Huqıqıy múnásibet
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev tárepinen 2025-jıl 18-noyabrde qol qoyılǵan párman bul keń kólemli reformaǵa tiykar boldı.
TMYuU Xalıqaralıq huqıq hám insan huqıqları kafedrası oqıtıwshısı Sarbinaz Rasbergenova bul boyınsha túsinik berdi.
– Reformanıń zárúrligi hám institucionallıq áhmiyeti sonda, bunday ózgerislerge talap jerlerdiń shólleniwi, suw resurslarınıń pataslanıwı hám biologiyalıq hár túrliliktiń qısqarıwı sıyaqlı barǵan sayın artıp atırǵan ekologiyalıq mashqalalar menen belgilenedi. Reformanıń áhmiyetli elementi sıpatında tikkeley Prezidentke esap beretuǵın Milliy ekologiya hám klimat ózgeriwi komiteti shólkemlestirildi. Ekologiyanı dástúriy ministrlik sistemasınan shıǵarıp, tábiyattı qorǵaw máselelerin qáwipsizlik hám ekonomikalıq rawajlanıw menen bir qatarda, birinshi dárejeli mámleket wazıypasına aylandıradı. Komitettiń regionallıq bólimleri tek orayǵa boysınadı, bul bolsa jergilikli siyasiy tásirlerdi shıǵarıp taslaw hám ekologiyalıq qararlardıń qalıslıǵın támiyinlewge xızmet etedi.
Tiykarǵı jańalıqlardan biri Ekologiyalıq qadaǵalaw boyınsha mámleketlik inspekciyanıń shólkemlestiriliwi boldı. Ol aldın túrli uyımlar arasında tarqalǵan inspekciya hám prokuratura strukturaların birlestiredi hám huqıq qorǵaw uyımlarına jaqın wákilliklerdi aladı. Awır ekologiyalıq nızambuzıwshılıqlardıń aldın alıw maqsetinde inspektorlarǵa fizikalıq kúsh, arnawlı qurallardı qollanıw huqıqı berildi. Xızmetkerlerdiń háreketleri májbúriy túrde bodi-kameralarǵa jazıp alınadı, bul bolsa ashıq-aydınlıqtı, puqaralar menen inspektorlardıń qorǵalıwın támiyinleydi.
2026-jıl 1-sentyabrge shekem qorshaǵan ortalıqtı monitoring etiw hám nızambuzıwshılıqlardı dizimge alıw ámelge asırılatuǵın Birden-bir ekologiyalıq onlayn platforma engiziledi. Bunnan tısqarı, I hám II kategoriyadaǵı kárxanalar óz monitoring stanciyaların ornatıwǵa májbúr, kerisinshe jaǵdayda olarǵa joqarı kompensaciya tólemleri qollanıladı. Reformalardı qollap-quwatlaw ushın Mámleketlik maqsetli fond shólkemlestirilgen bolıp, ol byudjet qarjıları, uglerod birliklerinen alınǵan dáramatlar, járiymalar hám utilizaciya jıyımları esabınan támiyinlenedi. Sonday-aq, isbilermenlik hám xalıqtıń qatnasıwın xoshametlewshi “Jasıl qayırqomlıq fondı” da shólkemlestirildi.
Juwmaqlap aytqanda, biyǵárez ekologiyalıq regulyatordıń jaratılıwı tábiyattı qorǵawdı basqarıwdıń jańa modeline ótiwdi ańlatadı. Bul model institucionallıq ǵárezsizlik, kúsheytilgen qadaǵalaw hám tábiyattı huqıqıy qorǵaw, monitoringti sanlastırıw, turaqlı qarjılandırıw hám xalıqtıń qatnasıwınıń keńeyiwi menen xarakterlenedi. Bul qádem mámleketimizdiń uzaq múddetli turaqlı rawajlanıwdı tańlaǵanın sáwlelendiredi.

Gulnoza Boboeva, ÓzA