Bul haqqında Innovaciyalıq rawajlanıw agentliginiń málimleme xızmeti xabar berdi. Atap ótiliwinshe, mámleketimizde insan aǵzaların 3D bioprinter tiykarında basıp shıǵarıw imkaniyatın jaratıw jolında áhmiyetli ilimiy nátiyje qolǵa kirgizildi. Ózbekstan Ilimler akademiyası Ósimlik elementleri ximiyası institutınıń izertlewshisi Olimjon Boymatov tárepinen bioprinterler ushın zárúr bolǵan bio-sıyanı jergilikli ósimlikler tiykarında alıw usılı islep shıǵıldı.
Qánigeniń atap ótiwinshe, insan organizmine say, qáwipsiz hám ekonomikalıq jaqtan qolaylı bio-sıya jaratıw máselesi uzaq jıllar dawamında áhmiyetli bolıp kelgen. Ilimiy izleniwler nátiyjesinde bul baǵdarda belgili jetiskenliklerge erisilgen bolsa da, ámeliy jaqtan keńnen qollanıw múmkin bolǵan nátiyjeli sheshimler jeterli emes edi.
Ilimpaz bul izertlewlerin jáne de tereńlestiriw maqsetinde Innovaciyalıq rawajlanıw agentligi tárepinen shólkemlestirilgen stajirovka baǵdarlaması sheńberinde Germaniyadaǵı Leypsig universitetinde ilimiy jumıslar alıp bardı. Ol jerde zamanagóy bioprint texnologiyaları, sonday-aq, gidrogeller tayarlawdıń jańa usılları úyrenildi hám sol tiykarda jańa quram jaratıwǵa erisildi.
– Elimiz ilimpazları insan organizmine tolıq sáykes keletuǵın, zıyansız sonıń menen birge baha jaǵınan da ádewir arzan, jergilikli sharayatta islep shıǵarıw múmkin bolǵan bio sıya jaratıw boyınsha uzaq jıllardan berli izleniwler alıp barıp atırǵan edi. Jıllar dawamında alınǵan nátiyjeler biz kútkenindey nátiyjeli bolmaǵan. 2024-jılı Innovaciyalıq rawajlanıw agentligi tárepinen járiyalanǵan stajirovka tańlawında qatnastım hám Germaniyanıń abıraylı Leypsig universitetinde zamanagóy bioprint texnologiyaları hám gidrogeller alıw boyınsha jańa usıllardı úyrendim. Nátiyjede insan aǵzaların 3D bioprinterde basıp shıǵarıw imkaniyatın beretuǵın bio-sıya boyınsha unamlı juwmaqlar aldım. Jańa gidrogel quramı jergilikli ósimlikler polisaxaridlerinen ibarat bolıp, onda insan kletkaları – iMSC jasay aladı hám rawajlanadı. Bul bolsa insan denesine jat bolmaǵan, tez beyimlesiwshi hám qáwipsiz jasalma aǵzalar. Bul bolsa insan denesine jat bolmaǵan, tez beyimlesiwshi hám qáwipsiz jasalma aǵzalar hám toqımalardı basıp shıǵarıwda áyne maqsetke muwapıq, – dep atap ótti Olimjon Boymatov.
Jańa gidrogel jergilikli ósimliklerden alınǵan polisaxaridler tiykarında tayarlanǵan bolıp, insan kletkaları ushın qolaylı ortalıq jarata aladı. Bul bolsa jasalma toqıma hám organlardı basıp shıǵarıw procesinde materialdıń biologiyalıq sáykesligi hám qáwipsizligin támiyinlewde úlken áhmiyetke iye.
Bul qollanba Intelektuallıq múlk agentligi tárepinen kórip shıǵılıp, unamlı juwmaq berilgen hám házirgi waqıtta onı patentlew procesi dawam etpekte.
Bizge belgili, búgingi kúnde dúnyada organ transplantaciyasına mútáj nawqaslardıń sanı artıp barmaqta. Donor tabıw imkaniyatı sheklengeni sebepli, bioprint texnologiyaları medicinanıń perspektivalı baǵdarlarınan biri sıpatında qaralmaqta. Házirge shekem alıp barılǵan izertlewler qan tamırlar, teri hám shemirshekler, qalaberse júrek, bawır hám búyrekti usı usılda basıp shıǵarıw múmkin ekenligin tastıyıqlaǵan.
Xabarda atap ótilgenindey, jergilikli shiyki zat tiykarında bio-sıya islep shıǵarıw keleshekte donorlıq aǵzalarına bolǵan mútájlikti qısqartıw, kóplegen nawqaslardıń ómirin saqlap qalıw hám mámleketimiz ilimdi hám medicinanıń rawajlandırıwına salmaqlı úles qosıwı múmkin.

N.Ziyodullaeva, ÓzA