Elimizdegi jazanı ótew mákemelerinde 30 mıńnan aslam qamaqtaǵılar jaza múddetin ótep atır. Olardıń jaqınları menen ushırasıwları qalay shólkemlestirilmekte? Jańadan engizilgen aralıqtan video ushırasıwlar qanday tártipte ámelge asırıladı?
Senattıń Qorǵanıw hám qáwipsizlik máseleleri komitetiniń baslıǵı Qutbiddin Burxonov bul máselege anıqlıq kirgizdi:
– Mámleketimizde qamaqtaǵılardıń huqıqları menen erkinliklerin jáne nızamlı máplerin támiyinlew boyınsha sistemalı jumıslar ámelge asırılmaqta.
Ásirese, keyingi jeti-segiz jılda erkinen ayırıw orınlarında saqlanıp atırǵan yamasa jaza múddetin ótep bolǵan shaxslarǵa múnásibet pútkilley ózgerdi.
Bilip-bilmey jınayat islegen shaxslardıń turmıslıq máplerin támiyinlew, olardıń arzıw-niyetleri, qábileti menen talantın júzege shıǵarıwǵa qaratılǵan shólkemlestiriwshilik-huqıqıy tiykarlar zaman menen únles jetilisip barmaqta.
Qamaqtaǵılardı saqlaw sharayatları xalıqaralıq standart talaplarına beyimlestirilmekte hám huqıqları jáne de keńeytilmekte.
Jazanı orınlaw mákemelerinde 30 mıńnan aslam qamaqtaǵılar jaza múddetin ótep atırǵan bolsa, hár biriniń 3 adamǵa shekemgi jaqınları, yaǵnıy eki úlken hám bir jas óspirim shaxs bir jılda 6 márte qamaqtaǵı menen uzaq múddetli (1 sutkadan 3 sutkaǵa shekem) ushırasıw huqıqına iye.
Bir jılda sudlanıwshı menen altı márte 2 saatlıq ushırasıw hám on eki márte telefon arqalı sóylesiw de ámeldegi nızamshılıqta belgilengen.
Biraq jazanı ótew mákemesinde saqlanıp atırǵan qamaqtaǵılardıń qasına jaqın tuwısqanları hár dayım da keliw imkaniyatın taba almawı múmkin. Kelse de waqıt joǵaltıwı, qarjı jumsalıwı olarǵa qımbatqa túsiwi tábiyǵıy. Bunnan tısqarı, belgilengen ushırasıwlarǵa barlıq jaqın tuwısqanların alıp barıw imkaniyatı joq.
Sol sebepli, tarawǵa zamanagóy málimleme-kommunikaciya texnologiyaları engizilmekte.
2026-jıl 15-yanvarda kúshke kirgen “Ózbekstan Respublikasınıń Jınayat-orınlaw kodeksine jazanı ótew mákemelerinde jaza múddetin ótep atırǵan qamaqtaǵılar ushın aralıqtan video-ushırasıwlar ótkeriw imkaniyatın jaratıwǵa qaratılǵan ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızam menen qamaqtaǵılardıń aralıqtan video-ushırasıw jolı menen onlayn ushırasıw imkaniyatı jaratıldı.
Bul jazanı ótew mákemelerinde jaza múddetin ótep atırǵan qamaqtaǵılardıń shańaraq aǵzaları hám jaqınları menen turaqlı baylanısların támiyinlew hám shańaraqlıq qatnasıqların saqlap qalıwda áhmiyetli orın iyeleydi.
Sonıń menen birge, qamaqtaǵılar menen alıp barılıp atırǵan tárbiyalıq jumıslardıń nátiyjeliligi artadı. Dúzeliw jolına ótiwge járdemlesiw, insanǵa, jámiyetke, miynetke, sociallıq qaǵıydalar hám dástúrlerge húrmet penen qatnasta bolıwdı qáliplestiredi.
Nızam menen Jınayat-orınlaw kodeksine qamaqtaǵılardıń ıqtıyarına bola, telefon arqalı sóylesiw huqıqınan paydalanıw menen bir qatarda aralıqtan video-ushırasıwların shólkemlestiriwge qaratılǵan normalar kirgizildi. Sonıń ishinde aralıqtan video ushırasıwlarǵa bolǵan huqıq tiykarǵı huqıqlar qatarına ótkerilip, video ushırasıwlardı shólkemlestiriw tártibi hám olardıń sanı belgilendi.
Bunda, qamaqtaǵılar óz qálewine bola telefon arqalı sóylesiwden yamasa aralıqtan ushırasıwdan paydalanıwı múmkin.
Atap ótiw kerek, 2020-jıl 30-iyundegi “Ózbekstan Respublikasınıń Jınayat-orınlaw kodeksine qamaqtaǵılardıń huqıqları hám nızamlı mápleriniń isenimli qorǵalıwın támiyinlewge qaratılǵan ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızamda qamaqtaǵılardıń ótinishine bola uzaq múddetli ushırasıw qısqa múddetli ushırasıw bolsa aralıqtan video-ushırasıwǵa yamasa telefon arqalı sóylesiwine almastırılıwı múmkin ekeni belgilengen.
Jańa nızam menen bolsa aralıqtan video ushırasıwlar qosımsha huqıq sheńberinen tiykarǵı huqıq sheńberine ótkeriletuǵını hám olardıń sanı jazanı ótew mákemesi tártibinen kelip shıǵıp telefon arqalı sóylesiwler sanına teńlestirildi.
Jınayat-orınlaw kodeksiniń ayırım statyalarına da tiyisli qosımshalar, atap aytqanda, “aralıqtan video ushırasıwlar” sózi kirgizildi.
Nızam jazanı ótew mákemelerinde jaza múddetin ótep atırǵan qamaqtaǵılar menen alıp barılıp atırǵan tárbiyalıq jumıslardıń nátiyjeliligin arttırıwǵa, ásirese, qamaqtaǵılardıń jaqınlarınıń máplerine xızmet etedi. Sonıń menen birge, insan huqıqlarınıń qorǵalıwı támiyinleniwi, mámleketimizdiń bul baǵdardaǵı abırayınıń artıwına xızmet etedi.

Norgul Abduraimova, ÓzA