Suw resursları hár bir mámlekettiń ekonomikası hám ekologiyası ushın úlken áhmiyetke iye. Házirgi kúnde globallıq klimat ózgeriwi, xalıq sanınıń artıwı hám sanaat jáne awıl xojalıǵı jumısınıń keńeyiwi suwǵa bolǵan talaptı sezilerli dárejede arttırmaqta. Sonlıqtan, suw resursların aqılǵa uǵras hám nátiyjeli basqarıw, olardan únemli paydalanıw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan birine aylanǵan.
Suw resurslarınıń nátiyjeliligin arttırıw tek ǵana awıl xojalıǵı hám sanaatta ónimdarlıqtı arttırıw emes, al ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlew hám xalıqtıń turmıs dárejesin jaqsılawda da úlken áhmiyetke iye.
Irrigaciya hám suw mashqalaları ilimiy-izertlew institutı Suw resurslarınan kompleksli paydalanıw laboratoriyasınıń baslıǵı, texnika ilimleriniń doktorı, professor Malika Ikromova menen sáwbetimiz de suw resursları hám onnan nátiyjeli paydalanıw máselelerine baǵıshlandı.
– Biz bilemiz, suw bárshemiz ushın úlken jemis. Házirgi zaman bizden bul baylıqqa múnásibetti jáne de tereńlestiriwdi hám suwdan aqılǵa uǵras paydalanıwdı talap etpekte. Usı kózqarastan qaraǵanda, suw resurslarınan nátiyjeli paydalanıwda kóbirek nelerge itibar qaratıw zárúr?
– Haqıyqatında da, suwdı ısırap etpew biz ushın milliy dástúrge aylanǵan. Sebebi, suwdıń joqarı qádiri hám onı qádirlew túsinigi hár bir shańaraqtan baslanadı. Shańaraqta suwdı únemlew boyınsha baslanǵısh kónlikpeler qáliplestiriledi. Biraq globallıq turmıs sharayatında suw resurslarınıń jetispewshiligi artıp baratırǵan hám azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlew áhmiyetli máselege aylanǵan bir waqıtta, suwdan aqılǵa uǵras hám nátiyjeli paydalanıw hár qanday mámleket ushın tiykarǵı wazıypaǵa aylanbaqta. Sonıń menen birge, suwdan nátiyjeli paydalanıw tábiyǵıy ekosistemalardı saqlap qalıw ushın da turmıslıq áhmiyetke iye.
Házirgi globallıq klimat ózgeriwi, xalıq sanınıń artıwı hám sanaat jáne awıl xojalıǵınıń keńeyiwi suwǵa bolǵan talaptı sezilerli dárejede arttırmaqta. Sonlıqtan, hár qanday mámleket ushın suwdan aqılǵa uǵras hám nátiyjeli paydalanıw tiykarǵı wazıypalardan birine aylanǵan. Bul tek ǵana awıl xojalıǵı hám sanaatta nátiyjelilikti arttırıw emes, al suw támiynatı dáreklerine júklemeni azaytıw hám adamlar ushın turaqlı jasaw ortalıǵın saqlaw imkaniyatın beredi.
Usı mániste, suw resurslarınan nátiyjeli paydalanıwda, bárinen burın, mámleketlik siyasat hám awızbirshilik áhmiyetli bolıp esaplanadı.
– Suwdı únemleytuǵın texnologiyalardıń nátiyjeliligi hám ekonomikalıq áhmiyeti haqqında da toqtap ótseńiz. Ulıwma, bul processtiń nátiyjelerin qalay bahalaysız?
– Házirgi sharayatta suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw sistemasın jetilistiriw úlken áhmiyetke iye. Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2026-jıl 5-fevraldaǵı “Suw resurslarınan paydalanıw nátiyjeliligin arttırıw boyınsha qosımsha ilajlar haqqında”ǵı qararı menen suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziwdi xoshametlew boyınsha jańa tártipler engizilmekte.
Suwdı únemleytuǵın texnologiyalar suwdı tikkeley ósimlik tamırına jetkerip beriw, puwlanıw hám jer ústi aǵısında jol qoyılatuǵın ısırapgershilikti azaytıwǵa járdem beredi. Máselen, tamshılatıp suwǵarıw menen suw óz waqtında hám anıq muǵdarda jetkerip beriledi, jawınlatıp suwǵarıw bolsa maydanlarda suwdı bir tegis bólistiriw imkaniyatın jaratadı. Sonday-aq, lazerli tegislewde suwǵarıw maydanları jaqsıraq hám nátiyjeli suwǵarıladı.
Sanlar menen túsindirgende, bul qararda 2026-2028-jıllarda suwdı únemleytuǵın texnologiyalar engizilgen maydanlardıń kólemin 3,5 million gektarǵa jetkeriw tiykarǵı maqsetli kórsetkish sıpatında belgilengen. Sonıń ishinde, 220 mıń gektar maydanda tamshılatıp suwǵarıw nátiyjesinde suwdı tikkeley ósimlik tamırına jetkeriw, puwlanıw hám jer ústi aǵısında jol qoyılatuǵın ısırapgershilikti azaytıw, 110 mıń gektar maydanda jawınlatıp suwǵarıw hám 600 mıń gektar maydandı lazerli tegislew arqalı suwǵarıwda suwdı nátiyjeli hám teń bólistiriw imkaniyatı jaratıladı.
Bunday texnologiyalar jılına 5 milliard metr kub suwdı únemlew imkanın beredi. Bul suwdı basqa mútájliklerge baǵdarlaw, suw támiynatı dereklerine júklemeni azaytıw hám awıl xojalıǵınıń qurǵaqshılıqqa shıdamlılıǵın arttırıwǵa tiykar jaratadı. Qarjılıq jaqtan bolsa kommerciyalıq bankler hám mámleketlik subsidiyalar menen fermerler hám awıl xojalıǵı kárxanaları suwdı únemleytuǵın sistemalardı engiziw hám modernizaciyalaw ushın zárúr qarjılarǵa iye boladı.
– Mámleket suw resurslarınan paydalanıwdı qalay qollap-quwatlaydı hám qadaǵalaydı?
– Bul jumıslardıń orınlanıwında joqarıda atap ótilgen Prezident qararınıń orınlanıwın támiyinlew tiykarǵı faktor esaplanadı. Demek, mámleket suw resurslarınan nátiyjeli paydalanıwdı kreditler hám subsidiyalar tiykarında finanslıq qollap-quwatlaydı. 2026-jılı fermerler hám kárxanalar ushın kommerciyalıq bankler tárepinen 2,6 trillion sum kreditler ajıratılıwı hám 800 milliard sum mámleketlik subsidiyalar beriliwi rejelestirilgen. Sonday-aq, 2027-jıldan suw resurslarınan paydalanǵanı ushın salıqlar differenciyalastırılǵan stavkalar tiykarında belgilenedi, yaǵnıy suw menen támiyinlengenlik dárejesine qaray hár bir fermer yamasa kárxana salıq tóleydi.
Suw támiynatı jaǵdayın anıqlaw ushın hár jılı awıl xojalıǵı ónimlerin jetistiriwshilerdiń dizimleri islep shıǵıladı hám olarda suw dereklerindegi vegetaciya dáwirindegi suwlılıq dárejesi tallanadı. Bul qatnas mámleket tárepinen qollap-quwatlaw hám salıqqa tartıwda ádillikti támiyinleydi hám hár bir fermerdiń suw menen támiyinlengenlik jaǵdayı anıq hám ashıq boladı.
– Suwdan paydalanıw monitoringi hám “aqıllı” texnologiyalardı engiziwdiń áhmiyeti nelerden ibarat?
– Suwdan paydalanıw monitoringin jetilistiriw maqsetinde 2027-jıldan isbilermenlik subektleri ushın suwdı “aqıllı” ólshew hám esapqa alıw quralların ornatıw májbúriy etiledi. Bul qurallar Suw xojalıǵı ministrliginiń “Suw esabı” málimleme sistemasına integraciyalanıp, birden-bir oraylasqan sistema jaratıladı. Bul suw resursların qadaǵalaw, nátiyjeli basqarıw hám ashıq-aydınlıqtı támiyinlewde ayrıqsha áhmiyetke iye.
Sonday-aq, turaqlı suwdı tallaw klimat ózgerislerine jedel juwap beriw hám suwdan paydalanıw siyasatın ózgertiw imkaniyatın beredi. Bul ilajlar ekonomika, awıl xojalıǵı hám tábiyǵıy ekosistemalardı saqlawda innovaciyalıq qatnaslardı keńnen engiziwdi támiyinleydi.
– “Máhálleni rawajlandırıw hám jámiyetti ilgeriletiw” jılında belgilengen tiykarǵı wazıypalarǵa tiykarlanıp suw resurslarınan nátiyjeli paydalanıw jumısları qalay shólkemlestiriledi?
– Mámleketimizde suw resurslarınan aqılǵa uǵras hám nátiyjeli paydalanıwdı támiyinlew boyınsha bir qatar ilajlar ámelge asırılmaqta.
Atap aytqanda, mámleketimiz basshısınıń 2026-jıl 16-fevraldaǵı “Máhálleni rawajlandırıw hám jámiyetti ilgeriletiw” jılında tiykarǵı baǵdarlar boyınsha reformalar baǵdarlamaları hám “Ózbekstan – 2030” strategiyasın ámelge asırıw boyınsha mámleketlik baǵdarlama haqqında”ǵı pármanında da bul másele tiykarǵı baǵdar sıpatında belgilengen. Pármanda ekologiyalıq turaqlılıqtı saqlaw hám suwdan nátiyjeli paydalanıwdı shólkemlestiriwge qaratılǵan tiykarǵı ilajlar kórsetip ótilgen.
Sonıń ishinde, ashıq drenaj, kollektor hám kanallardı jabıq sistemalarǵa ótkeriw arqalı suw shıǵınların azaytıw, 504 mıń gektar maydanda suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw tiykarında jılına 5 milliard kub metr suwdı únemlew, sonday-aq, 1,3 mıń kilometr kanallar hám suwǵarıw tarmaqların betonlaw nátiyjesinde qosımsha 500 million kub metr suwdı únemlew imkaniyatları jaratıladı.
Bul ilajlar tek ǵana suw resursların únemlew emes, al awıl xojalıǵı maydanların nátiyjeli suwǵarıw, ekosistemalardı saqlaw hám azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlewde de úlken áhmiyetke iye ekenin atap ótiw kerek.

ÓzAnıń xabarshısı
Nasiba Ziyodullaeva sáwbetlesti.