Qaraqalpaqstan Respublikasında xalıqtıń bántligin támiyinlew hám kámbaǵallıqtı qısqartıw máseleleri mámleketlik siyasattıń áhmiyetli baǵdarı sıpatında turaqlı itibar orayında. Usı máselede Nókis qalalıq kámbaǵallıqtı qısqartıw hám bántlikke kómeklesiw bóliminiń baslıǵı Zamir Djiemuratov penen sáwbetlestik:
2026-jıldıń 3-yanvar kúni Prezidentimiz basshılıǵında bolıp ótken kámbaǵallıqtı qısqartıw hám xalıqtıń bántligin támiyinlew baǵdarındaǵı jumıslardıń juwmaǵı hám bıyılǵı jıl ushın áhmiyetli wazıypalar boyınsha videoselektor májilisindegi belgilep berilgen wazıypalar haqqında toqtap ótseńiz. Usı wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlew, bul proceste Nókis qalalıq kámbaǵallıqtı qısqartıw hám bántlikke kómeklesiw bóliminiń belsene qatnasıwına erisiw máseleleri haqqında pikirlerińizdi bildirseńiz.
– Elimizde kámbaǵallıqtı qısqartıw, bántlikti támiyinlew, mútáj xalıq wákilleriniń máplerin qorǵaw baǵdarında bir qatar nátiyjelerge erisilmekte. Atap aytqanda, qala aymaǵında usı másele boyınsha 2025-jıl dawamında 5 mıń 896 puqara múrájat etken bolıp, sonnan 4 mın 782 puqara turaqlı jumıs orınlarına jaylastırıldı.
Qalamızdaǵı jumıssız 1 mın 408 puqara ózleriniń qálewi boyınsha hár qıylı kásiplerge qayta oqıtıldı.
Sociallıq qorǵawǵa mútáj, jumıs tabıwda qıynalatuǵın hám miynet bazarında teń shártlerde básekilese almaytuǵın 168 puqara turaqlı jumısqa iye boldı.
Qala hákimliginiń baslaması menen 2025-jıldıń may ayınan baslap pilot joybarı (sınaw) tiykarında “CALL CENTER” óz jumısın baslaǵan edi, mine, búgingi kúnge shekem qalada islep shıǵarıw hám xızmet kórsetiw kárxanaları, jeke isbilermenlik subektlerinen jámi 1 mın 37 jańa jumıs orınları anıqlandı.
Bul joybardıń iske túsiwi nátiyjesinde qalamızdaǵı 800 ge shamalas jumıssız puqaralarımız dáramat tabıw ushın nızamlı túrde jumısqa ornalasıwǵa eristi.
2025-jıl basında qalada jumıssızlıq dárejesi 5,5 procent bolǵan bolsa, jıl sońında 4,6 procentke tústi, kámbaǵallıq dárejesi jıl basında 8,7 procent bolǵan bolsa, 11 aydıń juwmaǵı menen 4,3 procentke túskenin kóriwimiz múmkin.
Bul baǵdardaǵı jumıslardı dawam ettiriw xalıqtıń abadanlıǵın jáne de arttırıwda áhmiyetli bolıp tabıladı. «Individual rejeler» tiykarında 2 mıń xalıqtı kámbaǵallıqtan shıǵarıw ilajları kóriledi hám bunıń nátiyjesinde jıldıń aqırına shekem kámbaǵallıq dárejesin 3 procentke túsiriwdi rejelestirgenbiz.
Endi sorawıńızǵa kelsek, videoselektor májilisinde Prezidentimiz ámeldegi imkaniyatlardı iske salıwda hákimler hám “máhelle jetiligi”nde metodikalıq bilim hám ámeliy tájiriybe jetispewshiligi, juwapker ministrlik hám mekemeler bolsa olarǵa jetkilikli dárejede kómeklespey atırǵanlıǵına ayrıqsha sın pikir bildirdi. Májiliste ámeldegi jıl ushın 1 million xalıqtı turaqlı jumıs penen támiyinlew, 181 mıń shańaraqtı kambaǵallıqtan shıǵarıw, kámbaǵallıqtan awlaq máhállelerdiń sanın 2,5 ese arttırıp, 3,5 mıńǵa jetkiziw, jumıssızlıq hám kámbaǵallıq dárejesin 4,5 procentke túsiriw wazıypaları belgilep berildi.
Nókis qalasında 2026-jılı xalıqtıń bántligin támiyinlew hám isbilermenlikke tartıw arqalı 7 mıń 666 puqaranı turaqlı jumıs penen támiyinlew rejelestirilgen.
Sonnan, investiciyalıq joybarlar esabınan 1 mıń 224 puqaranı, xızmet kórsetiw esabınan 2 mıń 6 puqaranı, qurılıs tarawında
271 puqaranı, bos jumıs orınlarına 1 mıń 296 puqaranı, «Uychi» tájiriybesi tiykarında 2 mıń 870 puqaranı támiyinlew, sonday-aq, rásmiy emes sektorda bánt bolǵan shaxslar hám isbilermenlik subektleri jumısın legallastırıw arqalı 4 mıń 662 jasırın jumıs orınların legallastırıw názerde tutılǵan.
Sociallıq qorǵawǵa mútáj, turmıs sharayatı awır bolǵan jámi 580 shańaraqqa biriktirilgen 116 respublika hám qalalıq dárejedegi basshılar tárepinen usı shańaraqlardıń jaǵdayınan xabar alınıp, olarǵa ámeliy járdem kórsetiledi.
2026-jıl aymaqlıq investiciya joybarı sheńberinde
2,6 trillion sumlıq 100 joybar ámelge asırılıwı nátiyjesinde
2 mıń 600 jańa jumıs orınların jaratıw rejelestirilmekte.
– Májiliste bıyılǵı jılı kishi hám orta biznesti rawajlandırıw ushın 140 trillion sum kredit ajıratılatuǵınlıǵı atap ótildi. Bunday kólemli resurslar qanday shártler menen beriledi?
– Nókis qalasında 2025-jıl basınan qala aymaǵında 1 mın 78 jańadan kishi biznes subektleri shólkemlestirildi. Bul kórsetkish 2024-jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda 337 ge kóbeygenin kórsetedi. Yaǵnıy, 2024-jıl 741 jańadan kishi biznes subektleri dúzilgen. 2025-jıl 1-dekabr jaǵdayına bola, jámi Nókis qalasında dizimnen ótken kishi biznes subektleriniń sanı 7 mıń 314 ti quramaqta.
2025-jıl “Máhálle kesiminde” joybarlarınan 27 mlrd 541 mln. sumlıq jámi 810 joybar iske túsirilip, sonıń nátiyjesinde 1 mın 621 jańa jumıs ornı jaratıldı. Bunnan basqa “Shańaraqlıq isbilermenlikti rawajlandırıw” baǵdarlaması boyınsha 4 mın 512 yuridikalıq hám fizikalıq shaxslarǵa 55 milliard 193 million sum muǵdarında jeńilletilgen kreditler ajıratılıp berildi.
Investiciya tarawında Aymaqlıq investiciya joybarları sheńberinde 2025-jılı Nókis qalasında ulıwma bahası 2 trillion sumlıq 119 investiciyalıq joybardı iske qosıw rejelestirilgen edi. Ámelde bolsa, reje artıǵı menen orınlanıp, 2,3 trillion sumlıq 126 investiciyalıq joybar paydalanıwǵa tapsırıldı. Nátiyjede qalada 2 mıń 577 jańa jumıs ornı jaratıldı.
Sonı ayrıqsha atap ótiwimiz kerek, Húrmetli Prezidentimizdiń 213-sanlı pármanı tiykarında qalamızda 195 investiciyalıq joybarǵa 416 milliard sum muǵdarında jeńilletilgen kredit qarjıları ajıratıldı.
Sonday-aq, 129-sanlı pármanǵa muwapıq 266,4 milliard sumlıq 12 joybarǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń qararı tiykarında 10,1 gektar jer maydanı isbilermenlerge tuwrıdan-tuwrı ajıratıp berildi.
– Endi 2026-jılı ámelge asırılatuǵın rejelerińiz haqqında qısqasha toqtap ótseńiz.
– Birinshiden, kommerciyalıq bank filialları hám hákim járdemshileri tárepinen hár bir máhállede 40 mikro joybardan, jámi 2 mıń 840 mikro joybarlardı iske túsiriw, ekinshiden, respublika byudjeti esabınan 24,8 milliard sum qarjılandırıw esabınan 4 «drayver» joybardı ámelge asırıw arqalı jańadan 33 isbilermenlik subektin shólkemlestiriw, 630 puqaranıń bántligin támiyinlew hám jılına 7,9 milliard sum muǵdarında byudjetke qosımsha salıq túsimlerin túsiriw, úshinshiden, kishi hám orta biznesti rawajlandırıw maqsetinde jámi 2,3 trillion sum hám Baǵdarlamalar sheńberinde
267 milliard sum kredit qarjıların ajıratıw rejelestirilgen.
Atap aytqanda, “Shańaraqlıq isbilermenlik” baǵdarlaması sheńberinde 60 milliard sum, “Kishi biznesti úzliksiz qollap-quwatlaw” baǵdarlaması sheńberinde
122 milliard sum, “Bizneske birinshi qádem” baǵdarlaması sheńberinde 85 milliard sum kreditler ajıratılıwın támiyinlew názerde tutılǵan.
Tórtinshiden, xalıqtıń bántligin támiyinlew hám isbilermenlikke tartıw arqalı 7 mıń 666 puqaranı turaqlı jumıs penen támiyinlew, besinshiden, rásmiy emes sektorda bánt bolǵan shaxslar hám isbilermenlik subektleri jumısın legallastırıw arqalı 4 mıń 662 jasırın jumıs ornın legallastırıw barısında wazıypalardı belgilep alǵanbız.
Ulıwmalastırıp aytqanda, xalıqtıń bántligin támiyinlew hám kambaǵallıqtı qısqartıw baǵdarındaǵı jumıslar 2026-jılda da úzliksiz dawam ettirilip, hár bir máhálle hám hár bir shańaraq kesiminde mánzilli qatnas tiykarǵı áhmiyetli wazıypa bolıp qaladı.

Sáwbetlesken:
M.PIRNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı.