2025-jıl globallıq siyasiy process jedellesken, xalıqaralıq qatnasıqlarda jańa kózqaraslar qáliplesip atırǵan dáwir sıpatında kórindi. Usınday qıyın geosiyasiy sharayatta Ózbekstan sırtqı siyasatı intakerlik, ashıqtan-ashıq sóylesiw hám óz-ara paydalı birge islesiw principi tiykarında izbe-iz rawajlanbaqta. Mámleket xalıqaralıq maydanda belsendi subekt sıpatında ornın bekkemlep, regionallıq hám globallıq turaqlılıqqa qaratılǵan áhmiyetli baslamalardı alǵa qoymaqta.
Ekspert Sayfiddin Jwraev mámleketimiz sırtqı siyasatında baqlanıp atırǵan jańa diplomatiyalıq baǵdarlar, xalıqaralıq birge islesiwdiń keńeyip atırǵan kólemi jáne dúnya jámiyetshiligi menen óz-ara isenimdi bekkemlewge qaratılǵan háreketler hár tárepleme tallanadı.
Bizge belgili, keyingi jıllarda xalıqaralıq siyasatta tereń, sistemalı ózgerisler baqlanbaqta. Atap aytqanda, rawajlanǵan mámleketler menen rawajlanıp atırǵan mámleketler arasında ekonomikalıq, sawda, investiciyalıq hám áskeriy-texnologiyalıq báseki kúsheyiwi artıwı artınan geosiyasiy kelispewshilikler ózine tán túrde kórinbekte.
Sonlıqtan, rawajlanıp atırǵan mámleketler arasında óz-ara paydalı birge islesiwdiń zamanagóy modelleri qáliplesip, rawajlanǵan mámleketler menen qatnasıqlar da jańasha mazmunǵa iye bolmaqta. Nátiyjede Batıs hám Shıǵıstıń dástúriy qatnasıqları sistemasında sapa jaǵınan jańalanıw júz berip, Shıǵısta payda bolıp atırǵan jańa kúsh orayları xalıqaralıq qatnasıqlardı háreketlendiriwshi áhmiyetli faktorlarǵa aylanbaqta. Bul process jáhán tártibinde jańa nızamlılıq hám qaǵıydalardı belgilew menen birge, globallıq kólemde báseki kóleminiń keńeyiwine de sebep bolmaqta.
Sonıń ishinde, kóp baǵdarlı, kóp tárepleme sırtqı siyasat sebepli Ózbekstannıń sistema shólkemlestiriwshi sıpatındaǵı ornı bekkemlenip, xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen tán alınbaqta. Dawamlılıq, turaqlılıqqa iye bolǵan bul process eki hám kóp tárepleme baylanıslar, birge islesiwshi mámleket basshıları arasında óz-ara isenim hám sóylesiwge tiykarlanǵan sóylesiwler, ruwxıy shın kewillik, strategiyalıq sheriklikti keńeytiwshi hám bekkemlewshi jańa baǵdarlar kórinisinde kórinip atır. Telefon diplomatiyası, eki tárepleme siyasiy-diplomatiyalıq sóylesiw, parlament, ekonomikalıq hám aymaqlararalıq diplomatiya sıyaqlı jańa tendenciyalar geografiyasınıń keńeyip barıwı baqlanbaqta.
Óz gezeginde, mámleketimiz basshısı atap ótkenindey, “Elimiz globallıq máseleler dodalanatuǵın xalıqaralıq qarım-qatnas maydanına aylanıp barmaqta”. Búgingi kúnde bul processtiń rawajlanıw tendenciyasın, zárúr sharayatlar menen faktorlardı anıqlaw, rawajlanıw strategiyasınıń mánisin keń jámiyetshilikke jetkeriw hám ámeliy, hám analitikalıq, hám teoriyalıq-siyasiy áhmiyetke iye wazıypa sıpatında kún tártibine shıqpaqta.
Baslamashı diplomatiya – túpkilikli burılıs dáwiri
Ózbekstannıń sırtqı siyasatı hám diplomatiyası ámeliyatı, mámleketimiz basshısınıń bul baǵdardaǵı intaker, belsendi háreketleri, sonday-aq, xalıqaralıq kólemde júz bergen, dawam etip atırǵan siyasiy, ekonomikalıq, sociallıq hádiyse hám processlerdi baqlaw, tallaw, bar maǵlıwmatlar, ekspertler hám qánigelerdiń kózqarasları, pikirleri, konceptuallıq usınısları sonı tastıyıqlaydı, dúnyada ózine tán qıyınshılıq, strategiyalıq qarama-qarsılıqlar tereńlesip atırǵan bolsa da, ekinshi tárepten mashqalalardı sheshiw ushın imkaniyat, sharayat júzege kelmekte. Ótken jıldıń siyasiy turmısında Ózbekstannıń rawajlanǵan mámleketler – Rossiya, Qıtay hám AQSh penen óz-ara paydalı siyasiy-diplomatiyalıq baylanıslarınıń turaqlılıǵı, xalıqshıllıǵı, ruwxıylıǵı, sistemalılıǵı, turaqlılıǵı hám perspektivaǵa qaratılǵanı sezilerli dárejede kózge taslandı.
Prezidentimizdiń jańa dáwir mashqalaları, qaǵıydaların strategiyalıq kózqarası, ańlawı barlıq tarawlardaǵı sistemalı reformalarǵa ótip, nátiyjeler úylespekte. Mámleketimiz jetekshisi xalıqaralıq siyasattıń búgini hám erteńi boyınsha ózine tán modelge tiykarlanǵan strategiyalıq baslamalardı xalıqaralıq kólemde alǵa qoymaqta. Negizinde, bul baslamalar tiykarında mámleketimizdiń ekonomikalıq qúdiretin bunnan bılay da bekkemlew, dúnyada bolıp atırǵan processlerde Ózbekstan mápin qorǵaw hám támiyinlewge qaratılǵan, teńler ishinde teń bolıw arqalı xalqımızdıń abadanlıǵın támiyinlew maqseti jatır.
Bul processti, ásirese, mámleket basshısınıń ideyaları menen baslamaların siyasiy tallaw hám mazmunın ashıp beriw, yaǵnıy bul ideyalar qanday sharayatta qálipleskeni, qalay ótip atırǵanı hám qanday nátiyjeler bergeni, keleshekte qanday ózgerislerge alıp keliwi múmkin ekenliginen kelip shıǵıp, ilimiy-analitikalıq, konceptual pikirlerdi qáliplestiriw hám keń jámiyetilikke jetkeriw úlken áhmiyetke iye. Gáp sonda, mámleketimiz ishki hám sırtqı siyasattıń nátiyjesi sıpatında, búgingi kúnde xalıqaralıq siyasattıń subektine aylanǵanı sheksiz áhmiyetke iye. Bunday maqtanısh hár bir puqaradan básekige shıdamlı siyasiy mádeniyat, analitikalıq kónlikpe, joqarı dárejedegi watansúyiwshilikti, barlıq tarawlarda belsendi hám juwapkershilikli bolıwdı talap etedi.
Turaqlı sóylesiw – tabıs girewi
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev 2025-jıl 6-noyabr kúni Vashington qalasına ámeliy saparı sheńberinde Aq úyde, sonday-aq, 23-sentyabr kúni BMSh Bas rezidenciyasında shólkem Bas Assambleyasınıń 80-yubiley sessiyası sheńberinde Prezident Donald Tramp penen ashıq, konstruktivlik hám doslıq ruwxında sóylesiwler alıp bardı. Sóylesiwler dawamında Ózbekstan – AQSh strategiyalıq sherikligin bunnan bılay da keńeytiwge baylanıslı tiykarǵı baǵdarlar tolıq dodalandı.
Regionallıq hám globallıq áhmiyetke iye aktual máseleler boyınsha pikir alısıldı, óz-ara siyasiy sóylesiwdi bekkemlew, sawda-ekonomikalıq, investiciyalıq hám mádeniy-gumanitarlıq birge islesiwdi keńeytiw zárúr ekenligi atap ótildi. Sonıń ishinde, joqarı dárejede erisilgen kelisimlerdi ámelge asırıwǵa ayrıqsha itibar qaratıldı. Sonday-aq, S5+1 formatında Oraylıq Aziya hám AQSh birge islesiwin tereńlestiriw, qospa joybarlardı alǵa qoyıwdıń institucionallıq mexanizmlerin jaratıw hám jetilistiriw dıqqat orayında boldı.
Parlament diplomatiyası
Mámleket basshıları hám eki mámleket parlamentleri dárejesindegi sóylesiwler hám kelisimler óz-ara baylanıslardaǵı qatnasıwın jańa mazmun menen bayıttı. Sóylesiwler dawamında Ózbekstan – AQSh strategiyalıq sherikligin bunnan bılay da keńeytiw, sonıń ishinde, parlamentleraralıq qarım-qatnastı bekkemlew máselesi dodalanıp, parlamentleraralıq almasıw jedel rawajlanıp atırǵanı qanaatlanıwshılıq penen atap ótildi.
Jedel siyasiy sóylesiw, uyımlararalıq almasıw dawam etpekte. Kongress Senatı hám Wákiller palatasınıń aǵzaları Ózbekstanǵa turaqlı sapar etpekte. Kongresste hár jılı eki mámleket parlamentleri arasındaǵı birge islesiwdi bekkemlewge xızmet etip atırǵan “Ózbekstan kúnleri” ótkerilip kelinbekte.
Ózbekstan Prezidenti AQSh penen parlamentleraralıq sóylesiwdi keńeytiw zárúr ekenligin atap ótti. BMSh Bas Assambleyasınıń yubiley sessiyası ilajlarında qatnasıw sheńberinde Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev 24-sentyabr kúni ózi ushın ajıratılǵan rezidenciyada AQSh Kongresi aǵzası, Wákiller palatasındaǵı “Ózbekstan menen birge islesiw boyınsha kokus” baslıǵı Trent Kelli hám Missisipi shtatı Milliy gvardiyası sárkardası general-mayor Bobbi Jinni menen ushırasıw ótkerdi. Bul sóylesiwler ózine tán ámeliy áhmiyetke iye boldı.
Sonday-aq, 17-mart kúni Amerika Qurama Shtatları Kongresi aǵzası, Ózbekstan menen birge islesiw boyınsha parlament kokusı qatnasıwshısı Kerol Miller basshılıǵındaǵı delegaciya menen strategiyalıq sheriklik hám kóp tárepleme birge islesiwdi bunnan bılay da rawajlandırıw máseleleri dodalandı.
Kerol Miller Jańa Ózbekstanda ámelge asırılıp atırǵan reformalar, sonıń ishinde, ekonomikanı modernizaciyalaw, demokratiyalıq institutlar, bárinen burın, parlamentti bekkemlew, gender teńlikti támiyinlew baǵdarındaǵı jumıslardıń nátiyjelerin joqarı bahaladı. Ekonomikalıq hám investiciyalıq joybarlar, sonıń ishinde, taw-kán, sanaat, energetika, awıl xojalıǵı tarawlarındaǵı baslamalardı qollap-quwatlaw hám alǵa qoyıw maqsetinde parlamentleraralıq birge islesiwdi keńeytiwge ayrıqsha itibar qaratıldı.
Sawda-ekonomikalıq hám investiciyalıq diplomatiyalıq sóylesiwdiń jedellesiwi
Ótken jıl dawamında Ózbekstan jetekshisi AQShtıń 100 den aslam iri kompaniya hám bankleriniń basshıları menen ushırastı. Sóylesiwler nátiyjesinde puqaralıq aviaciya, taw-kán sanaatı, áhmiyetli minerallar, qarjı, innovaciya, ximiya, energetika sıyaqlı tiykarǵı baǵdarlarda shártnamalar hám perspektivalı joybarlar portfeli qáliplestirildi. Bul joybar hám kelisimler eki mámlekette onlaǵan mıń jańa jumıs orınların jaratatuǵını atap ótildi.
Ekonomikalıq hám biznes diplomatiyasınıń jańa sheńberi
Jıl dawamında eki mámleket basshılarınıń ushırasıwlarında sawda-ekonomikalıq, investiciyalıq hám biznesti rawajlandırıw máseleleri eń tiykarǵı wazıypalar sıpatında sóylesiw hám kelisimlerdiń oraylıq noqatları boldı. Jetekshiler óndiris subektleri, iri kompaniyalar hám biznes wákilleri menen óz-ara paydalı baylanıslardıń nátiyjeliligin arttırıw boyınsha ashıq, konstruktivlik sóylesiwler alıp bardı. Usı tárizde burın baqlanbaǵan úlken nátiyjelerge erisildi.
Ulıwma, juwmaqlanǵan jıl dawamında Ózbekstan – AQSh strategiyalıq sherikliginiń ámeliy táreplerin bunnan bılay da bekkemlew, óz-ara paydalı sheriklikti keńeytiwge qaratılǵan qádemler kóp tárepleme birge islesiwdi rawajlandırıw ushın jańa imkaniyatlar jarattı. Eki tárepleme siyasiy sóylesiw hám almasıwlar, ásirese, jetekshiler dárejesinde jedellesip, mámleketler arasındaǵı strategiyalıq sheriklikti rawajlandırıwda jańa basqıshtı baslap berdi hám eki tárepleme qatnasıqlardı anıq mazmun menen bayıttı.
Aymaqlar arasındaǵı birge islesiwdiń jańa mexanizmi iske qosıldı. Ózbekstannıń úsh wálayatı delegaciyaları Amerika shtatları menen birge islesiwdi jolǵa qoyıw maqsetinde bul mámlekette bolıp, bar baylanıslardı jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa ámeliy úles qostı.
Juwmaqlap aytqanda, mámleketler, ásirese, jetekshiler arasındaǵı jedel siyasiy sóylesiw, túrli dárejedegi delegaciyalardıń almasıwı, parlament diplomatiyası, aymaqlararalıq baylanıslar hám isbilermenlik qatnasıqlarınıń jedel rawajlanıp atırǵanı, joqarı dárejede erisilgen kelisimlerdiń orınlanıwı támiyinlenip atırǵanı Ózbekstan – AQSh strategiyalıq sherikligi tariyxında túpkilikli burılıs baslanǵanın ayqın kórsetpekte.

Muslim Ziyo, ÓzA