Sapien Labs izertlewshileri dúnya boylap 100 000 nan artıq adamnıń maǵlıwmatların tallap, usınday juwmaqqa keldi.

Tallawlarǵa bola, birinshi smartfonın 13 jasqa shekem alǵan jaslardıń 18-24 jas aralıǵındaǵı ruwxıy salamatlıq kórsetkishleri sezilerli dárejede tómen bolǵan. Máselen, qurılmadan bes jasında paydalanıwdı baslaǵanlar ruwxıy salamatlıq shkalası (MHQ) boyınsha ortasha tek ǵana 1 ball toplaǵan bolsa, telefondı 13 jasında alǵanlarda bul kórsetkish 30 balldı quraǵan. Smartfonnan erte paydalanıw menen baylanıslı ózine tán belgilerge óz janına qastıyanlıq etiw haqqındaǵı oylar, agressivlik, haqıyqatlıqtan ajıralıw hám gallyucinaciyalar kiredi.
Smartfonnan erte paydalanıw hayal-qızlarda ózine bolǵan isenim, qádir-qımbat hám emocionallıq shıdamlılıqtıń tómenlewine, erkeklerde bolsa turaqlılıq, qáterjamlıq hám túsinisiw (empatiya) seziminiń azayıwına alıp keledi.
Izertlew nátiyjelerine bola, bul mashqalalardıń shama menen 40 procenti sociallıq tarmaqlarǵa erte kiriw menen túsindiriledi. Qosımsha faktorlar sıpatında tómendegiler keltirilgen:
• Shańaraqtaǵı unamsız qarım-qatnaslar (13%);
• Kiberbulling – internettegi kemsitiwler (10%);
• Uyqınıń buzılıwı (12%).
Izertlewshilerdiń atap ótiwinshe, bul aqıbetler globallıq xarakterge iye bolıp, mámleket, mádeniyat yamasa tilge baylanıslı emes. Smartfonnan erte paydalanıwdıń unamsız tásiri barlıq regionlardaǵı jaslarda birdey kórinbekte, COVID-19 pandemiyası bolsa bul tendenciyanı jáne de kúsheytken bolıwı múmkin.
Ekspertler smartfonlardı tap alkogol hám temeki ónimleri sıyaqlı tártipke salıwshı ilajlardı qollanıwǵa shaqırmaqta. Usınıslar arasında 13 jasqa tolmaǵan balalardıń smartfonlardan paydalanıwın sheklew, sanlı sawatlılıq boyınsha májbúriy bilim beriw hám sociallıq tarmaqlardaǵı jas sheklewleri ústinen qadaǵalawdı kúsheytiw bar.
Ayırım mámleketler álleqashan bul baǵdarda qádem taslamaqta: Franciya, Avstraliya, Niderlandiya, Italiya hám Jańa Zelandiyada mekteplerde telefonlardan paydalanıw belgili dárejede qadaǵan etildi. AQShtıń bir neshe shtatlarında da sheklewler engizilgen, atap aytqanda, jaqında Nyu-York oqıw orınlarında smartfonlardan paydalanıwdı tolıq qadaǵan etetuǵının járiyaladı.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi