Búgingi kúnde Ózbekstanda basqarıw sisteması basqa sırt ellerde ushıraspaytuǵın milliy model – máhálle institutı tiykarında ámelge asırılmaqta. Máhálleniń abadanlıǵın arttırıw, isbilermenlikti rawajlandırıw, xalıqtıń bántligin támiyinlew hám kámbaǵallıqtı qısqartıw, mánzilli sociallıq qorǵaw máseleleri tikkeley orınlarda kórip shıǵılıp, mashqalalardı máhálleniń ózinde sheshetuǵın xalıqshıl sistema jaratıldı. «Baslamalı byudjet», «Máhálle járdemshisi» sıyaqlı institutlardıń engiziliwi mashqalalarǵa joqarıdan emes, tómennen sheshim tabılıwına tiykar jarattı.
Ásirese, 2026-jıldıń «Máhálleni rawajlandırıw hám jámiyetti ilgeriletiw jılı» dep járiyalanıwı máhálle haqıyqatında da reformalardıń nátiyjesin kóriw múmkin bolǵan dáslepki buwın ekenliginiń ayqın dáliyli boldı. Elimizdegi máhállelerde jıynalıp qalǵan mashqalalardı sheshiw, adamlarǵa múnásip turmıs sharayatın jaratıp beriw baǵdarında Prezidentimizdiń tapsırmaları tiykarında alıp barılıp atırǵan keń kólemli ámeliy jumıslar «Qutlı mákan» mákan puqaralar jıyınında da óziniń unamlı nátiyjelerin kórsete basladı.
Máhállede kámbaǵallıqtı qısqartıw, mútáj adamlarǵa mánzilli sociallıq járdem kórsetiliwin keńeytiw, xalıqtıń dáramatların arttırıw baǵdarında keń kólemli jumıslar ámelge asırıldı hám dawam etpekte. Ótken jılı aymaqtaǵı kóplegen shańaraqlardıń mıńlaǵan aǵzaları turaqlı jumısqa jaylastırıldı, isbilermenlik jumısın baslawı ushın kredit, ssuda hám subsidiyalar ajıratıldı, kásip-óner hám isbilermenlikke oqıtıldı.
Aymaqta jasap kiyatırǵan 1 mıń 710 shańaraqtan 10 procenti «Kámbaǵal shańaraqlar reestri»ne kirgizildi. Bıyılǵı jılı «Joybarlı qatnas» joybarları tiykarında kredit, ssuda hám subsidiya ajıratıw, isbilermenlikke tartıw arqalı 35 shańaraqtıń dáramatın arttırıw hám reestrden shıǵarıw ilajları kóriledi. Nátiyjede 2026-jıldıń birinshi shereginde máhálle jumıssızlıq hám kámbaǵallıqtan tıs aymaqqa aylanadı.
Bul baǵdarda puqara hám xojalıq kesiminde islew boyınsha Sırdárya wálayatı Sayxunobod rayonı tájiriybesi engizilmekte. Sayxunobod tájiriybesi tiykarında xalıqtıń sociallıq qorǵawǵa mútáj, kámbaǵal qatlamın qısqartıw, jumıssız hám rásmiy túrde bánt bolmaǵan jaslardı jumısqa jaylastırıw baǵdarında keń kólemli jumıslar baslap jiberildi. Máhállede jasawshılardıń barlıq qatlamı xatlawdan ótkerilip, jumıssız hám rásmiy bánt bolmaǵan puqaralar dizimi qáliplestirip alındı. Atap aytqanda, bıyılǵı jılı 5 jumıssız puqara hám onıń shańaraǵı qosımsha dáramat deregin jaratıw ushın tamarqa jerlerinen ónimli paydalanıw maqsetinde sociallıq járdemler kórsetiw yamasa qolında bar óneri arqasında mikro-joybarlardı ámelge asırıwı ushın subsidiya ajıratıw ilajları kórilmekte. Nátiyjede rásmiy bolmaǵan dáramatqa iye shańaraq sıpatında «Soliq.uz» platformasınan ótkeriw esabına kámbaǵallıqtan shıǵarıladı.
– Áhmiyetlisi, sociallıq reestrde turǵan, biraq, miynetke jaramlı, rásmiy dáramatqa iye bolmaǵan puqaralarımızdı dáramatlı etiw, óziniń jolların tawıp ketiwine járdemlesiw maqsetinde mánzilli jumıslar ámelge asırılmaqta, – deydi máhálle aqsaqalı Zamira Qutlımuratova. – Bul bolsa, óziniń nátiyjesin kórsetpey qalmaydı.
– Shańaraǵamızda ekonomikalıq mashqalalar bolıp, qattı qıynaldıq. Sonıń ushın máhállege múrájat ettim, – deydi «Qutlı mákan» máhállesi turǵını M.Jalǵasbaeva. – Tigiwshilik boyınsha uqıbım bar ekenligin bilgennen soń, maǵan jeńillikli kredit tiykarında tigiw mashinası hám overlok alıwım ushın dizimge kirgizildim. Elbasshımızǵa xalıqtıń jumıssız hám dáramatsız qatlamın dáramatlı etiwdegi jankúyerligi ushın mıń-mıń raxmet.
Jańa «máhálle byudjeti» sisteması ámeliyatqa engiziliwi nátiyjesinde xalıq jergilikli byudjet qarjıların anıq talaplarınan kelip shıqqan halda bólistiriwde tikkeley qatnasıp, ózleriniń mashqalaların biyǵárez sheshpekte. Fizikalıq shaxslardan alınatuǵın bir qatar salıqlar hám máhálle tárepinen kórsetilgen mámleketlik xızmetler ushın óndirilgen qarjılardıń 10 procenti muǵdarındaǵı máhálleniń sociallıq-ekonomikalıq mashqalaların sheshiw fondı bunda úlken áhmiyetke iye. Usı qarjılar tiykarınan máhálledegi Náwshe, Tolıskól hám Hidayat kóshelerine avtomobiller ushın tezlikti azaytıwshı tosıqlar ornatıw, sociallıq qorǵawǵa mútáj shańaraqlardı materiallıq qollap-quwatlaw, turaq jayların ońlaw, máhálleniń materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemlew ilajlarına jámi 105 million sum qaratılıwı rejelestirilgen.
«Máhálle jetiligi» sisteması ámeliyatqa engizilgennen berli xalıqtıń mashqalaların máhálle dárejesinde sheshiwdiń nátiyjeliligi artıp, jetiliktiń kollegiya qararları tiykarında máhálleniń sociallıq-ekonomikalıq jaǵdayı jaqsılanbaqta. Sonday-aq, hár qıylı sociallıq «dápter»ler arqalı hayal-qızlar, jaslar, mayıplıǵı bolǵan shaxslar, sonday-aq, máhálle infrastrukturaları menen baylanıslı mashqalalarǵa sheshim tabılmaqta.
Jol infrastrukturasın jaqsılaw maqsetinde ishki jollarǵa qum-shaǵal tas aralaspası, asfalt tósew boyınsha joybarlar islep shıǵıldı. Atap aytqanda, 2026-jılı baslamalı byudjet esabınan Oraz atalıq, Qutankól, Hákim ata, Gúlistan kósheleri hám Oraz atalıq ótkelinde jámi 26 kilometr uzınlıqtaǵı jollar asfaltlanadı. Ótken jılı bolsa, máhálleniń ıqsham jańa imaratı qurıp pitkerildi. 2025-jılı Baslamalı byudjet esabınan Ǵafur Ǵulam, Termiz hám Hidayat kósheleri asfaltlandı. Máhálle aymaǵındaǵı 50 ge shamalas sawda dúkanları, 4 ulıwma awqatlanıw shaxabshası hám toyxana, dárixana, 3 shashtárezxana aymaqtıń kórinisine kórik baǵıshlap, adamlardıń awırın jeńil etpekte, olardı jumıs penen támiyinlewde qosımsha imkaniyat bolmaqta.
Prezidentimizdiń «Abat máhálle» hám «Abadan kóshe» baǵdarlamaları xalqımızdıń abadan hám payızlı úylerde múnásip jasawı ushın zárúrli sharayatlardı jaratıwda áhmiyetli orın tutpaqta. Máhálleniń abadanlıǵı eń aldı menen, xojalıqlar, kóshelerdiń abadanlıǵınan baslanadı. Sol sebepli birinshi gezekte máhálledegi 1 mıń 710 turaq jaydıń ishki hám sırtqı kórinisin zamanagóy kóriniske keltiriw, pardozlaw, olardıń aymaǵında tazalaw, abadanlastırıw hám kókilemzarlastırıw jumısların ámelge asırıw, úy aldı qıytaq jerlerine tolıq egin egiwdi támiyinlewge itibar qaratılmaqta. Kelesi jılı Jasmin, Nurlı jol, Jańa el, Aytolqın hám basqa da kóshelerdegi xojalıqlardı shıǵındılardan tazalaw, úy aldına 1 mıń 500 túp miyweli, kóshelerge 1 mıń 200 túp miyweli hám sayamanlı terek nállerin, sonday-aq, hár qıylı gúllerdi otırǵızıw, ońlawǵa mútáj diywallardı tártipke salıw, háklew ilajları ámelge asırılıwı rejelestirilgen.
Mámleketimizde sońǵı jıllarda «Abat máhálle» mámleketlik baǵdarlaması, «Jasıl mákan» ulıwma milliy joybarı sheńberinde keń kólemli iygilikli jumıslar ámelge asrılmaqta. Bıyılǵı jılı da máhálleniń eń awır ahwaldaǵı 12 mútáj shańaraǵında «Abadan xojalıq» principin engiziw maqsetinde turaq jayları ońlanıp, jasaw sharayatları jaqsılanadı. Usı sıyaqlı máhálleni qurılıs-ońlaw hám abadanlıq mákanına aylandırıw jumısları maqtawǵa ılayıq.
Ótken jılı máhállede qıytaq jerlerdiń suwǵarıw sisteması jaqsılandı, turaqlı elektr energiyası hám optikalıq talshıqlı internet tarmaǵı menen támiyinlendi. Ishki jollar ońlanıp, «Abat xojalıq – abadan kóshe – abat máhálle» normaları engizildi hám máhálleniń kórinisi pútkilley ózgerdi.
– Úyleriniń aldındaǵı qıytaq jerinde diyqanshılıq etetuǵın máhállemiz turǵınları mámleketimizdiń qaratıp atırǵan itibarınan úlken quwanıshqa bólendi, – deydi Nur shashqan kóshesi biyi B.Qosımbetov. – Ásirese, uzaq waqıtlardan berli xalıqtı oylandırıp kiyatırǵan qıytaq jerlerdi suwǵarıw mashqalası sheshilgeninen kewlimiz toldı. Bul ámelge asırılǵan jumıslar úy aldındaǵı qıytaq jerlerden paydalanıwdıń ónimdarlıǵın arttıradı. Dáramatın kóbeytedi.
Ulıwmalastırıp aytqanda, jańa dáwir reformaları máhálleni jámiyettiń shın mánidegi súyenishine aylandırdı. Ol xalıqtıń táshwish hám mashqalaların esitetuǵın, ornında úyrenip sheshetuǵın kúshke aylandı. Aymaqtaǵı reformalar «Qutlı mákan» nıń atına say máhállege aylanıwına tiykar bolmaqta. Nátiyjede bul jerde jasaytuǵın 9 mıńǵa shamalas xalıqtıń turmıs tárizi túpten ózgermekte.

M.Pirnazarova,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı