Tramptıń sawda siyasatınıń aqıbeti kelesi jılı bilinedi

Jáhán sawda shólkemi (JSSh) basshısı Okonjo-Iveala Ngoziniń pikirinshe, AQSh Prezidenti Donald Tramp tárepinen sońǵı waqıtta júrgizilip atırǵan tarif siyasatı sońǵı 80 jıldaǵı global sawda qaǵıydasınıń keskin buzılıwına sebep boldı. Bunıń aqıbeti keyingi jıldan sezile baslaydı. “Reyter” agentligi járiyalaǵan maqaladan usınday juwmaq shıǵarıw múmkin. Ulıwma, abıraylı shólkem basshısı Tramptıń global sawda procesine tásirine ayrıqsha toqtap ótken.
Házir JSSh shárti tiykarında ámelge asırılıp atırǵan xalıqaralıq sawda úlesi 80 procentten 72 procentke túsip ketken hám bul muǵdar keleshekte jáne tómenlewi múmkin.
JSSh qaǵıydası eń qolaylı mámleket rejimi principin názerde tutadı. Bul tártip aǵza mámleketlerden hámmege teń qatnasta bolıwdı talap etedi.
Ngozi xanımnıń qosımsha etiwinshe, tariftiń tásiri keyinirek – 2026-jıl seziledi. Yaǵnıy, kelesi máwsimniń birinshi yarımında dáslepki ónim jetkerip beriw nátiyjesinde júzege kelgen jáhán sawdasınıń sońǵı ósiwi tómenley baslaydı.
Qáweter isenimli (me)?
Kúni keshe Kancler Fridrix Merc Berlindegi Germaniya sırt el kanalı kórsetiwinde JSSh endi óziniń tiykarǵı wazıypasın orınlay almaytuǵının ayttı hám sawda siyasatı qaǵıydalarınıń jańa sistemasın islep shıǵıwǵa shaqırdı:
– Biz, evropalı sherikler belgili bir qaǵıydaǵa tiykarlanǵan erkin sawda sistemasın úgit-násiyatlaymız. Sonıń ishinde, AQShqa da. Sonıń menen birge, máselen, JSSh házirgi waqıtta islemey atırǵanın hám endi haqıyqıy wazıypasın orınlay almaytuǵının da tán alıwımız kerek. Házir eń zárúrlisi – biziń dóretiwshiligimiz. Anıǵıraq aytqanda, jańa sawda siyasatınıń qaǵıydası hám birge islesiwdiń jańa sistemasın islep shıǵıw boyınsha minnetlememiz.
Shólkem reformalanıwı kerek
– BRIKS mámleketleri JSSh reformalanıwı baslamasın qollap-quwatlawı kerek, – dedi Qubla Afrika Respublikası Prezidenti Siril Ramafosa BRIKS sammiti waqtında. – Mámleketimiz reforma boyınsha baslamanı qollap-quwatlaytuǵının jáne bir márte tastıyıqlaydı. Bul processte BRIKS mámleketleri de qatnasıwı kerek.
Negizinde ne bolǵan edi?
Tramp Aq úyge qaytqan soń, sawda siyasatın keskinlestire basladı. 2-aprel kúni importqa 10 procentlik tiykarǵı salıq engiziliwi hám ayırım mámleketler ushın óz-ara bajı arttırılıwı processtiń joqarı noqatı boldı. AQSh jetekshisi bul sáneni “Azatlıq kúni” dep atadı. Bir hápte ótkennen keyin, tarif asırılıwı toqtadı hám Qurama Shtatlar kóplegen sherikler menen sawda sóylesiwlerine kirise basladı.
1-avgust kúni Tramp bir neshe mámleketke qosımsha bajı engiziw haqqındaǵı pármanǵa qol qoydı. Aq úy járiyalaǵan hújjetke bola, tarif dárejesi 10-41 procent aralıǵında belgilenedi. 69 mámleketke engizilgen jańa tártip 7-avgusttan kúshke kirdi.
Biraq, AQSh apellyaciya sudı 30-avgust kúni Tramp tarif engiziw huqıqına iye emes ekenligi, sol sebepli kópshilik qosımsha tártip nızamsız járiyalanǵanın atap ótken. Tilekke qarsı, huqıq uyımı qarardı 14-oktyabr kúni bolıp ótetuǵın Joqarǵı sudtaǵı tıńlawǵa shekem óz kúshinde qaldırǵan.

S.Rahimov, ÓzAnıń xabarshısı