Mámleketimiz basshısınıń 2026-jıl 5-yanvardaǵı “Respublika máhállelerinde qáwipsiz ortalıqtı jaratıw baǵdarında bir pútin mánzilli jumıs sistemasın engiziwge qaratılǵan qosımsha ilajlar haqqında”ǵı qararında sociallıq profilaktika nátiyjeliligin arttırıw tiykarǵı wazıypalardan biri etip belgilendi.
Bul baǵdarda qanday jumıslar ámelge asırılmaqta? Ishki isler ministrligi Jámiyetlik qáwipsizlik departamenti baslıǵınıń orınbasarı – Probaciya basqarmasınıń baslıǵı, polkovnik Azamat Wroqov bul haqqında aytıp berdi:
– Qarardıń orınlanıwı sheńberinde probaciya xızmeti tárepinen jınayatshılıqqa qarsı gúresiw, qayta jınayat islewdiń aldın alıw, huqıqbuzarlıqlardıń erte profilaktikasın shólkemlestiriw maqsetinde bir qatar jumıslar ámelge asırılmaqta.
Házirgi waqıtta 90 mıńǵa shamalas shaxs probaciya qadaǵalawına alınǵan. Sonnan 31 mıń 121 i múddetinen aldın azat etilgen, 25 mıń 475 i dúzetiw jumısları, 1 mıń 598 i shártli húkim, 9 mıń 219 ı belgili bir huqıqtan ayırıw, 22 mıń 215 i erkin sheklew, 91 i májbúriy jámiyetlik jumıslar jazasın ótep kelmekte.
Qararda sociallıq profilaktika ilajlarınıń ámelge asırılıw jaǵdayın sın kózqarastan úyreniw hám sociallıq-turmıslıq mashqalalardı saplastırıw boyınsha mánzilli ilajlar kóriw wazıypası da júkletilgen.
Probaciya qadaǵalawındaǵı shaxslardıń jazanı ótewden bas tartqanı ushın onıń jazasın awır jaza túrine almastırıwdan aldın “Dúzeliwge qaray 10 qádem” súreni astında sociallıq beyimlestiriwdiń barlıq ilajları qayta kórip shıǵıldı.
Baqlaw astındaǵı shaxslardıń bántligin támiyinlew maqsetinde aymaqlıq bántlikke kómeklesiw bólimleri menen birgelikte “Jumısqa márhamat” miynet yarmarkaları ótkerilip, belgili bir kásip-ónerge iye bolmaǵan shaxslar aymaqlıq “Monooray”larda (aydawshılıq, qurılıs, sawda-satıq, turmıslıq xızmet kórsetiw, abadanlastırıw hám basqa da tarawlar boyınsha) kásipke oqıtılıwı menen birge, ielegen qánigeligine bola turaqlı jumıs penen támiyinlenbekte.
Jazanı orınlaw mákemelerinen tolıq azat etilgen shaxslarǵa isbilermenlik, arxitektura, ónermentshilik jumısı menen shuǵıllanıwı ushın “Dáslepki sociallıq-materiallıq járdem paketi” ajıratıw ilajları kórilmekte.
Kámbaǵallıqtı qısqartıw hám bántlik bólimleri menen óz-ara birge islesiwde qadaǵalawda turǵan waqtınsha jumıssız shaxslar “Jumıs izlep atırǵan shaxs” sıpatında dizimge alınbaqta.
Probaciya qadaǵalawı astında turǵan sociallıq jaǵdayı awır, járdemge mútáj shaxslar “Arnawlı dápter”lerge dizimge kirgiziledi. Olarǵa Ózbekstan Respublikası shaxs gúwalıǵı – ID karta rásmiylestiriliwinde járdem beriledi. Sonday-aq, pensiya hám napaqa alıwı ushın hújjetlerdi rásmiylestiriwde ámeliy járdem beriledi.
Baqlawdaǵı shaxslarda anıqlanǵan túrli kesellikler boyınsha medicina mákemelerinde emleniw kursın ótewi ushın baǵdarlaw hám materiallıq járdem alıwı ushın járdemlesiw boyınsha da áhmiyetli ilajlar belgilep alındı.
2025-jıl dawamında probaciya qadaǵalawında turǵan shaxslar menen alıp barılǵan ámeliy jumıslar, sociallıq hám psixologiyalıq járdemler nátiyjesinde qayta jınayatlar sanı 4 procentke azayıwına erisildi.
Qararǵa bola, máhállelerde júz bergen sociallıq-turmıslıq túrdegi jınayatlardıń sebepleri hám keltirip shıǵarǵan faktorlar sın kózqarastan dodalanıp barılmaqta.
Jınayatlar júz beriwiniń aldın alıw maqsetinde bul shaxslardıń turmıs tárizin monitoring etip barıw, máhállelerde jergilikli hákimlerdiń basshılıǵında “Sociallıq profilaktika hápteligi”n ótkeriw ámeliyatı jolǵa qoyıladı.
Baqlaw astındaǵı shaxslardı nızamǵa boysınıw, húrmet ruwxında tárbiyalaw baǵdarındaǵı jumıslardı bunnan bılay da kúsheytiw maqsetinde aymaqlıq jınayat isleri boyınsha sudlar menen birgelikte “Kóshpeli sud” ilajları ótkerilmekte. Sud processlerinde dúzeliw jolına ótken, belgilengen qadaǵan etiw (sheklew) hám minnetlemelerdi hújdanlı orınlap kiyatırǵan shaxslardı jazanı ótewden múddetinen aldın bosatıw, jazanı ótewden qastan bas tartıp kiyatırǵan shaxslardıń ótelmey qalǵan jaza múddetin awırlaw jaza túri menen almastırıw ilajları kóriledi.
Qarar kriminogen jaǵdayı awır hám quramalı máhállelerde jámiyetlik qáwipsizlikti támiyinlew, jınayatshılıqqa qarsı gúresiw hám qaytadan jınayatlar islewdiń qatań aldın alıwda áhmiyetli qollanba bolıp xızmet etpekte.

Norgul Abduraimova, ÓzA