Házirgi qıstıń ayazlı kúnlerinde turaq jaylardaǵı jılıtıw sistemaları tolıq islep turıwı ushın xalıqtıń gazge bolǵan talabı artpaqta.
Respublikamızdaǵı qalalıq hám rayonlıq gaz támiynatı bѳlimleri tárepinen búgingi kúnde jámi 390211 jeke xojalıq tolıq túrde tábiyǵıy hám suyılttırılǵan gaz benen támiyinlengen. Sonnan, 290001 jeke xojalıq (74,3%) tábiyǵıy, 100210 jeke xojalıq (25,7%) suyılttırılǵan gaz benen támiyinlengen.
Bunnan basqa, respublikamız boyınsha tábiyǵıy gaz benen támiyinlengen jámi 6021 kótere tutınıwshı bar. Sonıń ishinde, 138 i óndirislik kárxana, 133 i avtomobillerge gaz toltırıw kompressorlıq stanciyaları (AGTKS), 849 ı xalıqqa xızmet kórsetiw mákemeleri (byudjetlik mákemeler) hám 4901 i jeke tártiptegi isbilermenler bolıp esaplanadı.
“Hududgaz Qaraqalpaqstan” gaz támiynatı filialı Ekspluataciya bóliminiń baslıǵı Artıqbay Jiemuratov penen sáwbetlesip, xalıqtıń gazge bolǵan talabın qanaatlandırıw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan jumıslar haqqında qızıqtırǵan sorawlarımızǵa juwap aldıq.
– Dáslep, hárekettegi gaz tarmaqları, gazdi bólistiriw punktleri tuwralı maǵlıwmat berseńiz.
– Sońǵı jıllarda xalqımızdı gaz benen támiyinlewdi jaqsılaw boyınsha keń kólemli jumıslar alıp barılmaqta. Sonıń ishinde, gaz tarmaqların modernizaciyalaw, tutınıwshılardıń mashqalaların saplastırıw, bar infrastrukturanı ońlaw, sonday-aq, energiyanı únemlew hám gaz resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıwdı arttırıwǵa qaratılǵan mámleketlik baǵdarlamalar hám qararlarǵa tiykarlanıp bul ilajlar gaz támiynatında úzilisler hám nasazlıqlardı azaytıwǵa, xalıq hám kárxanalardıń úzliksiz gaz alıwǵa bolǵan talabın qanaatlandırıwǵa qaratılǵan.
Atap aytqanda, infrastrukturanı modernizaciyalawda gónergen gaz qubırların almastırıw, jańa magistral hám bólistiriw tarmaqların qurıw, gaz bólistiriw stanciyaların modernizaciyalaw, texnologiyalıq jańalanıwda gaz basımın qadaǵalaw hám basqarıwdıń avtomatikalıq sistemaların engiziw, basımdı kóteriwde gaz basımı tómen túsetuǵın aymaqlarda nasos stanciyaların ornatıw hám gaz basımın kóteriw ilajları kórilmekte. Mashqalalı orınlar anıqlanıp, qánigeler tárepinen operativ ońlaw jumısların alıp barılmaqta. Esaplaǵıshlardı ornatıw hám qadaǵalaw jumısları da usıǵan kiredi. Bul jumıslar tutınıwshılardıń gaz támiynatınan qanaatlanıwshılıǵın arttırıwǵa hám energetika qáwipsizligin támiyinlewge xızmet etpekte.
Búgingi kúnde respublikamızda háreket etip turǵan jámi 9 847,7 kilometrlik gaz tarmaqları bar. Sonnan 605,6 kilometrlik bólegi joqarı, 3739,1 kilometrlik bólegi orta hám 5503,0 kilometrlik bólegi tómen basımlı gaz tarmaqları bolıp esaplanadı. Gaz tarmaqlarınıń 885,4 kilometrlik bólegi jer astında, al 8962,3 kilometrlik bólegi jer ústinde jaylasqan.
Sonday-aq, hárekette jámi 3452 dana gaz bólistiriw punkti (GBP) bar. Sonnan
268 i joqarı, 3184 i orta basımlı hám 215 i gaz tarmaqları shiriwiniń aldın alıwshı elektro-ximiyalıq qorǵawshı (EXQ) úskeneler menen islep turıptı.
Hárekettegi jámi 9 847,7 kilometrlik gaz tarmaqlarınıń 387,8 kilometrlik bólegi 10 jılǵa shekemgi, 1475,3 kilometrlik bólegi 10 jıldan 20 jılǵa shekemgi, 7984,6 kilometrlik bólegi 20 jıldan 30 jıl hám onnan kѳp waqıttan berli xızmet kѳrsetip kelmekte. Bunnan basqa jámi 3452 dana GBPdan 195 danası 10 jılǵa shekemgi, 348 danası 10 jıldan 20 jılǵa shekemgi, 2909 danası 20 jıldan 30 jıl hám onnan kѳp waqıttan berli xızmet kѳrsetip kelmekte.
– Tutınıwshılardı tábiyǵıy gaz benen támiyinlewdi jaqsılaw ushın gaz tarmaqlarında ońlaw jumısları qalay ámelge asırılmaqta?
– Tábiyǵıy gaz tutınıwshılarına qala hám rayonlardaǵı 53 gaz bólistiriw stanciyası hám 22 sanaat kollektorı arqalı tábiyǵıy gaz jetkerip beriledi.
“Hududgaz Qaraqalpaqstan” gaz támiynatı filialınıń qalalıq hám rayonlıq gaz támiynatı bólimlerinde gaz tarmaqların 2025-2026-jılǵı gúzgi-qısqı máwsimge tayarlaw boyınsha reje islep shıǵılıp bir qatar jumıslar ámelge asırıldı.
Atap aytqanda, gaz tarmaqların rekonstrukciyalaw reje boyınsha 67,6 kilometr etip belgilenip, búgingi kúnge shekem 69,2 kilometrlik bólegi (102,6%) islendi.
2025-jıldıń birinshi máwsiminde «Baslamalı byudjet» tiykarında 19,3 kilometrlik gaz tarmaqlarında rekonstrukciyalaw jumısları alıp barıldı.
Bunnan basqa, “Hududgaz Qaraqalpaqstan” gaz támiynatı filialı óziniń ishki imkaniyatlarınan kelip shıǵıp, qala hám rayonlarda 90,1 kilometrlik gaz tarmaqlarında kishi ońlaw jumısların alıp bardı. Jámi 178.6 kilometrlik gaz tarmaqlarına ońlaw jumısları alıp barıldı.
Reje boyınsha 3568 dana gaz bólistiriw punktlerin (GBP) tekseriwden ótkeriw belgilenip, bul reje de tolıq orınlandı. Joqarı basımlı gaz bólistiriw punktlerin (GBP) iri ońlaw rejesi 25 dana etip belgilenip, tolıq orınlandı.
Sonday-aq, gaz tarmaqlarınıń shıdamlılıǵın hawa basımı járdeminde tıǵızlıqqa sınaw hám tazalaw rejesi (839,5 km) 102,8 procentke orınlandı. Al, jer astı gaz tarmaqlarınıń jaǵdayların arnawlı úskeneler járdeminde tekseriw (pribor) rejesi (899,2 km) 101,6 procentke orınlandı. Al, gaz tarmaqlarınıń estetikalıq kѳrinisin jaqsılaw (boyaw) rejesi 623,7 kilometr etip belgilenip, ámelde 656,9 kilometrlik (105,3%) gaz tarmaqların boyaw jumıslar alıp barıldı. Nátiyjede, respublikamızdaǵı 42 puqaralar jıyınında jasawshı 43300 xojalıqtıń tábiyǵıy gaz benen támiyinleniwi jaqsılandı.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020-jıl 24-sentyabrdegi “Tábiyǵıy gaz qadaǵalawı hám esabınıń avtomatlastırılǵan sistemasın engiziw joybarın ámelge asırıw boyınsha qosımsha ilajlar haqqında”ǵı qararınıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde 2025-jılı reje tiykarında 26026 xojalıq gaz támiynatınıń 3 basqıshlı sistemasınan 2 basqıshlı sistemasına ótkerildi. Nátiyjede 519 GBP qayta montajlanıp 1868400 m3 tábiyǵıy gazdi texnologiyalıq joǵaltıwlardıń aldı alındı. Búgingi kúnde bul baǵdardaǵı jumıslar nátiyjeli dawam etpekte.
– Gaz tarmaqları jetip barmaǵan alıs elatlı punktlerdi suyılttırılǵan gaz benen támiyinlew qalay ámelge asırılmaqta?
– Búgingi kúnde xalıqtıń suyılttırılǵan gazge bolǵan talabın qanaatlandırıw ushın bar múmkinshilikler iske qosılıp, jámi 100603 jeke xojalıq hám 124 mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemi (baqsha) suyılttırılǵan gaz benen támiyinlenbekte.
Suyılttırılǵan gaz tutınıwshılarına 2025-jıldıń basınan 176808 tonna gaz fondı ajıratılǵan bolıp, gazdi qayta islewshi zavodlardan 17035 tonna tasıp alındı. Jeke xojalıqlardıń óz talabına muӯapıq 16427 tonna gaz muǵdarı xojalıqlarǵa tarqatıldı.
Respublikamızdaǵı jeke xojalıqlarǵa suyılttırılǵan gazdi jetkerip beriw ushın aylanba hárekette 147433 dana gaz ballon ıdıslar bar.
Búgingi kúnge kárxananıń oraylıq qoymaxanasında 415, rayonlık gaz aymaqlarınıń qoymaxanalarında 2169, jámi 2584 gaz ballon ıdısları bar.
Respublikamızdaǵı suyılttırılǵan gazden paydalanıwshı jeke xojalıqlardıń bárine E-gaz onlayn programmasınan ID kartalar arqalı suyılttırılǵan gaz jetkerip beriw jolǵa qoyılǵan.
Filialǵa qaraslı bólimler arnawlı gaz ballonlardı tasıwshı 27 dana Isuzu markalı avtotransportqa iye. Olar óz gezeginde rayonlar aymaǵında jaylaskan alıs awıllarǵa suyılttırılǵan gaz ballonlardı jetkerip bermekte.
Suyılttırılǵan gazler gaz toltırıӯ stanciyasına hám gaz quyıӯ punktlerine neft hám gazdi qayta islewshi kárxanalardan 6 dana MAN markalı arnaӯlı avtocisternalarda tasıp keltirilmekte.
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń arnawlı qararı boyınsha gúzgi-qısqı máӯsimde tutınıӯshılarǵa 8788 tonna suyılttırılǵan gaz jetkerip beriӯ belgilengen.
Suyılttırılǵan gaz benen óz ӯaqtında támiyinleӯ maqsetinde gaz toltırıӯ stanciyaları hám punktleri dislokaciya boyınsha aymaqlarǵa bólingen. Atap aytqanda, Shımbay gaz toltırıӯ punkti Shımbay, Qaraózek, Taxtakópir rayonların suyılttırılǵan gaz benen támiyinleydi, Qońırat rayonında jaylasqan gaz toltırıӯ punkti Qońırat, Moynaq, Shomanay, Qanlıkól rayonların támiyinleydi. Al, oraylıq rayonlardı Nókis gaz toltırıӯ stanciyası, qubla rayonlardı Ámiӯdárya hám Beruniy rayonlarında jaylasqan gaz toltırıӯ punktleri támiyinleydi.
Tutınıwshılardıń gaz ballonlardan qáwipsiz paydalanıwın támiyinlew maqsetinde filialımızǵa tiyisli gaz toltırıw stanciyası hám gaz toltırıw puntklerinde gaz ballonlardı sınaw hám texnikalıq tekseriwden ótkeriw laboratoriyaları jumıs islep turıptı.

Sáwbetlesken: Á.Jiyemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.