек сәўбетинде жоқарыда келтирилген пикирди билдирди.

Илаж Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшиханасы тәрепинен шөлкемлестирилди. Онда Орайлық Азия мәмлекетлери, Әзербайжан ҳәм Россия Федерациясы дипломатиялық ўәкилханаларының басшылары, сондай-ақ, Өзбекстан парламенти, эксперт ҳәм илимий топарлардың ўәкиллери қатнасты.

Акрамжон Неъматовтың пикиринше, Қазақстан басшылығы тәрепинен избе-из алға қойылып атырған тийкарғы идея жәмийетлик сана, мәмлекетлик институтлар ҳәм экономикалық системаны өзгертиўди өз ишине алған кең көлемли модернизация концепциясы болып есапланады.

Турақсыз халықаралық жағдай шараятында, мәмлекеттиң узақ мүддетли раўажланыў бағдарларын қәлиплестириў ҳәм әмелге асырыў қәбилети турақлылықтың тийкарғы факторларынан бирине айланып бармақта. Сол себепли, бундай қатнас айрықша әҳмийетке ийе екени атап өтилди. Усы көзқарастан, СРИИ ўәкилиниң пикиринше, Қазақстанның сиясаты тек ғана миллий раўажланыў ушын емес, ал пүткил Орайлық Азия регионы ушын да әҳмийетли бағдарды белгилеп бермекте.

Акрамжон Неъматов регион мәмлекетлери дус келип атырған структуралық машқалалар, соның ишинде, шийки затқа байланыслылық, технологиялық артта қалыўшылық, демографиялық ҳәм климат машқалаларының уқсаслығына айрықша итибар қаратты. Усы мүнәсибет пенен ол модернизация процесслерин әмелге асырыў миллий стратегиялардың регионаллық дәрежеде үзликсиз байланыслылығы тәмийинленгенде ең жоқары нәтийже беретуғынын атап өтти.

Эксперттиң баҳалаўынша, Орайлық Азияның потенциалы ҳақыйқатында да үлкен. Буның айқын мысалы сыпатында ол турақлы өсим пәтлери ҳәм жоқары сапа өзгешеликлерин көрсетип атырған Өзбекстан экономикасын келтирди. Атап айтқанда, 2026-жылдың басына келип жалпы ишки өним көлеми 145 миллиард АҚШ долларынан асты, экспорт көлеми болса 33,4 миллиард долларға жетти. Соның менен бирге, Акрамжон Неъматовтың сөзлерине бола, бүгинги күнде Өзбекстан да, Қазақстан да тийкарынан санлы өсиў моделинен билим, технологиялар ҳәм инновацияларға тийкарланған сапалы раўажланыў жолына избе-из өтип атырғаны айрықша әҳмийетке ийе.

Усы көзқарастан, эксперт Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёевтиң сиясий күн тәртибиндеги терең модернизациялаў жолын избе-из әмелге асырыўдың шешиўши ролин айрықша атап өтти. Оның пикиринше, Өзбекстан басшылығы баслап берген реформалардың сиясий ерк-ықрары ҳәм системалы өзгешелиги турақлы экономикалық өсим пәтлерин тәмийинлеў, институционаллық өзгерислерди жеделлестириў ҳәм турмыс сапасын арттырыў ҳәм инсан капиталын раўажландырыўға қаратылған жаңа раўажланыў модельине өтиў ушын беккем тийкар жаратыў имканиятын берди.

СРИИ ўәкилиниң атап өтиўинше, Өзбекстанда әмелге асырылып атырған реформалар кең көлемли ҳәм узақ мүддетли болып, экономикалық, социаллық ҳәм басқарыў тараўларын қамтып алады ҳәм бүгинги күнде тек ғана мәмлекеттиң ишки раўажланыўына емес, ал регионаллық процесслердиң улыўма динамикамасына да унамлы тәсир көрсетпекте. Усы көзқарастан, Өзбекстанның модернизация жолына Орайлық Азияның турақлылығы ҳәм өз-ара байланыслылығын беккемлеўдиң тийкарғы факторларынан бири сыпатында қаралмақта.

Акрамжон Неъматов бул пикирди алға қойып, Қазақстанның “Адал азамат” концепциясы ҳәм Өзбекстанның “Инсан қәдири” стратегиясындағы баҳалы көзқараслардың өз-ара үйлесиў имканиятларына айрықша итибар қаратты. Оның сөзлерине бола, бул басламаларды бирлестириў жәмийетте жуўапкершиликли пуқаралықтың бирден-бир стандартын қәлиплестириўге жәрдем береди. Бундай жантасыў шеңберинде инсан раўажланыўдың тийкарғы дереги сыпатында қаралады.

Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёевтиң Олий Мажлиске Мүрәжаты, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Президенти Қасым-Жомарт Тоқаевтың басламаларына сүйенип, эксперт регионаллық бирге ислесиўдиң бир қатар тийкарғы бағдарларын белгилеп берди.

Бириншиден, технологиялық ҳәм инновациялық раўажланыў бағдарындағы ҳәрекетлерди бирлестириў әҳмийетли екенлиги атап өтилди. Эксперттиң пикиринше, жоқары қосымша қунлы экономикаға өз-ара муўапықласқан ҳалда өтиў, жоқары технологиялы тармақлар, илимий изертлеўлер ҳәм инновациялық экосистемаларды раўажландырыў, регионның глобаллық мийнет бөлистирилиўиндеги орнын беккемлеў ушын шараят жаратады.

Екиншиден, инсан капиталын системалы раўажландырыў мақсетинде потенциалларды бирлестириў зәрүр екенлиги атап өтилди. Эксперттиң атап өтиўинше, билимлендириў системалары ҳәм кадрлар таярлаў механизмлерин мийнет базарының өзгериўшең талапларына бейимлестириў, инженерлик, санлы ҳәм басқарыў компетенцияларын раўажландырыў Орайлық Азияның узақ мүддетли бәсекиге шыдамлылығының тийкарын қурайды.

Үшиншиден, экологиялық турақлылық ҳәм климатқа бейимлесиў тараўында муўапықластырылған ҳәрекетлердиң әҳмийети артып баратырғаны көрсетилген. Эксперттиң сөзлерине бола, энергия нәтийжелилиги, “жасыл” энергетиканы раўажландырыў, аўыл хожалығының өнимдарлығын ҳәм турақлылығын арттырыў бойынша биргеликтеги көзқараслар климат күн тәртибин қәўип дерегинен өсиў факторына айландырыў имканиятын береди.

Төртиншиден, транспорт ҳәм логистика сиясатын үйлестириўдиң әҳмиетли екенлиги айрықша атап өтилди. Көп тармақлы транспорт коридорлары системасын жаратыў ҳәм инфраструктура жойбарларын муўапықластырыў Орайлық Азияны Евроазияның ири транспорт-логистика орайына айландырыў ушын шараят жаратады.

Бесиншиден, санластырыўды раўажландырыў ҳәм жасалма интеллект технологияларын енгизиў бағдарындағы ҳәрекетлерди бирлестириў әҳмийетли екенлиги атап өтилди. Санлы стратегияларды муўапықластырыў, жасалма интеллект шешимлери ҳәм электрон мәмлекетлик хызметлерди раўажландырыў кең көлемли тәсир көрсетип, реформаларды жеделлестиреди ҳәм мәмлекетлик басқарыўдың сапасын арттырады.

Алтыншыдан, мәдений-гуманитарлық бирге ислесиў зәрүр екенлиги атап өтилди. Эксперттиң сөзлерине бола, улыўма мәдений-тарийхый мәканды қәлиплестириў ҳәм регионаллық өзине тәнликти беккемлеў бир ўақыттың өзинде турақлылық факторы ҳәм узақ мүддетли раўажланыў драйвери болып есапланады.

Акрамжон Неъматов сөзиниң жуўмағында Қазақстан ҳәм Өзбекстанның жедел модернизацияланыўы пүткил Орайлық Азия регионының турақлы өсиўи ушын беккем тийкар жаратып атырғанын айрықша атап өтти. Экспертлердиң есап-санақларына бола, бул ҳәрекетлер регионаллық дәрежеде системалы түрде бирлестирилген жағдайда, регион үш тийкарғы нәтийжеге ерисиўи мүмкин: халықаралық субъектликти беккемлеў, инвестициялық тартымлылықты арттырыў ҳәм сыртқы тәсирлерге шыдамлылықты күшейтиў.

“Модернизация – бул тек ғана сиясий таңлаў емес. Орайлық Азия ушын бул және де нәтийжели регионаллық бирге ислесиў, турақлы раўажланыў ҳәм социаллық раўажланыўдың объектив жолы болып есапланады,” – деп жуўмақлады СРИИ ўәкили.

ӨзА