BMSh Bas xatkeri Antoniu Guterrish strukturanıń Qáwipsizlik Keńesinde xalıqaralıq huqıqıy tártipti bekkemlew boyınsha ashıq pikirlesiwde shıǵıp sóyledi. Onda tınıshlıq, ádillik hám nátiyjeli kóp táreplemelik mámleketlerdiń BMSh Rejesi hám xalıqaralıq huqıq boyınsha minnetlemelerin orınlawına tikkeley baylanıslı ekenin atap ótti.
– Bul sistema barlıq mámleketler ushın májbúriy hám mámleketlerdiń suvereniteti, aymaqlıq pútinligi hám siyasiy ǵárezsizligine húrmetke tiykarlanǵan, – dedi ol óziniń shıǵıp sóylegen sózinde. – 2024-jılı shólkemge aǵza mámleketler xalıqaralıq huqıqqa sadıqlıǵın jáne bir márte tastıyıqlap, “Keleshek ushın” paktin qabıl etti, biraq búgingi kúnde jaǵday biraz tómenlemekte. Tilekke qarsı, pútkil dúnyada globallıq nızam ústinligi “toǵay nızamı” menen aralasıp ketti.
Guterrish xalıqaralıq huqıqtıń qopal túrde buzılıwı hám BMSh Rejesine “nemquraydılıq”tı qattı sınǵa aldı. Onıń sózlerine bola, bunday háreketler qáwipli precedentlerdi jaratadı hám mámleketler arasındaǵı isenimdi joǵaltadı.
– Gazadan Ukrainaǵa shekem, Sahelden Myanmaǵa shekem, Venesuela hám basqa da orınlarda xalıqaralıq huqıq barǵan sayın kóbirek “menyu” sıpatında qaralmaqta, – dedi Bas xatker. – Qáwipsizlik Keńesi barlıq mámleketler ushın tınıshlıq hám qáwipsizlik máseleleri boyınsha májbúriy qararlar qabıl etiw ushın BMSh Ustavı menen wákillik berilgen birden-bir uyım esaplanadı. Sonıń ushın Qáwipsizlik Keńesin reformalaw onıń wákillik hám nátiyjeliligin arttırıw ushın oǵada áhmietli bolıp esaplanadı.
Bas xatker háreket etiw ushın úsh tiykarǵı baǵdardı atap ótti.
Birinshiden, barlıq mámleketler óz minnetlemelerin orınlawı kerek. Sebebi, BMSh Rejesiniń maqsetleri hám principleri ıqtıyarlı emes.
Ekinshiden, ol BMSh Rejesinde názerde tutılǵan kelispewshiliklerdi tınısh jol menen sheshiw mexanizmlerinen – sóylesiwler, dáldalshılıq hám arbitrajdan jáne de jedel paydalanıwǵa hám kelispewshiliklerdiń aldın alıw ushın regionallıq shólkemler menen birge islesiwdi bekkemlewge shaqırdı. Onıń qosımsha etiwinshe, rawajlanıwǵa investiciya kirgizbey, kámbaǵallıq, teńsizlik hám korrupciyaǵa qarsı gúresiwsiz tınıshlıq múmkin emes.
Úshinshiden, Guterrish ǵárezsiz ádil sudlaw hám juwapkershiliktiń áhmiyetin atap ótti. Ol mámleketlerdi Xalıqaralıq Sudtıń májbúriy yurisdikciyasın tán alıwǵa hám Xalıqaralıq Jınayat Sudınıń biyǵárez jumısın támiyinlewge shaqırdı.

G.Sattorova, ÓzA