Búgingi kúnde málimleme texnologiyalarınıń jedel rawajlanıwı nátiyjesinde xabarlar tezlik penen tarqalmaqta. Internet saytları, sociallıq tarmaqlar hám messendjerler arqalı tarqalıp atırǵan maǵlıwmatlar arasında isenimlileri menen birge jalǵan, tekserilmegen xabarlar da kóbeyip barmaqta. Bunday xabarlar feyk xabarlar dep ataladı. Feyk xabarlar jámiyettiń pikirin shalǵıtıwı, adamlar arasında qorqınısh oyatıwı hám nadurıs qararlar qabıl etiwine sebep boladı.
Feyk xabarlar ne ushın jaratıladı?
Feyk xabarlardıń payda bolıwına bir neshe sebepler bar. Geyde olar siyasiy maqsetlerde, jámiyetlik pikirge tásir ótkeriw ushin jaratıladı. Ayırım jaǵdaylarda bolsa belgililik, kóbirek kóriwler (layk hám repostlar), belgili bir shaxs hám shólkemniń abırayına zıyan jetkeriw yamasa finanslıq payda alıw maqsetinde tarqatıladı. Sonday-aq, ayırım feyk xabarlar adamlardıń sezimlerine tásir etiw – qorqıw, ashıw yamasa ayanısh oyatıw ushın da jaratıladı.
Feyk xabarlardan qalay qorǵanıw múmkin?
Feyk xabarlarǵa aldanbaw ushın ápiwayı, biraq nátiyjeli qaǵıydalarǵa ámel etiw áhmietli. Dáslep, xabar deregine itibar beriw kerek, yaǵnıy ol qaysı sayt yamasa kanal tárepinen tarqatılǵanın tekseriw kerek. Rásmiy ǵalaba xabar quralları yamasa málimleme agentliklerinde usı maǵlıwmat bar yamasa joq ekenligin salıstırıp kóriw sonday-aq, xabardı bir neshe isenimli derek arqalı tekseriw úlken áhmiyetke iye, sebebi haqıyqıy málimleme ádette hár qıylı dereklerde ushırasadı. Bunnan tısqarı, xabar sánesi hám onıń kontekstine de itibar qaratıw zárúr, sebebi ayırım jaǵdaylarda eski maǵlıwmatlar qayta tarqatılıp, házirgi waqıya sıpatında usınıladı. Súwret hám videolarǵa bolsa sın kózqarastan qatnas jasaw kerek, sebebi olar jasalma intellekt járdeminde redaktorlanǵan yamasa basqa waqıyalarǵa baylanıslı bolıwı múmkin. Eń áhmiyetlisi, hár qanday xabardı dárhal tarqatıwǵa asıqpaw, onıń isenimliligine tolıq iseniw talap etiledi.
Juwmaqlap aytqanda, feyk xabarlar zamanagóy málimleme mákanınıń áhmiyetli mashqalalarınan biri bolıp esaplanadı. Olarǵa qarsı gúresiwdiń eń nátiyjeli jolı – media sawatlılıqtı arttırıw, sın kózqarastan pikirlew hám tekserilip kórilmegen maǵlıwmatlardı tarqatpaw bolıp esaplanadı. Hár bir insan haqıyqattı jalǵannan ajırata alǵan waqıtta ǵana salamat málimleme ortalıǵın jaratıw múmkin.

Shoira Xaytbaeva,
Berdaq atındaǵı QMU Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakulteti studenti.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.