–

Трампнинг савдо сиёсати оқибати кейинги йил билинади

Жаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ) раҳбари Оконжо-Ивеала Нгозининг фикрича, АҚШ Президенти Дональд Трамп томонидан сўнгги пайтда юритилаётган тариф сиёсати сўнгги 80 йилдаги глобал савдо қоидаси кескин бузилишига сабаб бўлди. Бунинг оқибати кейинги йилдан сезила бошлайди. “Рейтер” агентлиги эълон қилган мақоладан шундай хулоса чиқариш мумкин. Умуман, нуфузли ташкилот раҳбари Трампнинг глобал савдо жараёнига таъсирига алоҳида тўхталган.

Ҳозир ЖСТ шарти асосида амалга оширилаётган халқаро савдо улуши 80 фоиздан 72 фоизга тушиб кетган ва бу миқдор келгусида яна пасайиши мумкин.

ЖСТ қоидаси энг қулай давлат режими тамойилини назарда тутади. Ушбу тартиб аъзо давлатлардан барчага тенг муносабатда бўлишни талаб қилади.

Нгози хоним қўшимча қилишича, тарифнинг таъсири кейинроқ – 2026 йил сезилади. Яъни, кейинги мавсумнинг биринчи ярмида дастлабки маҳсулот етказиб бериш натижасида юзага келган жаҳон савдоси сўнгги ўсиши пасая бошлайди.

Хавотир жиддий(ми?)

Куни кеча Канцлер Фридрих Мерц Берлиндаги Германия хорижий канали кўрсатувида ЖСТ энди асл вазифасини бажара олмайди, деди ва савдо сиёсати қоидаларининг янги тизимини ишлаб чиқишга чақирди:

– Биз, европалик ҳамкорлар муайян қоидага асосланган эркин савдо тизимини тарғиб қиламиз. Жумладан, АҚШга нисбатан ҳам. Шу билан бирга, масалан, ЖСТ айни пайт ишламаётгани ва энди ҳақиқий вазифасини бажара олмаслигини ҳам тан олишимиз керак. Ҳозир энг зарури – бизнинг ижодкорлигимиз. Аниқроқ айтганда, янги савдо сиёсати қоидаси ҳамда ҳамкорликнинг янги тизимини ишлаб чиқиш бўйича мажбуриятимиз.

Ташкилот ислоҳ қилиниши керак

– БРИКС давлатлари ЖСТ ислоҳ қилиниши ташаббусини қўллаб-қувватлаши керак, – деди Жанубий Африка Республикаси Президенти Сирил Рамафоса БРИКС саммити чоғида. – Мамлакатимиз ислоҳот бўйича ташаббусни қўллаб-қувватлашини яна бир бор тасдиқлайди. Бу жараёнда БРИКС давлатлари ҳам иштирок этиши керак.

Аслида нима бўлган эди?

Трамп Оқ уйга қайтгач, савдо сиёсатини кескинлаштира бошлади. 2 апрель куни импортга 10 фоизлик асосий солиқ жорий этилиши ва алоҳида мамлакатлар учун ўзаро бож оширилиши жараённинг юқори нуқтаси бўлди. АҚШ етакчиси бу санани “Озодлик куни” деб атади. Бир ҳафта ўтгач, тариф оширилиши тўхтади ва Қўшма Штатлар кўплаб шериклар билан савдо музокарага кириша бошлади.

1 август куни Трамп бир неча давлатга нисбатан қўшимча бож жорий этиш тўғрисидаги фармонни имзолади. Оқ уй эълон қилган ҳужжатга кўра, тариф даражаси 10-41 фоиз оралиғида белгиланади. 69 мамлакатга нисбатан жорий этилган янги тартиб 7 августдан кучга кирди.

Гарчи, АҚШ апелляция суди 30 август куни Трамп тариф жорий этиш ҳуқуқига эга эмаслиги, шу сабабли аксар қўшимча тартиб ноқонуний эълон қилинганини таъкидлаган. Афсуски, ҳуқуқ идораси қарорни 14 октябрь куни бўлиб ўтадиган Олий суддаги тингловгача ўз кучида қолдирган.

С.Раҳимов, ЎзА шарҳловчиси