Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси томонидан “Ҳуқуқий эксперимент тўғрисида”ги қонун манфаатдор ташкилотлар, экспертлар, олим ва мутахассислар иштирокида муҳокама қилинди.

Қонун муҳокамаси жараёнида таъкидланганидек, кейинги  йилларда янги тартиб-таомилларни ҳаётга жорий этишдан олдин уларни чекланган ҳолда (муайян ҳудудда ёки шахслар, ташкилотлар доирасида) ҳуқуқий эксперимент (тажриба-синов) тарзида қўллаш амалиёти кенгайиб бормоқда.

“Ҳуқуқий эксперимент” тушунчаси, уни ўтказиш ва натижаларини расмийлаштириш “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги қонуннинг 34-моддасида белгиланган. Қонун билан ҳуқуқий эксперимент натижалари бўйича харажатлар ва даромадлар таҳлили, шунингдек ижтимоий-иқтисодий натижалар прогноз қилиниши қайд этилган.

Таъкидлаш лозимки, ҳуқуқий эксперимент институти қонунда қайд этилган бўлса-да, уни ўтказиш билан боғлиқ ижтимоий-ҳуқуқий муносабатлар комплекс тарзда тартибга солинмаган.

Жумладан, эксперимент ўтказиш шартлари ва давомийлик муддати, ҳуқуқий эксперимент жорий этиш мумкин бўлмаган соҳалар, ҳуқуқий экспериментнинг юқори турувчи қонунларга номувофиқ бўлганда тартибга солиниши, фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларига берилган имтиёзлар ҳамда маъмурий ҳужжатларнинг эксперимент тугаганидан кейин амал қилиши ёки қилмаслиги ёхуд жавобгарлик масалалари тартибга солинмаган.

Бугунги кунга қадар давлат бошқаруви, сайлов, солиқ, соғлиқни сақлаш, юридик хизматлар, уй-жой ва коммунал, инвестиция, хусусий мулк ҳимояси, ёқилғи-мойлаш каби соҳалар ва тармоқларда 60 дан ортиқ эксперимент ўтказилган бўлса, ҳозирги вақтда уларнинг барчаси ҳам долзарб эмас.

Эксперимент тартибида қабул қилинган ҳужжатларнинг барчасида уларнинг самарадорлигини баҳолаш мезонлари, кўрсаткичлари ва прогнозлари, 23 тасида эса ҳуқуқий экспериментни якунлаш муддатлари мавжуд эмас.

Қонун юқорида қайд этилган муаммоларни бартараф этишга қаратилган бўлиб, тегишли чора-тадбирларни белгилашга йўналтирилган.

Қонун билан эксперимент ўтказиш муддатлари, эксперимент ўтказиш мумкин бўлмаган соҳалар, эксперимент ўтказиладиган ҳудудни белгилаш шартлари, ҳуқуқий эксперимент ўтказиш шакллари ва усуллари, шунингдек, ҳуқуқий эксперимент натижаларини баҳолаш тартиби ва натижаларни расмийлаштириш бўйича талаблар белгиланмоқда.

Н.Абдураимова, ЎзА