Маълумки, мамлакатимизда уй-жой бозори иқтисодиётнинг энг фаол сегментларидан бири бўлиб қолмоқда. 2026 йил бошида тижорат банклари томонидан таклиф этилаётган ипотека ва таъмир кредитлари шартлари фоиз ставкалари ва кредит ҳажмлари бўйича кенг диапазонда шакллангани кузатилмоқда. Бу эса бозорда рақобат ва турли молиявий инструментлар мавжудлигидан далолат беради.

Ипотекани қайта молиялаштириш компаниясининг маълум қилишича, бирламчи ва иккиламчи уй-жойлар учун ипотека кредитлари бўйича фоиз ставкалари 0 фоиздан 32 фоизгача белгиланган. Энг юқори кредит миқдори эса 3 миллиард 420 миллион сўмгача етиши мумкин.

“Яшил” таъмир ва оддий таъмир кредитларида эса фоиз ставкалари 18–32 фоиз оралиғида шаклланган бўлиб, максимал кредит миқдори 1 миллиард 442 миллион сўмгача белгиланган.

Албатта, 0 фоизли таклифлар муайян шартлар яъни субсидия, акциявий дастур ёки қисқа муддатли имтиёзли давр билан боғлиқ бўлиши мумкин. Амалда эса ипотека кредитларининг ўртача бозор ставкаси асосий ставка ва инфляция даражаси билан чамбарчас боғлиқ.

Ипотека бозорини тартибга солиш ва молиявий барқарорликни таъминлаш жараёнида Марказий банк ҳал қилувчи роль ўйнайди. Асосий ставка даражаси ва пул-кредит сиёсати ипотека фоизларига бевосита таъсир қилади.

Шу билан бирга, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан ипотека кредитлари бўйича субсидия механизмлари жорий этилган. Айрим тоифадаги фуқаролар учун фоиз харажатларининг бир қисми давлат томонидан қоплаб берилади.

Сўнгги йилларда ипотека молиялаштиришида бозор тамойилларига ўтиш, банк ресурсларини диверсификация қилиш ва ипотека облигацияларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Энергия тежамкор уй-жойлар ва таъмир лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш сўнгги йилларда устувор йўналишга айланди. “Яшил” кредитлар орқали қуёш панеллари ўрнатиш, иссиқлик изоляцияси ишлари, энергия самарадор жиҳозлар хариди молиялаштирилмоқда.

Бу йўналиш мамлакатнинг барқарор ривожланиш стратегияси ва углерод чиқиндиларини қисқартириш мақсадлари билан уйғунлашган.

Ипотека фоиз ставкалари қуйидаги асосий омилларга боғлиқ. Жумладан энг аввало инфляция даражасига боғлиқ. Шу билан бирга, Марказий банк асосий ставкаси, банк ресурсларининг қиймати, Давлат субсидия дастурлари, қарз олувчининг тўлов қобилиятига ҳам боғлиқ.

Инфляция барқарорлашган шароитда узоқ муддатли ресурслар арзонлашиши мумкин. Бу эса ипотека бозорида фоизларни пасайтириш имкониятини яратади.

Қурилиш ҳажмининг ортиши ипотека бозори билан узвий боғлиқ. Янги уй-жой массивлари ва инфратузилма лойиҳалари кредит талабини оширмоқда. Айниқса, йирик шаҳарларда иккиламчи бозор фаоллиги сақланмоқда.

Бироқ, юқори фоиз ставкалари айрим аҳоли қатламлари учун молиявий юкламани сақлаб қолмоқда. Шу сабабли ипотека бозорида талаб ва таклиф мувозанати муҳим аҳамият касб этади.

Мутахассислар фикрича, жорий йилда рақамли ипотека хизматлари кенгайиши, банклар ўртасида рақобат кучайиши, “яшил” молиялаштириш улуши ортиши кутилмоқда. Шу билан бирга, инфляцияни мақсадли кўрсаткич доирасида ушлаб туриш ипотека бозори барқарорлигининг асосий шарти бўлиб қолади.

Бир сўз билан айтганда, 2026 йил бошида Ўзбекистон ипотека бозори диверсификацияланган ва турли шартлар асосида шаклланган ҳолда фаолият юритмоқда. Фоиз ставкалари кенг диапазонда бўлса-да, давлат қўллаб-қувватлови ва бозор рақобати аҳоли учун имкониятларни кенгайтирмоқда. Иқтисодий барқарорлик, инфляцияни назорат қилиш ва молиявий интизом сақланса, ипотека бозори келгусида янада барқарор ва оммавий сегментга айланиши мумкин.

Ш.Маматуропова, ЎзА