Búgingi kúni sanlı texnologiyalar jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawlarına keńnen paydalanıp atırǵan dáwirde sud-huqıq sistemasında jasalma intellekt texnologiyaların engiziw hám sudlar jumısın sanlastırıw ádil sudlawdı támiyinlewde ayrıqsha áhmiyetke iye. Bul process sud islerin júrgiziwde zamanagóy qatnaslardı qollanıw, ashıq-aydınlıqtı támiyinlew hám puqaralardıń sudqa bolǵan isenimin ele de bekkemlewge xızmet etedi.
Sud sistemasın sanlastırıw, bárinen burın, elektron hújjet aylanısı, onlayn sud májilisleri, aralıqtan turıp arza hám shaǵımlardı qabıllaw imkaniyatların keńeytiw arqalı sud processleriniń jedel hám qolaylı bolıwı támiyinlenedi. Nátiyjede puqaralar hám isbilermenler artıqsha waqıt hám qárejetlerden qutılıp, óz huqıqların qorǵawda nátiyjeli mexanizmlerge iye boladı. Sonıń menen birge, sanlı sheshimler insan faktorınıń tásirin azaytıp, qáte hám byurokratiyalıq tosqınlıqlardıń aldın aladı.
Jasalma intellekt texnologiyalarınıń sud jumıslarına engiziliwi bolsa úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı tallaw, sud ámeliyatın ulıwmalastırıw hám islerdi kórip shıǵıw procesin nátiyjeli shólkemlestiriw imkaniyatın beredi. Atap aytqanda, sud qararların tallaw, uqsas islerdi anıqlaw, hújjetlerdi avtomatikalıq túrde sistemalastırıw hám islerdi kórip shıǵıw múddetlerin shamalaw (prognozlaw) arqalı sudyalardıń is júklemesi sezilerli dárejede azayadı. Bul bolsa sudyalarǵa hár bir istiń mazmun-mánisine tereń itibar qaratıw múmkinshiligin beredi.
Sonıń menen birge, sanlı hám jasalma intellektke tiykarlanǵan sud platformaları arqalı sud processleri haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ashıq baqlaw, sud qararları menen erkin tanısıw hám jumıs jaǵdayın real waqıt rejiminde biliw imkaniyatı da jaratıladı. Bul bolsa ashıq-aydınlıqtı kúsheytiw menen birge, korrupciyalıq jaǵdaylardıń aldın alıwda da áhmiyetli faktor bolıp esaplanadı.
Ulıwma alǵanda, sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların basqıshpa-basqısh engiziw hám sanlastırıw processleri sud-huqıq sistemasın jáne de nátiyjeli, ádil hám zamanagóy etiwge qaratılǵan.
Bul reformalar puqaralardıń ádil sudlawǵa bolǵan isenimin arttırıw, huqıq ústinligin támiyinlew hám sud sistemasınıń sapasın jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa xızmet etedi.

Elaman Bisenov,
Qaraqalpaqstan Respublikası Hákimshilik sudınıń sudya aǵa járdemshisi.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi