2025-жыл глобаллық сиясий процесс жеделлескен, халықаралық қатнасықларда жаңа көзқараслар қәлиплесип атырған дәўир сыпатында көринди. Усындай қыйын геосиясий шараятта Өзбекстан сыртқы сиясаты интакерлик, ашықтан-ашық сөйлесиў ҳәм өз-ара пайдалы бирге ислесиў принципи тийкарында избе-из раўажланбақта. Мәмлекет халықаралық майданда белсенди субъект сыпатында орнын беккемлеп, регионаллық ҳәм глобаллық турақлылыққа қаратылған әҳмийетли басламаларды алға қоймақта.

Эксперт Сайфиддин Жўраев мәмлекетимиз сыртқы сиясатында бақланып атырған жаңа дипломатиялық бағдарлар, халықаралық бирге ислесиўдиң кеңейип атырған көлеми және дүнья жәмийетшилиги менен өз-ара исенимди беккемлеўге қаратылған ҳәрекетлер ҳәр тәреплеме талланады.

Бизге белгили, кейинги жылларда халықаралық сиясатта терең, системалы өзгерислер бақланбақта. Атап айтқанда, раўажланған мәмлекетлер менен раўажланып атырған мәмлекетлер арасында экономикалық, саўда, инвестициялық ҳәм әскерий-технологиялық бәсеки күшейиўи артыўы артынан геосиясий келиспеўшиликлер өзине тән түрде көринбекте.

Сонлықтан, раўажланып атырған мәмлекетлер арасында өз-ара пайдалы бирге ислесиўдиң заманагөй моделлери қәлиплесип, раўажланған мәмлекетлер менен қатнасықлар да жаңаша мазмунға ийе болмақта. Нәтийжеде Батыс ҳәм Шығыстың дәстүрий қатнасықлары системасында сапа жағынан жаңаланыў жүз берип, Шығыста пайда болып атырған жаңа күш орайлары халықаралық қатнасықларды ҳәрекетлендириўши әҳмийетли факторларға айланбақта. Бул процесс жәҳән тәртибинде жаңа нызамлылық ҳәм қағыйдаларды белгилеў менен бирге, глобаллық көлемде бәсеки көлеминиң кеңейиўине де себеп болмақта.

Соның ишинде, көп бағдарлы, көп тәреплеме сыртқы сиясат себепли Өзбекстанның система шөлкемлестириўши сыпатындағы орны беккемленип, халықаралық жәмийетшилик тәрепинен тән алынбақта. Даўамлылық, турақлылыққа ийе болған бул процесс еки ҳәм көп тәреплеме байланыслар, бирге ислесиўши мәмлекет басшылары арасында өз-ара исеним ҳәм сөйлесиўге тийкарланған сөйлесиўлер, руўхый шын кеўиллик, стратегиялық шерикликти кеңейтиўши ҳәм беккемлеўши жаңа бағдарлар көринисинде көринип атыр. Телефон дипломатиясы, еки тәреплеме сиясий-дипломатиялық сөйлесиў, парламент, экономикалық ҳәм аймақлараралық дипломатия сыяқлы жаңа тенденциялар географиясының кеңейип барыўы бақланбақта.

Өз гезегинде, мәмлекетимиз басшысы атап өткениндей, “Елимиз глобаллық мәселелер додаланатуғын халықаралық қарым-қатнас майданына айланып бармақта”. Бүгинги күнде бул процесстиң раўажланыў тенденциясын, зәрүр шараятлар менен факторларды анықлаў, раўажланыў стратегиясының мәнисин кең жәмийетшиликке жеткериў ҳәм әмелий, ҳәм аналитикалық, ҳәм теориялық-сиясий әҳмийетке ийе ўазыйпа сыпатында күн тәртибине шықпақта.

Басламашы дипломатия – түпкиликли бурылыс дәўири

Өзбекстанның сыртқы сиясаты ҳәм дипломатиясы әмелияты, мәмлекетимиз басшысының бул бағдардағы интакер, белсенди ҳәрекетлери, сондай-ақ, халықаралық көлемде жүз берген, даўам етип атырған сиясий, экономикалық, социаллық ҳәдийсе ҳәм процесслерди бақлаў, таллаў, бар мағлыўматлар, экспертлер ҳәм қәнигелердиң көзқараслары, пикирлери, концептуаллық усыныслары соны тастыйықлайды, дүньяда өзине тән қыйыншылық, стратегиялық қарама-қарсылықлар тереңлесип атырған болса да, екинши тәрептен машқалаларды шешиў ушын имканият, шараят жүзеге келмекте. Өткен жылдың сиясий турмысында Өзбекстанның раўажланған мәмлекетлер – Россия, Қытай ҳәм АҚШ пенен өз-ара пайдалы сиясий-дипломатиялық байланысларының турақлылығы, халықшыллығы, руўхыйлығы, системалылығы, турақлылығы ҳәм перспективаға қаратылғаны сезилерли дәрежеде көзге тасланды.

Президентимиздиң жаңа дәўир машқалалары, қағыйдаларын стратегиялық көзқарасы, аңлаўы барлық тараўлардағы системалы реформаларға өтип, нәтийжелер үйлеспекте. Мәмлекетимиз жетекшиси халықаралық сиясаттың бүгини ҳәм ертеңи бойынша өзине тән моделге тийкарланған стратегиялық басламаларды халықаралық көлемде алға қоймақта. Негизинде, бул басламалар тийкарында мәмлекетимиздиң экономикалық қүдиретин буннан былай да беккемлеў, дүньяда болып атырған процесслерде Өзбекстан мәпин қорғаў ҳәм тәмийинлеўге қаратылған, теңлер ишинде тең болыў арқалы халқымыздың абаданлығын тәмийинлеў мақсети жатыр.

Бул процессти, әсиресе, мәмлекет басшысының идеялары менен басламаларын сиясий таллаў ҳәм мазмунын ашып бериў, яғный бул идеялар қандай шараятта қәлиплескени, қалай өтип атырғаны ҳәм қандай нәтийжелер бергени, келешекте қандай өзгерислерге алып келиўи мүмкин екенлигинен келип шығып, илимий-аналитикалық, концептуал пикирлерди қәлиплестириў ҳәм кең жәмийетиликке жеткериў үлкен әҳмийетке ийе. Гәп сонда, мәмлекетимиз ишки ҳәм сыртқы сиясаттың нәтийжеси сыпатында, бүгинги күнде халықаралық сиясаттың субъектине айланғаны шексиз әҳмийетке ийе. Бундай мақтаныш ҳәр бир пуқарадан бәсекиге шыдамлы сиясий мәденият, аналитикалық көнликпе, жоқары дәрежедеги ўатансүйиўшиликти, барлық тараўларда белсенди ҳәм жуўапкершиликли болыўды талап етеди.

Турақлы сөйлесиў – табыс гиреўи

Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёев 2025-жыл 6-ноябрь күни Вашингтон қаласына әмелий сапары шеңберинде Ақ үйде, сондай-ақ, 23-сентябрь күни БМШ Бас резиденциясында шөлкем Бас Ассамблеясының 80-юбилей сессиясы шеңберинде Президент Дональд Трамп пенен ашық, конструктивлик ҳәм дослық руўхында сөйлесиўлер алып барды. Сөйлесиўлер даўамында Өзбекстан – АҚШ стратегиялық шериклигин буннан былай да кеңейтиўге байланыслы тийкарғы бағдарлар толық додаланды.

Регионаллық ҳәм глобаллық әҳмийетке ийе актуал мәселелер бойынша пикир алысылды, өз-ара сиясий сөйлесиўди беккемлеў, саўда-экономикалық, инвестициялық ҳәм мәдений-гуманитарлық бирге ислесиўди кеңейтиў зәрүр екенлиги атап өтилди. Соның ишинде, жоқары дәрежеде ерисилген келисимлерди әмелге асырыўға айрықша итибар қаратылды. Сондай-ақ, С5+1 форматында Орайлық Азия ҳәм АҚШ бирге ислесиўин тереңлестириў, қоспа жойбарларды алға қойыўдың институционаллық механизмлерин жаратыў ҳәм жетилистириў дыққат орайында болды.

Парламент дипломатиясы

Мәмлекет басшылары ҳәм еки мәмлекет парламентлери дәрежесиндеги сөйлесиўлер ҳәм келисимлер өз-ара байланыслардағы қатнасыўын жаңа мазмун менен байытты. Сөйлесиўлер даўамында Өзбекстан – АҚШ стратегиялық шериклигин буннан былай да кеңейтиў, соның ишинде, парламентлераралық қарым-қатнасты беккемлеў мәселеси додаланып, парламентлераралық алмасыў жедел раўажланып атырғаны қанаатланыўшылық пенен атап өтилди.

Жедел сиясий сөйлесиў, уйымлараралық алмасыў даўам етпекте. Конгресс Сенаты ҳәм Ўәкиллер палатасының ағзалары Өзбекстанға турақлы сапар етпекте. Конгрессте ҳәр жылы еки мәмлекет парламентлери арасындағы бирге ислесиўди беккемлеўге хызмет етип атырған “Өзбекстан күнлери” өткерилип келинбекте.

Өзбекстан Президенти АҚШ пенен парламентлераралық сөйлесиўди кеңейтиў зәрүр екенлигин атап өтти. БМШ Бас Ассамблеясының юбилей сессиясы илажларында қатнасыў шеңберинде Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёев 24-сентябрь күни өзи ушын ажыратылған резиденцияда АҚШ Конгреси ағзасы, Ўәкиллер палатасындағы “Өзбекстан менен бирге ислесиў бойынша кокус” баслығы Трент Келли ҳәм Миссисипи штаты Миллий гвардиясы сәркардасы генерал-майор Бобби Жинни менен ушырасыў өткерди. Бул сөйлесиўлер өзине тән әмелий әҳмийетке ийе болды.

Сондай-ақ, 17-март күни Америка Қурама Штатлары Конгреси ағзасы, Өзбекстан менен бирге ислесиў бойынша парламент кокусы қатнасыўшысы Кэрол Миллер басшылығындағы делегация менен стратегиялық шериклик ҳәм көп тәреплеме бирге ислесиўди буннан былай да раўажландырыў мәселелери додаланды.

Кэрол Миллер Жаңа Өзбекстанда әмелге асырылып атырған реформалар, соның ишинде, экономиканы модернизациялаў, демократиялық институтлар, бәринен бурын, парламентти беккемлеў, гендер теңликти тәмийинлеў бағдарындағы жумыслардың нәтийжелерин жоқары баҳалады. Экономикалық ҳәм инвестициялық жойбарлар, соның ишинде, таў-кән, санаат, энергетика, аўыл хожалығы тараўларындағы басламаларды қоллап-қуўатлаў ҳәм алға қойыў мақсетинде парламентлераралық бирге ислесиўди кеңейтиўге айрықша итибар қаратылды.

Саўда-экономикалық ҳәм инвестициялық дипломатиялық сөйлесиўдиң жеделлесиўи

Өткен жыл даўамында Өзбекстан жетекшиси АҚШтың 100 ден аслам ири компания ҳәм банклериниң басшылары менен ушырасты. Сөйлесиўлер нәтийжесинде пуқаралық авиация, таў-кән санааты, әҳмийетли минераллар, қаржы, инновация, химия, энергетика сыяқлы тийкарғы бағдарларда шәртнамалар ҳәм перспективалы жойбарлар портфели қәлиплестирилди. Бул жойбар ҳәм келисимлер еки мәмлекетте онлаған мың жаңа жумыс орынларын жарататуғыны атап өтилди.

Экономикалық ҳәм бизнес дипломатиясының жаңа шеңбери

Жыл даўамында еки мәмлекет басшыларының ушырасыўларында саўда-экономикалық, инвестициялық ҳәм бизнести раўажландырыў мәселелери ең тийкарғы ўазыйпалар сыпатында сөйлесиў ҳәм келисимлердиң орайлық ноқатлары болды. Жетекшилер өндирис субъектлери, ири компаниялар ҳәм бизнес ўәкиллери менен өз-ара пайдалы байланыслардың нәтийжелилигин арттырыў бойынша ашық, конструктивлик сөйлесиўлер алып барды. Усы тәризде бурын бақланбаған үлкен нәтийжелерге ерисилди.

Улыўма, жуўмақланған жыл даўамында Өзбекстан – АҚШ стратегиялық шериклигиниң әмелий тәреплерин буннан былай да беккемлеў, өз-ара пайдалы шерикликти кеңейтиўге қаратылған қәдемлер көп тәреплеме бирге ислесиўди раўажландырыў ушын жаңа имканиятлар жаратты. Еки тәреплеме сиясий сөйлесиў ҳәм алмасыўлар, әсиресе, жетекшилер дәрежесинде жеделлесип, мәмлекетлер арасындағы стратегиялық шерикликти раўажландырыўда жаңа басқышты баслап берди ҳәм еки тәреплеме қатнасықларды анық мазмун менен байытты.

Аймақлар арасындағы бирге ислесиўдиң жаңа механизми иске қосылды. Өзбекстанның үш ўәлаяты делегациялары Америка штатлары менен бирге ислесиўди жолға қойыў мақсетинде бул мәмлекетте болып, бар байланысларды жаңа басқышқа алып шығыўға әмелий үлес қосты.

Жуўмақлап айтқанда, мәмлекетлер, әсиресе, жетекшилер арасындағы жедел сиясий сөйлесиў, түрли дәрежедеги делегациялардың алмасыўы, парламент дипломатиясы, аймақлараралық байланыслар ҳәм исбилерменлик қатнасықларының жедел раўажланып атырғаны, жоқары дәрежеде ерисилген келисимлердиң орынланыўы тәмийинленип атырғаны Өзбекстан – АҚШ стратегиялық шериклиги тарийхында түпкиликли бурылыс басланғанын айқын көрсетпекте.

Муслим Зиё, ӨзА