Huqıqıy múnásibet
Sociallıq tarmaqlarda “ájayıp” azıw quralları, “millionǵa alıp baratuǵın” kurslar, “original” gadjetler reklaması kóbeyip barmaqta. Belgili blogerler olardı maqtap usınadı, al jazılıwshılar isenip satıp aladı. Biraq tovar sapasız shıqsa yamasa kurs wáde etilgen nátiyjeni bermese, ne islew kerek? Bloger juwap bere me?
Bul boyınsha Tashkent mámleketlik yuridikalıq universiteti, kiber huqıq kafedrasınıń aǵa oqıtıwshısı Madinabonu Yakubova tómendegishe túsindirip berdi:
– Bárinen burın, túsiniw kerek, nızam aldında bloger – reklama tarqatıwshı esaplanadı. “Reklama haqqında”ǵı nızamnıń 15-statyasına bola, reklama tarqatıwshı reklamanı tarqatıw waqtı, ornı hám qurallarına tiyisli bólimde nızamshılıq buzılǵanı ushın juwapker. Biraq onnan da áhmiyetlisi, reklama beriwshi (tovar yaki xizmet iyesi) reklamanıń mazmunı ushın tolıq juwap beredi.
Nızamda anıq emes reklama túsinigi bar. 5-statyaǵa bola, anıq emes (insapsız, bile tura jalǵan) reklama – bul anıq emeslik, eki mánislilik, asırıp kórsetiw, jasırıw nátiyjesinde tutınıwshılardı aljastıratuǵın yamasa aljastırıwı múmkin bolǵan, olarǵa materiallıq zıyan hám ruwxıy zıyan jetkeretuǵın reklama bolıp tabıladı. Bunday reklama qadaǵan etilgen.
Ámelde bul mınanı ańlatadı: eger bloger “bul krem 7 kúnde jıyrıqlardı ketiredi” dep reklama etse, biraq bul haqıyqatqa tuwra kelmese – bul anıq emes reklama. Eger “bul kurstan keyin ayına 10 million tabasız” dep wáde berilse, biraq kurs ulıwma maǵlıwmatlardan ibarat bolsa – bul da anıq emes reklama.
2025-jıldıń birinshi shereginde Básekini rawajlandırıw hám tutınıwshılardıń huqıqların qorǵaw komiteti 45 mıńǵa shamalas tekseriw ótkerdi. Nátiyjede 150 anıq emes reklama jaǵdayı anıqlandı – tiykarınan BADlar, azıw quralları hám dári-dármaqlar reklaması. 90 nan aslam bukmekerlik xızmetleri reklamasın tarqatqan saytlar bloklandı. Estrada artistleri, sportshılar hám blogerlerdiń nızamsız reklaması boyınsha 25 soraw huqıq qorǵaw uyımlarına jiberildi.
Járiymalarǵa kelsek, Nızamnıń 47-statyasına bola, finanslıq sankciyalar tómendegishe: reklaması qadaǵan etilgen ónim reklaması ushın – 100 BEM (34 million sum); anıq emes reklama, kontrreklamadan bas tartqanı ushın – 70 BEM (23,8 million sum). Hákimshilik juwapkershilik kodeksiniń 178 (1)-statyasına bola, fizikalıq tárepler hám lawazımlı shaxslar 5 den 15 BEMge shekem (1,7 million sumnan 5,1 million sumǵa shekem) járiyma tóleydi.
Biraq eń áhmiyetli soraw – eger tovar aldawshılıq bolsa ne boladı? Jınayat kodeksiniń 168-statyası aldawshılıqtı jınayat dep belgileydi. Eger bloger bile tura sapasız yamasa joq tovardı reklama etse, bul aldawshılıqta qatnasıw sıpatında bahalanıwı múmkin. Joqarǵı sudtıń 2023-jıl 23-iyundaǵı 17-sanlı qararına bola, aldawshılıqta jalǵan maǵlıwmatlarǵa tovardıń sapası hám bahası haqqındaǵı maǵlıwmatlar da kiredi.
Biraq ámelde blogerdiń juwapkershiligin dálillew qıyın. Bunıń ushın onıń tovardıń sapasızlıǵın bilgenin dálillew kerek. Eger blogerdiń ózi de aldanǵan bolsa, juwapkershilik tiykarınan reklama beriwshige túsedi.
Jáne bir áhmiyetli másele – “kurslar” hám “marafonlar”. Kóbinese blogerler “biznes sırları”, “millionǵa jol”, “psixologiya tiykarları” sıyaqlı kurslardı reklama etedi. Tutınıwshı pul tóleydi, biraq kurs sociallıq tarmaqlardaǵı biypul videolardan ózgeshelenbeydi. Bul jaǵdayda da Tutınıwshılardıń huqıqların qorǵaw haqqındaǵı nızam qollanıladı. Xızmettiń sapası wáde etilgenine sáykes kelmese, tutınıwshı puldı qaytarıwdı talap etiw huqıqına iye.
Eger siz zıyan kórgen bolsańız, tómendegi basqıshlardı orınlań: barlıq dálillerdi saqlań – skrinshotlar, tólem kvitanciyası, reklama videosı, jazıspalar; dáslep satıwshıǵa jazba múrájat etiń – tovardı qaytarıw yamasa puldı qaytarıwdı talap etiń; eger juwap almasańız, Básekini rawajlandırıw komitetine shaǵım etiń – olar anıq emes reklama máseleleri boyınsha wákillikli uyım; awır jaǵdaylarda sudqa múrájat etiń – materiallıq hám ruwxıy zıyandı óndiriw ushın; aldawshılıq jaǵdaylarında ishki isler uyımlarına arza beriń.
Blogerlerge bolsa usınıs: reklama etiwden aldın tovar yamasa xızmetti ózińiz tekseriń; wáde beriwde abaylı bolıń – “100 procent nátiyje,” “hámmege járdem beredi” sıyaqlı sózler anıq emes reklama belgisi; shártnamada juwapkershilikti anıq belgileń; gúmanlı usınıslardan waz keshiń – jazılıwshılarıńızdıń isenimi sizdegi eń qımbatlı nárse.
Sanlı dúnyada isenim tiykarǵı valyuta. Onı joǵaltıw ańsat, qaytarıw qıyın. Tutınıwshılar da, blogerler de bul haqqında oylawı kerek.

Gulnoza Boboeva, ÓzA