Donald Tramp Iran qatnasıwında sawda islegen hár qanday mámleketke AQSh penen barlıq sawdada 25 procentlik bajı qollanılatuǵının járiyaladı. Bul ilaj Tegeranda dawam etip atırǵan narazılıqlarǵa Vashington juwap ilajların islep shıǵıp atırǵan waqıtqa tuwra keldi.
Tramp óziniń sociallıq tarmaǵında “Qaysı mámleket Islam Respublikası menen biznes islese, 25 procent bajı tólewi shárt, buyrıq dárhal kúshke kiredi hám sońǵı sóz”, – dep jazǵan.
Iran kóp jıllardan berli Vashington sankciyası astında bolıp, neft eksportın tiykarınan Qıtayǵa ámelge asıradı, basqa iri sawda sherikleri Túrkiya, Iraq, BAÁ hám Hindstan bolıp esaplanadı.
AQSh qarar detalların járiyalamaǵan, Aq úy saytında rásmiy hújjet joq, nızamlı tiykar da keltirilmegen. Sonday-aq, bajı siyasatı Irannıń barlıq sheriklerine tiyisli bola ma yamasa joq pa, bul da belgisiz.
Qıtay elshixanası Tramptıń qararın keskin sınǵa alıp, jaǵdayǵa juwap retinde barlıq zárúr ilajlar kóriletuǵının bildirip, “hár qanday nızamsız sankciya uzaq múddetli birge islesiwge tosqınlıq” ekenin málim etti. “Bajı hám sawda urısında jeńimpaz bolmaydı, basım mashqalanı sheshe almaydı”, – degen elshixana wákili.
Yaponiya hám Qubla Koreya da jaǵday dıqqat penen baqlanıp atırǵanın, jaǵday tolıq anıqlanǵannan soń, juwap ilajları kóriletuǵının bildirdi.
Iran ótken jılı Izrail menen 12 kúnlik urıs ótkergen, mámlekettiń yadro obektleri AQSh tárepinen bombalanǵan. Ekonomikalıq qıyınshılıq penen baylanıslı narazılıqlar sebepli házirgi narazılıq rejimniń otstavkasın talap etiwshi keń kólemli kóteriliske aylandı. HRANA huqıq shólkeminiń maǵlıwmatına bola, 28-dekabr kúni baslanǵan kóteriliste 599 adam qaytıs bolǵan – 510 kóterilisshi, 89 qáwipsizlik xızmetkeri.
Aq úy baspasóz xatkeriniń atap ótiwinshe, Tramp ushın diplomatiya bárqulla birinshi variant, biraq házirgi jaǵdayda Prezident áskeriy yamasa ekonomikalıq basım, sonıń ishinde, bajı qollanıw máselesin de kórip shıqpaqta.
Tramptıń sawda siyasatı hám bajı engiziwi sud qadaǵalawında bolıp, Joqarǵı sud bar bajılar toplamın biykarlawı múmkinligi dodalanbaqta.
Sebebi, bunday qarar Irannıń ishki siyasiy jaǵdayın jáne de qıyın jaǵdayǵa salıwı, xalıqaralıq sawda aǵımına tásir etiwi hám Jaqın Shıǵıstaǵı geosiyasiy turaqlılıqtı unamsız tárepke ózgertiwi múmkin.

Musulmon Ziyo, ÓzA