Múnásibet

Sońǵı jılları mámleketimizde ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli reformalar aymaqlardıń rawajlanıwın támiyinlewge, xalıqtıń abadanlıǵın arttırıwǵa hám ekonomikalıq potencialdı tolıq júzege shıǵarıwǵa xızmet etpekte. Bul processte Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında Qaraqalpaqstan Respublikasın sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılıp atırǵanı dıqqatqa ılayıq.
Mámleketimiz basshısınıń qatnasıwında ótkerilgen májiliste aymaqta ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń nátiyjeliligi, qolda bar imkaniyatlar hám keleshektegi wazıypalar hár tárepleme dodalandı. 2017-jıldan baslap Qaraqalpaqstannıń rawajlanıwında pútkilley jańa basqısh baslandı. Aymaqta sanaat, xızmetler, energetika, turizm hám sanlı texnologiyalar tarawlarında iri joybarlar ámelge asırıldı. Jańa sanaat kárxanaları, IT parkler, energetika quwatlıqlarınıń iske qosılıwı ekonomikalıq ósiwdiń áhmiyetli drayverine aylandı.
Statistikalıq kórsetkishler bul processtiń ámeliy nátiyjesin ayqın tastıyıqlaydı. Sonıń ishinde, sanaat ónimleriniń kólemi 2016-jılǵa salıstırǵanda bir neshe esege arttı, jalpı aymaqlıq ónim bolsa 8,5 trillion sumnan 54,3 trillion sumǵa jetti. Xızmetler tarawında da turaqlı ósiw baqlanıp, onıń kólemi 35 trillion sumnan astı. Sonıń menen birge, investiciyalıq ortalıqtı jaqsılaw maqsetinde engizilgen jeńillik hám preferenciyalar ekonomikaǵa investiciyalardıń aǵımın sezilerli dárejede kóbeytti. Nátiyjede, hár jılı júzlegen joybarlar ámelge asırılıp, mıńlaǵan jumıs orınları jaratıldı. Tek ǵana 2025-jıldıń ózinde 177 mıńnan aslam adamnıń bántligi támiyinlenip, 83 mıń puqara kámbaǵallıqtan shıǵarıldı.
Qaraqalpaqstan ushın ekologiyalıq turaqlılıq máselesi ayrıqsha áhmiyetke iye. Aral teńizi qurıwınıń aqıbetlerin jumsartıw maqsetinde ámelge asırılıp atırǵan joybarlar aymaqtaǵı ekologiyalıq jaǵdaydı basqıshpa-basqısh jaqsılamaqta. Qurıǵan teńizdiń túbinde millionlaǵan gektarlıq jasıl maydanlardıń jaratılıwı tábiyattı tiklew menen birge, jańa ekonomikalıq imkaniyatlardı da jaratpaqta. Sociallıq tarawda da salmaqlı nátiyjelerge erisildi. Jańa bilimlendiriw, medicina hám infrastruktura obektleri qurılmaqta, xalıqqa kórsetilip atırǵan xızmetlerdiń sapası jaqsılanbaqta. Bul bolsa xalıqtıń turmıs dárejesiniń ósiwine xızmet etpekte.
Sońǵı jılları aymaq ekonomikasınıń quramında da sapa ózgerisleri baqlandı. Aldın eksporttıń úlesi tómen bolǵan bolsa, házir bul kórsetkish 30 procentke jetti. Al, ulıwma eksport kólemi 2,1 milliard dollarǵa jetti. Qaraqalpaqstannıń tábiyǵıy resursları hám qazılma baylıqları onıń strategiyalıq áhmiyetin jáne de arttıradı. Cement, qurılıs tasları, gips, shiyshe hám basqa da shiyki zat rezervleri iri sanaat klasterlerin shólkemlestiriw ushın bekkem tiykar bolıp xızmet etedi. Májiliste kelesi bes jıllıqtıń rawajlanıw parametrleri de belgilep alındı.
Sonıń ishinde, jalpı aymaqlıq ónimdi 102 trillion sumnan aslamǵa jetkeriw, sanaat hám xızmetler tarawında 7 milliard dollardan aslam joybarlardı ámelge asırıw rejelestirilgen. Sonıń menen birge, eksporttı 900 million dollarǵa jetkeriw, jumıssızlıqtı 4,2 procentke, al, kámbaǵallıqtı 3,2 procentke azaytıw wazıypası qoyıldı. Ayırım qala hám rayonlardı jumıssızlıq hám kámbaǵallıqtan jıraq aymaqqa aylandırıwǵa qaratılǵan mánzilli ilajlar islep shıǵıldı.
Kelesi jılları aymaqqa tikkeley sırt el investiciyalarınıń kólemin 2,5 esege arttırıw maqset etilgeni de úlken áhmiyetke iye. Jasalma intellekt orayı, avtomobil komplektlewshi bólekler klasteri, bazalt talshıǵın islep shıǵarıw, shıǵındılardı qayta islew sıyaqlı joybarlar ekonomikanı diversifikaciyalawǵa xızmet etedi.
Jaslar hám innovaciyalardı qollap-quwatlaw maqsetinde IT universiteti, startap texnopark hám intellektuallıq oraylar shólkemlestiriw rejelestirilgen. Bul bolsa Qaraqalpaqstandı innovaciyalıq rawajlanıw noqatına aylandırıwı kútilmekte. Aymaqtaǵı jer resurslarınan tolıq paydalanıw, ıqlımǵa say jańa egin túrlerin engiziw hám dárilik ósimlikler jetistiriw boyınsha wazıypalar belgilendi. Sharwashılıq hám jaylaw xojalıǵın rawajlandırıw, ot-jem islep shıǵarıw hám agrosanaat komplekslerin shólkemlestiriw de áhmiyetli tiykarǵı baǵdarlardan bolıp esaplanadı.
Turizm tarawın rawajlandırıw maqsetinde Aralboyı hám Ústirt platosında glemping zonaları, “Barsa kelmes” duz káni aymaǵında turizm-rekreaciyalıq zona, Aral tariyxı muzeyin modernizaciyalaw sıyaqlı joybarlar ámelge asırıladı. Bul jumıslardıń esabınan aymaqqa júz mıńlaǵan sırt elli hám millionlaǵan jergilikli turistlerdi tartıw rejelestirilgen. Qaraqalpaqstannıń transport-logistika potencialın arttırıw maqsetinde Qońıratta xalıqaralıq standartlarǵa juwap beretuǵın “qurǵaq port” shólkemlestiriw wazıypası qoyıldı. Sonday-aq, ishimlik suwı támiynatı, jol qurılısı hám kommunallıq infrastrukturanı jaqsılawǵa úlken qarjılar qaratılatuǵını belgilendi.
Juwmaqlap aytqanda, Qaraqalpaqstan Respublikasın kompleksli rawajlandırıwǵa qaratılǵan bul wazıypalar aymaq ekonomikasın jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa xızmet etedi. Belgilengen ilajlar izbe-iz ámelge asırılsa, aymaqtıń úlken resurs hám insan kapitalı potencialı tolıq kórinedi.
Eń áhmiyetlisi, bul processler xalıqtıń turmıs dárejesin jaqsılaw, jańa jumıs orınların jaratıw hám turaqlı ekonomikalıq ósiwdi támiyinlewge xızmet etedi. Usı mániste, Qaraqalpaqstanda ámelge asırılıp atırǵan reformalar tek ǵana aymaqtı emes, al pútkil mámlekettiń rawajlanıwı ushın áhmiyetli strategiyalıq áhmiyetke iye.

Gúljan Xalmuratova,
Oliy Majlis Nızamshılıq palatasınıń deputatı, ÓzLiDeP frakciyası, Innovaciyalıq rawajlanıw hám málimleme texnologiyaları máseleleri komitetiniń aǵzası.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.