Strategiyalıq hám regionlararalıq izertlewler institutı (SRII) direktorınıń birinshi orınbasarı Akramjon Nematov 27-yanvar kúni Tashkentte ótkerilgen “Qazaqstannıń siyasiy modernizaciyası: reformalar, jámiyetlik talap hám regionallıq kontekst” atamasındaǵı dógerek sáwbetinde joqarıda keltirilgen pikirdi bildirdi.
Ilaj Qazaqstan Respublikasınıń Ózbekstandaǵı elshixanası tárepinen shólkemlestirildi. Onda Oraylıq Aziya mámleketleri, Ázerbayjan hám Rossiya Federaciyası diplomatiyalıq wákilxanalarınıń basshıları, sonday-aq, Ózbekstan parlamenti, ekspert hám ilimiy toparlardıń wákilleri qatnastı.
Akramjon Nematovtıń pikirinshe, Qazaqstan basshılıǵı tárepinen izbe-iz alǵa qoyılıp atırǵan tiykarǵı ideya jámiyetlik sana, mámleketlik institutlar hám ekonomikalıq sistemanı ózgertiwdi óz ishine alǵan keń kólemli modernizaciya koncepciyası bolıp esaplanadı.
Turaqsız xalıqaralıq jaǵday sharayatında, mámlekettiń uzaq múddetli rawajlanıw baǵdarların qáliplestiriw hám ámelge asırıw qábileti turaqlılıqtıń tiykarǵı faktorlarınan birine aylanıp barmaqta. Sol sebepli, bunday qatnas ayrıqsha áhmiyetke iye ekeni atap ótildi. Usı kózqarastan, SRII wákiliniń pikirinshe, Qazaqstannıń siyasatı tek ǵana milliy rawajlanıw ushın emes, al pútkil Oraylıq Aziya regionı ushın da áhmiyetli baǵdardı belgilep bermekte.
Akramjon Nematov region mámleketleri dus kelip atırǵan strukturalıq mashqalalar, sonıń ishinde, shiyki zatqa baylanıslılıq, texnologiyalıq artta qalıwshılıq, demografiyalıq hám klimat mashqalalarınıń uqsaslıǵına ayrıqsha itibar qarattı. Usı múnásibet penen ol modernizaciya processlerin ámelge asırıw milliy strategiyalardıń regionallıq dárejede úzliksiz baylanıslılıǵı támiyinlengende eń joqarı nátiyje beretuǵının atap ótti.
Eksperttiń bahalawınsha, Oraylıq Aziyanıń potencialı haqıyqatında da úlken. Bunıń ayqın mısalı sıpatında ol turaqlı ósim pátleri hám joqarı sapa ózgesheliklerin kórsetip atırǵan Ózbekstan ekonomikasın keltirdi. Atap aytqanda, 2026-jıldıń basına kelip jalpı ishki ónim kólemi 145 milliard AQSh dollarınan astı, eksport kólemi bolsa 33,4 milliard dollarǵa jetti. Sonıń menen birge, Akramjon Nematovtıń sózlerine bola, búgingi kúnde Ózbekstan da, Qazaqstan da tiykarınan sanlı ósiw modelinen bilim, texnologiyalar hám innovaciyalarǵa tiykarlanǵan sapalı rawajlanıw jolına izbe-iz ótip atırǵanı ayrıqsha áhmiyetke iye.
Usı kózqarastan, ekspert Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń siyasiy kún tártibindegi tereń modernizaciyalaw jolın izbe-iz ámelge asırıwdıń sheshiwshi rolin ayrıqsha atap ótti. Onıń pikirinshe, Ózbekstan basshılıǵı baslap bergen reformalardıń siyasiy erk-ıqrarı hám sistemalı ózgesheligi turaqlı ekonomikalıq ósim pátlerin támiyinlew, institucionallıq ózgerislerdi jedellestiriw hám turmıs sapasın arttırıw hám insan kapitalın rawajlandırıwǵa qaratılǵan jańa rawajlanıw modeline ótiw ushın bekkem tiykar jaratıw imkaniyatın berdi.
SRII wákiliniń atap ótiwinshe, Ózbekstanda ámelge asırılıp atırǵan reformalar keń kólemli hám uzaq múddetli bolıp, ekonomikalıq, sociallıq hám basqarıw tarawların qamtıp aladı hám búgingi kúnde tek ǵana mámlekettiń ishki rawajlanıwına emes, al regionallıq processlerdiń ulıwma dinamikamasına da unamlı tásir kórsetpekte. Usı kózqarastan, Ózbekstannıń modernizaciya jolına Oraylıq Aziyanıń turaqlılıǵı hám óz-ara baylanıslılıǵın bekkemlewdiń tiykarǵı faktorlarınan biri sıpatında qaralmaqta.
Akramjon Nematov bul pikirdi alǵa qoyıp, Qazaqstannıń “Adal azamat” koncepciyası hám Ózbekstannıń “Insan qádiri” strategiyasındaǵı bahalı kózqaraslardıń óz-ara úylesiw imkaniyatlarına ayrıqsha itibar qarattı. Onıń sózlerine bola, bul baslamalardı birlestiriw jámiyette juwapkershilikli puqaralıqtıń birden-bir standartın qáliplestiriwge járdem beredi. Bunday jantasıw sheńberinde insan rawajlanıwdıń tiykarǵı deregi sıpatında qaraladı.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majliske Múrájatı, sonday-aq, Qazaqstan Respublikası Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıń baslamalarına súyenip, ekspert regionallıq birge islesiwdiń bir qatar tiykarǵı baǵdarların belgilep berdi.
Birinshiden, texnologiyalıq hám innovaciyalıq rawajlanıw baǵdarındaǵı háreketlerdi birlestiriw áhmiyetli ekenligi atap ótildi. Eksperttiń pikirinshe, joqarı qosımsha qunlı ekonomikaǵa óz-ara muwapıqlasqan halda ótiw, joqarı texnologiyalı tarmaqlar, ilimiy izertlewler hám innovaciyalıq ekosistemalardı rawajlandırıw, regionnıń globallıq miynet bólistiriliwindegi ornın bekkemlew ushın sharayat jaratadı.
Ekinshiden, insan kapitalın sistemalı rawajlandırıw maqsetinde potenciallardı birlestiriw zárúr ekenligi atap ótildi. Eksperttiń atap ótiwinshe, bilimlendiriw sistemaları hám kadrlar tayarlaw mexanizmlerin miynet bazarınıń ózgeriwsheń talaplarına beyimlestiriw, injenerlik, sanlı hám basqarıw kompetenciyaların rawajlandırıw Oraylıq Aziyanıń uzaq múddetli básekige shıdamlılıǵınıń tiykarın quraydı.
Úshinshiden, ekologiyalıq turaqlılıq hám klimatqa beyimlesiw tarawında muwapıqlastırılǵan háreketlerdiń áhmiyeti artıp baratırǵanı kórsetilgen. Eksperttiń sózlerine bola, energiya nátiyjeliligi, “jasıl” energetikanı rawajlandırıw, awıl xojalıǵınıń ónimdarlıǵın hám turaqlılıǵın arttırıw boyınsha birgeliktegi kózqaraslar klimat kún tártibin qáwip dereginen ósiw faktorına aylandırıw imkaniyatın beredi.
Tórtinshiden, transport hám logistika siyasatın úylestiriwdiń áhmietli ekenligi ayrıqsha atap ótildi. Kóp tarmaqlı transport koridorları sistemasın jaratıw hám infrastruktura joybarların muwapıqlastırıw Oraylıq Aziyanı Evroaziyanıń iri transport-logistika orayına aylandırıw ushın sharayat jaratadı.
Besinshiden, sanlastırıwdı rawajlandırıw hám jasalma intellekt texnologiyaların engiziw baǵdarındaǵı háreketlerdi birlestiriw áhmiyetli ekenligi atap ótildi. Sanlı strategiyalardı muwapıqlastırıw, jasalma intellekt sheshimleri hám elektron mámleketlik xızmetlerdi rawajlandırıw keń kólemli tásir kórsetip, reformalardı jedellestiredi hám mámleketlik basqarıwdıń sapasın arttıradı.
Altınshıdan, mádeniy-gumanitarlıq birge islesiw zárúr ekenligi atap ótildi. Eksperttiń sózlerine bola, ulıwma mádeniy-tariyxıy mákandı qáliplestiriw hám regionallıq ózine tánlikti bekkemlew bir waqıttıń ózinde turaqlılıq faktorı hám uzaq múddetli rawajlanıw drayveri bolıp esaplanadı.
Akramjon Nematov sóziniń juwmaǵında Qazaqstan hám Ózbekstannıń jedel modernizaciyalanıwı pútkil Oraylıq Aziya regionınıń turaqlı ósiwi ushın bekkem tiykar jaratıp atırǵanın ayrıqsha atap ótti. Ekspertlerdiń esap-sanaqlarına bola, bul háreketler regionallıq dárejede sistemalı túrde birlestirilgen jaǵdayda, region úsh tiykarǵı nátiyjege erisiwi múmkin: xalıqaralıq subektlikti bekkemlew, investiciyalıq tartımlılıqtı arttırıw hám sırtqı tásirlerge shıdamlılıqtı kúsheytiw.
“Modernizaciya – bul tek ǵana siyasiy tańlaw emes. Oraylıq Aziya ushın bul jáne de nátiyjeli regionallıq birge islesiw, turaqlı rawajlanıw hám sociallıq rawajlanıwdıń obektiv jolı bolıp esaplanadı,” – dep juwmaqladı SRII wákili.

ÓzA