Teatr aǵartıwshılıq úlesiwshi, saxna hám tamashagóy arasında janlı qarım-qatnas ornatıwshı dárgay bolıp, bul orında joqarı pazıyletler hám ulıwmainsanıylıq ideyalar jırlanadı.
Búgingi globallasıw dáwirinde insaniyat ómiri jedellik penen ózgerip, dúnya mádeniyatları bir-biri menen jaqınlasıp atırǵan bir waqıtta teatr kórkem óneri jámiyettiń ruwxıy rawajlanıwınıń áhmiyetli tiykarı bolıp xızmet etpekte. Texnika hám jasalma intellekt qanshama rawajlanbasın, insan qálbine tásir etetuǵın, onı jaqsılıqqa shaqıratuǵın eń tásirsheń qural – bul janlı teatr.
Elimizde bul kórkem ónerdi rawajlandırıw, teatrlarǵa tamashagóylerdi keńnen tartıw, olardıń repertuarın joqarı kórkem-ideyalıq, sapalı saxnalıq shıǵarmalar menen bayıtıw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıp kelinbekte. Bul baǵdarda “Ózbekstan – 2030” strategiyasında barlıq baǵdar hám tarawlar qatarında teatr kórkem ónerin rawajlandırıwǵa qaratılǵan bir qatar wazıypalar óz kórinisin tapqan. Xosh, Strategiyada belgilengen maqset-wazıypalardan kelip shıqqan halda búgin teatr jámáátlerimiz qanday jumıs alıp barmaqta, qanday jańalıqlar ústinde islemekte? Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler teatrı bas rejissyorı Ómirbek Bekturǵanov 47 jıllıq tariyxqa iye usı teatr mısalında sorawlarımızǵa juwap berdi:
– “Ózbekstan – 2030” strategiyasında teatr kórkem ónerin rawajlandırıw baǵdarında belgilengen maqset-wazıypalardan kelip shıqqan halda repertuarımızdı kórkemlik-ideyalıq jaqtan joqarı shıǵarmalar menen bayıtıwǵa háreket etip atırmız. Teatrımızda reje boyınsha jılına tórt spektakl, qosımsha tamashagóylerdiń talabınan kelip shıqqan halda rejeden tısqarı bir-eki spektakl saxnalastırıladı. Ótken jılı bes spektakl xalqımız itibarına usınılǵan bolıp, sonnan ekewi auditoriyası balalar bolǵan ertek-spektakller, al, qalǵanları orta hám eresek jastaǵı tamashagóyler ushın arnalǵan qoyılımlar. Atap aytqanda, jergilikli dramaturg Dariyxa Darushova qálemine tiyisli Roza Piyazova rejissyorlıǵında “Sırlı qudıq” atamasındaǵı ertek shıǵarma saxnalastırıldı. Bul spektakl ápiwayı mektepte oqıytuǵın eki balanıń basınan keshirgen waqıyaların óz ishine alǵan. Balalar suwı qurıp qalǵan qudıqtı qızıq kórip, ishine túsip ketedi. Bul qudıqta jer astında jasaytuǵın jánlikler menen ushırasıp, olardıń qıyın turmısınıń gúwası boladı. Shıǵarma balalardıń ekologiyalıq mádeniyatın arttırıw, suwdı únemlew, tiyisli bolmaǵan orınlarǵa shıǵındı taslamaw sıyaqlı kónlikpelerin qáliplestiriwge xızmet etedi.
Ekinshi sherekte rus dramaturgleri Sergey Belov, Sergey Kuvaevtıń avtorlıǵında «Iyt bolǵım kelmeydi» atamasındaǵı spektakl saxnalastırıldı. Ertekte qoraz, pıshıq hám basqa da haywanlar iyt bolǵısı keledi. Biraq, hár nárseniń óz ornında bolǵanı jaqsı ekenin ertek qaharmanları túsinip jetedi. Shıǵarma balalarǵa hár bir insannıń óziniń imkaniyatlarınan kelip shıqqan halda kásip tańlawı, bosqa maqtanshaqlıq etip, uyatqa qalmaw, menmenlikke berilmew ideyaların úgit-násiyatlawǵa qaratılǵan.
Sonday-aq, Pulman Filipptiń «Alawatdinniń sıyqırlı shıraǵı» atamasındaǵı shıǵarmasın qayta islep, ózim saxnalastırdım. «Alawatdinniń sıyqırlı shırası» ertek tamashası balalar menen birge eresek adamlarda da júdá úlken tásir qaldırdı. Onda saqıylıq hám jaqsılıq óz sıylıǵın kórsetiwi, óz náwbetinde, baqılshılıq, kóre almawshılıq, ashkózlik hám haywanlarǵa azar beriw sıyaqlı jaman ádetler de juwapsız qalmaytuǵını kórsetiledi.
Usı spektakl dawamında teatrda balalardıń fantaziyasın oyatatuǵın ájayıbatlardı ámelge asırıw ushın texnikalıq imkaniyatlar jaratıldı. Saxnanı jarıtıw sisteması jetilistirildi. Spektakldiń kórkemlik jaqtan mazmunın bayıtıwshı saxna dekoraciyaları islendi.
Bunnan basqa da mektep oqıwshılarına arnalǵan «Doslıqqa qıyanet» atamasındaǵı spektakl saxnalastırıldı. Tamasha dawamında jaqsılıq hám saqıylıq insandı joqarılatatuǵını, jawızlıq bolsa basqa qayǵılar jawdıratuǵını jáne bir márte óz dálilin tabadı.
Teatrımız Jas tamashagóyler teatrı bolǵanı ushın repertuarımızdan bunday temalar kóp orın alǵan. Tiykarınan, ana Watanǵa, tábiyatqa muhabbat, doslıq temaları, komediyalıq shıǵarmalar kóp qoyılıp atır. Bul shıǵarmalarımız tamashagóyler tárepinen júdá jıllı kútip alınbaqta. Premeralar ózgeshe ruwxta ótpekte – balalar da waqıyalarǵa qatnasıp, qaharmanlardıń táshwishlerine sherik boldı, quwanıshların ortaqlastı.
Qazaq dramaturgi Qazbek Amanjoldıń «117-kvartira» atamasındaǵı shıǵarması saxnalastırıldı. Bul shıǵarma búgingi kúnniń aktual máselesi bolǵan shańaraqlar arasında ajırasıwlardıń kóbeyip atırǵanı haqqında bolıp, tamashagóylerdi shańaraqtıń ullı ekenligi haqqında oylanıwǵa iytermeleydi. Aytpaqshı bolǵanım, usınday joqarı ideyalardı úgit-násiyatlawǵa qaratılǵan shıǵarmalardı saxnaǵa alıp shıǵıw hám tamashagóylerdi tartıw baǵdarında ámeliy jumıslar alıp barılmaqta. Keleshekte usınday ideyalarımızdı dawam ettiremiz. Teatrǵa tamashagóylerdi kóbirek tartıw ushın, álbette, joqarı dárejedegi shıǵarmalardı kóbeytiwimiz kerek. Bul baǵdarda kóplegen rejelerimiz bar.
Haqıyqatında da, teatrımızdıń búgingi kún talabına muwapıq rawajlandırılıwı, saxnalarǵa joqarı ideyalardı ózinde jámlegen shıǵarmalardıń alıp shıǵılıwı Strategiyada belgilengen wazıypalar menen uyqas. Eń áhmiyetlisi, xalqımız, ásirese, jaslarımızdıń ruwxıyatın, aǵartıwshılıqtı joqarılatıwǵa qaratılǵan shıǵarmalardı kóbeytiw, olardıń kórkem ónerge bolǵan qızıǵıwshılıǵın arttırıw – jas áwladtıń tákirarlanbas kórkem ónerimizden, bay tariyxımızdan baxramand bolıwın támiyinleydi.
– «Insan qádiri ushın» iygilikli ideyasın úgit-násiyatlawshı shıǵarmalar jaratıw baǵdarında qanday jumıslar ámelge asırıldı?
Insannıń jámiyettegi ornı hám qádir-qımbatın úgit-násiyatlawshı «Insan qádiri ushın» iygilikli ideyası tiykarında jańa saxnalıq shıǵarmalar jaratıw 2024-jıl 22-noyabrdegi Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń «Teatrlardıń jámiyet mádeniy turmısındaǵı áhmiyetin arttırıw hám olardıń jumısın jáne de qollap-quwatlaw ilajları haqqında»ǵı qararında belgilengen bolıp, bul baǵdarda Jas tamashagóyler teatrında bir qatar spektakller tamashagóyler itibarına usınıldı.
Sonıń ishinde, qazaq dramaturgi Alisher Raxat qálemine tiyisli «Tuwılǵan kúnińiz benen, anajan!» spektaklimiz qoyılıp, tamashagóylerimizdiń izi úzilmey, qızıǵıwshılıq penen spektakldi tamashaladı. Bul shıǵarma tek eresek adamlar emes, al, balalarımızdıń tálim-tárbiyasına, mánawiyatına úlken unamlı tásir kórsetedi. Jaqsılıq, tuwısqanlıqqa sadıqlıq, miyrim-shápáát sıyaqlı pazıyletlerdi saxnada kóriw erteń perzentlerimizdiń ózlerinde de áne usınday pazıyletlerdiń qáliplesiwine xızmet etedi.
– Búgingi kúnde dramaturgiya hám teatr sınshılıǵın rawajlandırıw jumıslarına itibar qaratılmaqta. Bul process teatrdıń jumısında da sezilmekte me?
Álbette, atap aytqanda, Rejissyor – dramaturg – kompozitor – xudojnik principi tiykarında Ózbekstan Respublikası Mádeniyat ministrligi, Jazıwshılar awqamı, Kórkem akademiya tárepinen 2025-jıldıń 16-18-sentyabr kúnleri Tashkent qalasındaǵı «Parkent» dóretiwshilik úyinde «Nigoh» dóretiwshilik joybarı ótkerildi. 3 kún dawam etken seminarda qábiletli rejissyor, dramaturg, kompozitor hám xudojnikler tandem teatrda saxnalastırıw ushın tańlanǵan kreativ hám zamanagóy joybarlardı tájiriybeli ekspertler toparına usındı. Barlıq qatnasqan toparlardıń shıǵarmaları tóreshiler quramı tárepinen kórkemlik hám ideyalıq jaǵınan úyrenip shıǵılıp, eń jaqsı 5 shıǵarma avtorları jeńimpaz dep tabıldı. Usı joybarda da teatrımız jámááti jeńimpaz bolıp, 65 million sumnan aslam grantqa múnásip dep tabıldı.
– Teatr hám joqarı oqıw orınları arasında úzliksiz birge islesiwdi támiyinlew máselelerine toqtap ótseńiz.
Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler teatrı saxnasında teatrdıń jetik dóretiwshileri qatnasıwında hám Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialında oqıp atırǵan studenttiń rejissyorlıǵında qayta islengen Kazbek Amanjoldıń «117-kvartira» spektakli saxnalastırıldı. Bul spektakl institutta aktyorlıq óneri baǵdarında bilim alıp atırǵan studenttiń pitkeriw diplom jumısı bolıp, ol ushın ámeliy tájiriybe boldı.
Bunday kelisiwler jas qánigelerdiń miynet bazarına tabıslı integraciyasın támiyinlew, olardıń kásiplik rawajlanıwına járdemlesiw hám jumıs beriwshilerdiń tájiriybeli kadrlar menen támiyinleniwine xızmet etedi.
– Búgingi kúnde elimizde teatr kórkem ónerine qaratılıp atırǵan itibar sırt ellerge saparlarǵa shıǵıw ushın keń imkaniyatlar jaratqanı menen de áhmiyetli boldı, solay emes pe?
Durıs aytasız, teatrlardıń xalıqaralıq birge islesiw máseleleri keńnen jolǵa qoyıldı. Úlgili dárejedegi spektakllerdiń xalıqaralıq festivallarda qatnasıwı támiyinlendi. Atap aytqanda, Tatarstan Respublikası Nijnekamsk qalasında «Zaman qońırawı» festivalında Tufan Minnullinniń «Bir qızǵa tórt ashıq» shıǵarması Aman Qudaynazarov tárepinen saxnalastırıldı. Qırǵızıstan Respublikasınıń Bishkek qalasında bolıp ótken X xalıqaralıq «Art – Ordo – 2025» teatr festivalında «Qarakóz» spektakli menen qatnasıp, teatrımız jámááti 3 nominaciya boyınsha jeńimpaz boldı. S.Qállibekov «Eń izleniwsheń rejissyor», R.Abdireymov «Ekinshi dárejeli roli ushın», A.Bozorboeva «Debyut roli ushın» nominaciyaların qolǵa kirgizdi. Sonday-aq, Qazaqstan Respublikasınıń Shımkent, Túrkistan qalalarına «Tuwılǵan kúnińiz benen, anajan» spektakli menen gastrol saparına barıp qayttıq. Olar da spektakllerimizdi jaqsı qabıllap, joqarı baha berdi. Teatrlar óza-ara jaqın bolıp, birge islesiw hám tájiriybe almasıw maqsetinde memorandumlar dúzildi.
Prezidentimizdiń «Xalıqqa mádeniy xızmet kórsetiw dárejesin jáne de arttırıw ilajları haqqında»ǵı qararı boyınsha teatrdıń mámleketimiz boylap gastrol saparları rejeli ámelge asırıp kelinbekte. Ándijan, Namangan, Ferǵana wálayatlarındaǵı hám basqa da respublika kólemindegi teatrlarda tájiriybe almasıw imkaniyatı payda boldı.
Bir sóz benen aytqanda, búgingi kúnde elimiz teatrları mámleket tárepinen kórsetilip atırǵan ǵamxorlıq hám itibardı óz jumısında sezinip, repertuarın bayıtpaqta, temalar qamtıwın keńeytiw maqsetinde izlenbekte, nátiyjeli dóretiwshilik etpekte. Bul bolsa tamashagóylerge teatrdıń qanshelli ibratlı, qutlı mákan ekenin tereń ańlawǵa imkan bermekte.
– Sáwbet ushın minnetdarshılıq bildiremiz.

M.Pirnazarova,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı