Sońǵı kúnlerde Donald Tramptıń Grenlandiyanı óz qadaǵalawına alıw haqqındaǵı bildiriwleri Evropa hám AQSh arasındaǵı qatnasıqlardı keskinlestirdi. Bul máselede basım ótkeriw ushın Tramptıń joqarı bajı hám tarifler engiziw qáwpi bolsa Evropa jetekshilerin ashıq qarsılıq poziciyasında birlestirdi.
Franciya prezidenti Emmanuel Makron Evropa Awqamı “kúshliler nızamı”na boysınbaytuǵının qatań atap ótti. Onıń aytıwınsha, aymaqlıq pútinlik hám xalıqaralıq huqıq sawda basımı arqalı buzılmawı kerek. Jetekshi AQShqa qarsı arnawlı ekonomikalıq mexanizm — “Anti-koersiya” instrumenti (Evropa mámleketlerine siyasiy basım ótkergen mámleketlerge qarsı sawda hám finanslıq sheklewler qollanıw) n iske qosıw haqqında oylap atırǵanın aytıp, bunı “júdá qáweterli jaǵday” dep bahaladı.
Evropa Komissiyası basshısı Ursula fon der Lyayen dúnyadaǵı jedel hám keskin ózgerisler Evropanı erkinirek siyasat júrgiziwge iytermelep atırǵanın málim etti. Ol Evropa endi sırtqı basımlarǵa beyimlesiw emes, al óz máplerin qorǵaw jolın tańlawı kerek ekenligin ayttı.
Belgiya bas ministri Bart De Vever Evropa “burılıs noqatında” turǵanın aytıp, Tramptı tınıshlandırıwǵa urınıwlar nátiyje bermegenin tán aldı. Onıń pikirinshe, eger óz waqtında birlespese, hár bir mámleket óz aldına basım astında qaladı.
Shveciya bas ministriniń orınbasarı Ebba Bush bolsa Tramp penen sóylesiwde xoshemet islemeytuǵının ashıq ayttı. Ol Evropa itimallı sawda juwap ilajların aldınnan tayarlap qoyıwı zárúrligin atap ótti.
Sonıń menen birge, Davosta qatnasıp atırǵan ayırım isbilermenler hám kompaniya basshıları Evropa jetekshileriniń juwabın hádden tıs dárejede sezgir dep bahalamaqta. Olardıń pikirinshe, Tramptıń keskin usılına qaramastan, sóylesiw jolı jabılmawı kerek.
Jaǵdaydıń jáne bir quramalı tárepi – Ukraina máselesi. Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Davostaǵı ushırasıwlarda qatnasıwǵa tayar ekenin, biraq bul tek ǵana AQSh tárepinen anıq qáwipsizlik kepillikleri hám kelispewshilikten keyingi tikleniw rejesi bolsa, mazmunlı bolatuǵının bildirdi.
Evropa jetekshileri jaqın kúnlerde Bryusselde arnawlı sammit ótkerip, Qurama Shtatlardıń itimallı tariflerine qanday juwap beriw máselesin dodalaydı. Grenlandiya átirapındaǵı tartıs bolsa barǵan sayın sawda tartısınan keńirek – Evropanıń siyasiy ǵárezsizligi hám globallıq ornı haqqındaǵı máselege aylanıp barmaqta.

Musulmon Ziyo, ÓzA