Sociallıq tarmaqlar hám jas sheklewi: Dúnyada qanday normalar engizilmekte?

Búgingi kúnde húkimetler jaslardıń ruwxıy salamatlıǵın hám onlayn qáwipsizligin qorǵaw maqsetinde sociallıq tarmaqlarǵa kiriw jasın qatań belgilemekte.
Avstraliya – dúnyadaǵı eń qatań nızam:
2025-jıldıń dekabr ayınan baslap Avstraliyada 16 jastan kishi bolǵanlar ushın sociallıq tarmaqlardan (sonıń ishinde, TikTok hám YouTube) paydalanıw rásmiy qadaǵan etildi. Hátteki aldın ashılǵan akkauntlar da bloklanǵan. Qaǵıydanı buzǵan kompaniyalardı 35 million dollarlıq járiyma kútip turıptı.
Franciya hám Portugaliya:
Franciyada minimal jas shegarasın 15 jas etip belgilew rejelestirilmekte. Portugaliyada bolsa 13 jasqa shekem bolǵanlarǵa tolıq qadaǵan etilgen, 16 jasqa shekem bolǵanlarǵa bolsa ata-ananıń tastıyıqlanǵan razılıǵı talap etiledi.
Izrailde bolsa, 2026-jıl 2-fevraldan baslap baslawısh mekteplerde mobil telefonlardan paydalanıw pútkilley qadaǵan etildi. Bul qarardı Bilimlendiriw ministrligi 2025-jıl dekabrde járiyalaǵan hám ol pútkil mámleket boylap ámel etedi.
AQShtaǵı jaǵday:
Amerikada sheklewler shtatlarǵa qarap ózgeshelenedi:
Virjiniya: 16 jasqa shekem bolǵanlarǵa kúnine tek ǵana 1 saat paydalanıwǵa ruqsat berilgen.
Nebraska: sheksiz lenta (scrolling) hám videolardı avtomat túrde orınlaw sıyaqlı “ózine úyretiwshi” funkciyalardı sheklemekte.
Ne ushın bul sheklewler kerek?
Izertlewlerge bola, óspirimler kúnine ortasha 7,5 saattı internette ótkermekte. Bul bolsa tómendegi qáwiplerdi keltirip shıǵaradı:
Dıqqattıń tarqalıwı hám uyqısızlıq;
Depressiya hám sociallıq qáweter;
Kiberbulling (onlayn kemsitiw).
Kóplegen mámleketler endi tek ǵana usınıs beriw emes, al nızamlı qadaǵalawlar arqalı sanlı áwlad salamatlıǵın qadaǵalawǵa almaqta.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi