Múnásibet

Prezident Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majlis hám Ózbekstan xalqına Múrájatında ádalatlı sud-huqıq sisteması baǵdarındaǵı reformalarǵa turaqlı túrde úlken itibar qaratılǵan. Prezidentimizdiń hár bir Múrájatında mámleketimiz turmısınıń hár bir tarawın bunnan bılay da rawajlandırıwǵa baylanıslı iri baslamalar alǵa qoyılıwı hám kelesi jıllardaǵı eń áhmiyetli wazıypalar boyınsha rejeler usınıladı.
Mámleketimiz basshısı ótken toǵız jıl dawamında nızam ústinligin bekkemlew baǵdarında úlken jol basıp ótilgenin hám 2026-jıl barlıq tarawlar qatarında sud sistemasında da túpkilikli burılıs jılı bolatuǵının atap ótti.
Prezidentimizdiń bul Múrájatı 2026-jılǵa mólsherlengen mámleketlik baǵdarlama ushın tiykar bolıp xızmet etedi hám onda sudlardıń erkinligin bunnan bılay da kúsheytiw boyınsha anıq mexanizmler belgilenetuǵını kútilmekte.
Múrájatta belgilengen sud-huqıq sistemasındaǵı tiykarǵı baǵdarlar etip “Bir sud – bir instanciya” principi ayrıqsha apat ótilip, bul principtiń engiziliwi nátiyjesinde bir sudta is bir neshe instanciyada kóriliwine shek qoyıldı. Bul bolsa sud qararlarınıń ádilligin hám sapasın arttırıwǵa xızmet etpekte.
Sudyalardıń hákimshilik, ekonomikalıq, jınayıy hám shańaraqlıq isler boyınsha qánigelesiwi jáne de tereńlestirilmekte. Bul belgili bir taypadaǵı jumıslardı kóriw sapasın arttırıwǵa qaratılǵan.
Sud sistemasına zamanagóy sanlı texnologiyalar, sonıń ishinde, jasalma intellekt tiykarında islerdi ádil bólistiriw hám sud hújjetlerin avtomatlastırıw sistemaları keńnen engizilmekte.
Mámleketimiz basshısı ádil sudlaw procesin «sanlı sud» koncepciyası tiykarında shólkemlestiriwge kirisilgenin ayrıqsha atap ótti. Haqıyqatında da, sud tarawına sanlı texnologiyalardıń keńnen engizilip atırǵanı puqaralar hám isbilermenlerge oǵada úlken qolaylıqlar jarattı. Sudqa onlayn múrájat etiw, sudta onlayn qatnasıw, onlayn xabarnama alıw, onlayn másláhátten paydalanıw sıyaqlı qolaylı usıllar adamlardıń qarjısı, waqtın únemlewge járdem bermekte.
Endi tergewdi de sanlastırıw arqalı insan huqıqları qorǵalıwınıń kúsheyttiriliwi múrájatta atap ótildi. Onda jınayat haqqındaǵı arzanı qabıl etiwden baslap, isti sudqa ótkeriwge shekemgi basqıshlarǵa jasalma intellekt texnologiyaları engiziledi hám insan faktorı qısqartıladı.
Elimizde tergew sudyaları jumıs baslaǵanı – xalıqaralıq tán alınǵan “Xabeas korpus” institutın qollanıwdıń gezektegi áhmiyetli basqıshı boldı. Tergew sudyalarına sankciya hám májbúrlew sharaların ózgertiw hám biykarlaw wákillikleri de beriledi. Ádil sudlawdı ámelge asırıwda jámiyetshiliktiń qatnasıwı hám roli arttırıladı.
Sudyalardıń haqıyqıy ǵárezsizligin támiyinlew, olardıń jumısına aralasıwdıń aldın alıw maqsetinde Sudyalar joqarı keńesi sıyaqlı konstituciyalıq uyımlar dúzildi. Sud májilisleriniń ashıq-aydınlıǵı hám sud qararlarınıń járiyalanıwı támiyinlenbekte.
Prokuratura uyımlarınıń jazalaw uyımınan puqaralardıń buzılǵan huqıqların tiklewge járdem beretuǵın strukturaǵa aylanıwına itibar qaratılmaqta.
«Insan qádiri» principi barlıq reformalardıń orayında turıp, puqaralardıń huqıqları, erkinlikleri hám nızamlı máplerin qorǵaw tiykarǵı wazıypa sıpatında belgilengen.
Sud qararlarınıń óz waqtında hám tolıq orınlanıwın támiyinlewge qaratılǵan ilajlar dawam ettirilmekte.
Nızam ústinligi hám puqaralardı qorǵawda Prezidentimiz Ózbekstanda puqaralar, isbilermenler hám investorlardı hár qanday jaǵdayda isenimli qorǵaytuǵın mámleket, Konstituciya hám nızamlar bar ekenligin ayrıqsha atap ótti.
Jınayıy toparlarǵa qarsı gúresiw baǵdarında bolsa ózin nızamnan ústin qoyatuǵın, isbilermenlerge basım ótkeretuǵın jınayıy toparlar hám “kóshe” elementleriniń jumısına sud hám huqıq qorǵaw uyımları tárepinen qatań shek qoyılatuǵını, bunıń ushın mámlekettiń kúsh-qúdireti jeterli ekeni bildirildi.
Sud hám huqıq sistemasınıń aldına hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan zorlıq jaǵdayları boyınsha qatań qadaǵalaw ornatıw hám bunday jınayatlar ushın juwapkershiliktiń sózsiz ekenligin támiyinlew wazıypası qoyıldı.
Bul reformalar Ózbekstanda nızam ústinligi hám haqıyqıy ádillik ornatılǵan jámiyet qurıw, puqaralardıń mámleketke bolǵan isenimin bekkemlew hám mámlekettiń xalıqaralıq abırayın arttırıwǵa xızmet etpekte.
Bulardıń barlıǵı ádil sudlawǵa erisiwge, jámiyette ádillik ornawına, puqaralardıń buzılǵan huqıqları menen nızamlı mápleriniń tikleniwine xızmet etedi.

Gulmira ARZIEVA,
Nókis rayonlar aralıq
ekonomikalıq sudınıń sudyası.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi