Shay biziń eń súyikli ishimliklerimizdiń biri. Biraq kishkene balalar, ásirese, 3 jasqa shekemgiler ushın ápiwayı qara yamasa kók shay beriw balanıń densawlıǵı ushın qáwip bolıwı múmkin. Bul tek ǵana Ózbekstan Densawlıqtı saqlaw ministrligi emes, al xalıqaralıq pediatriya shólkemleri (sonıń ishinde, Amerika pediatriya akademiyası – APA) tárepinen tastıyıqlanǵan ilimiy usınıslarǵa tiykarlanadı.
Sebebi shay quramındaǵı taninler (polifenollar) azıq-awqattaǵı temir menen baylanısıp, onıń ishekte sorılıwın 50-90% ke shekem kemeyttiredi hám temir jetispewshiligi yaǵnıy kem qanlıqtı keltirip shıǵaradı.
Balalarda temir jetispewshiligi anemiyası eń keń tarqalǵan mashqala – bul ósiw, aqılıy rawajlanıw hám immunitetke unamsız tásir etedi.
Máselen, izertlewlerde awqat penen birge shay ishilgende temir sińiriliwi keskin azayatuǵını dálillengen.
Ózbekstan Densawlıqtı saqlaw ministrligi usınısında da: “Balaǵa shay beriw maqsetke muwapıq emes, sebebi ol temir elementiniń sorılıwın azaytadı” dep keltiriledi.
Shay quramındaǵı kofein balanıń nerv sistemasına ziyan jetkeredi. Nátiyjede balada tez sharshaw, ınjıqlıq, uyqınıń buzılıwı baqlanıwı múmkin.
Ápiwayi bir stakan (200 ml) qara shayda shama menen 40-70 mg kofein boladı.
12 jasqa shekem balalarǵa ulıwma kofeinli ishimlikler (shay, kofe, energetik ishimlikler) usınıs etilmeydi. 3 jasqa shekem bolsa pútkilley sheklenedi.
Sebebi: kofein uyqını buzadı, nerv sistemasına keri tásir kórsetedi, júrek urıwın tezlestiredi, tez-tezden bas awırıwında keltirip shıǵarıwı múmkin. Ásirese balalar kofeinge úlkenlerge qaraǵanda birqansha sezgir boladı.
3 jasqa shekemgi balalarda asqazan shiresi hám fermentler jeterli emes. Shaydaǵı zatlar asqazan silekey qabatın tınıshsızlandırıwı, gaz, ish qatıwı yamasa ish ótiwine alıp keliwi múmkin.
Sol sebepli de qánigelerdiń 3 jasqa shekemgi balalarǵa ulıwma shay beriwdi usınıs etpeydi. Onıń ornına qaynatılǵan suw, ápiwayı sút yamasa miywe sherbeti hám álbette ana súti beriledi.
Shay beriwdi qashan hám qalay baslaw múmkin?
3 jastan keyin – az muǵdarda, júdá kúshsiz demlengen, awqattan 1 saat aldın yamasa keyin, qumshekersiz.
Dáslep pediatr menen másláhátlesiń – eger temir jetispewshiligi yamasa basqa mashqala bolsa, uzaǵıraq sheklew kerek boladı.
Alternativalar: ápiwayı suw, miyweli kompot (qantsız), romashka yamasa myata demlemesi (tek shıpaker ruqsatı menen hám az muǵdarda).
3 jasqa shekemgi balalarǵa ápiwayı shay beriw – bul ápiwayı nársedey seziliwi múmkin biraq úlken qáwip. Temir jetispewshiligi hám nerv sistemasına tásiri uzaq múddetli mashqalalarǵa alıp keliwi múmkin. Sol sebepli 3 jasqa shekem balalardıń rationına juwapkershilik penen qaraǵan maqul.

Biybisanem Joldasbaeva,
Berdaq atındaǵı QMU dıń 2-kurs magistrantı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi