Múnásibet

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majliske hám Ózbekstan xalqına jollaǵan gezektegi Múrájatı elimiz rawajlanıwınıń jańa basqıshın belgilep berdi. Bul Múrájatta ásirese, elimizdiń rawajlanıwına tosqınlıq etetuǵın korrupciya illetine qarsı gúresiw máselelelerine ayrıqsha itibar qaratılǵan.
Álbette, Mámleketimiz basshısı tárepinen bildirilgen hár bir baslama bárinen burın insan qádiri, jámiyettiń turaqlılıǵı hám mámlekettiń keleshegin támiyinlewge qaratılǵanı menen ayrıqsha áhmiyetke iye.
Prezidentimiz «Mámleketimizde Korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha 2026-jılda “ayrıqsha jaǵday” járiyalaymız: Barlıq uyımlarda korrupciyaǵa qarsı jańa qadaǵalaw sisteması engiziledi. Tákirarlap aytaman. Korrupciya – mámlekettiń rawajlanıwına tosqınlıq etetuǵın, ádillik hám nızam ústinligin izden shıǵaratuǵın, jámiyette isenim ortalıǵın tómenletetuǵın eń awır qáwip. Korrupciyaǵa jol qoyıw bolsa – reformalarımızǵa qıyanet bolıp esaplanadı, dep atap ótti.
Onda mámleketlik uyımlardaǵı korrupciyanı hám nızambuzıwshılıqlardı saplastırıw maqsetinde Komplaens xızmetiniń jumısına úlken itibar qaratılıp, Prezident Administraciyasınıń Komplaens xızmeti bul sistemanı 1-yanvardan baslap barlıq mámleketlik uyımlar menen shólkemlerde iske qosıp, jılawdı bekkem qolǵa alıw tapsırıldı.
Komplaens xızmetiniń jumısına tosqınlıq etkenler – korrupciyaǵa sherik, dep bahalanadı. Lawazımına qaramastan, paraxorlıq hám óz mápine paydalanıwshılıq boyınsha hár bir jaǵday boyınsha Prezident Administraciyası Komplaens xızmeti jeke túrde Prezidentimizge málimleme kirgizip baradı.
Jáne bir áhmiyetli jańalıq, barlıq uyımlarda komplaens hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalawǵa juwapker orınbasar lawazımı engiziledi hám esap palatasınıń wákili jumısı jolǵa qoyıladı. Olarǵa sistemadaǵı hadal emes shaxslardı anıqlaw, sonday-aq, byudjet qarjılarınıń talan-taraj etiliwi hám lawazımınan paydalanıw jaǵdaylarınıń aldın alıw boyınsha tásirsheń qadaǵalaw ornatıw hám Prezident aldında esap beriwi wazıypası belgilendi.
Másele qatań eken, Múrájatnamada atap ótilgenindey, mámlekettiń hár bir sum qarjısı, resursı boyınsha jeke juwapkershilik kúsheytiledi. “Lawazımım, ataǵım bar, maǵan hesh kim tiymeydi”, degenler qátelesedi. Nızam aldında hámme teń! Ishki isler, prokuratura, salıq, bajıxana, qarjı, bank, iri mámleketlik kompaniyalar, ministrlikler hám hákimlikler, bir sóz benen aytqanda, birde-bir uyım hám shólkem qadaǵalawdan shette qalmaydı.
Korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw tarawındaǵı mámleketlik siyasattı izbe-iz dawam ettiriw, mámleketimizdiń xalıqaralıq reytingi hám indekslerindegi poziciyasın jáne de jaqsılaw jáne Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentliginiń jumısın jańa basqıshqa kóteriw maqsetinde Prezidentimizdiń 2025-jıl 30-dekabrdegi “Ózbekstan Respublikasında korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw sistemasın jáne de jetilistiriw haqqında”ǵı pármanınıń qabıl etiliwi mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiwdi artqa qaytpaytuǵın jańa basqıshqa alıp shıǵadı, desek, haqıyqattı aytqan bolamız.
Pármanda korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw tarawındaǵı mámleketlik siyasattı sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóteriwdiń 2030-jılǵa shekemgi tiykarǵı baǵdarları kórsetilgen.
Atap aytqanda, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń professionallıq hám nátiyjeli sistemasın shólkemlestiriw, korrupciyanıń aqıbetleri menen gúresiwden korrupciyalıq faktorlardı erte anıqlaw hám preventiv mexanizmlerdi engiziw arqalı sistemalı korrupciyalıq jaǵdaylardıń aldın alıw, sanlı texnologiyalar, sonıń ishinde, jasalma intellektti engiziwdi hám olardan nátiyjeli paydalanıwdı keńeytiw, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń jumısında ashıq-aydınlıq siyasatın izbe-iz dawam ettiriw hám turaqlı jetilistirip barıw wazıypaları kórsetilgen.
Párman menen “Korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw tarawındaǵı mámleketlik siyasattı ámelge asırıwdı sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóteriwge qaratılǵan ilajlar” rejesi tastıyıqlanǵanın atap ótiw orınlı.
Korrupciya faktorların anıqlaw hám saplastırıwdıń nátiyjeliligin arttırıw maqsetinde Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligine korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında preventiv mexanizmlerdi engiziwge qaratılǵan bir qatar tómendegi qosımsha wazıypalar da júklendi.
Atap aytqanda, korrupciyanıń aldın alıw boyınsha mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde birden-bir huqıqtı qollanıw ámeliyatın qáliplestiriw hám metodikalıq járdem kórsetip barıw, korrupciyaǵa qarsı Milliy sertifikatlastırıw menedjment sistemasın engiziw, ámeldegi normativlik-huqıqıy hújjetlerdi korrupciyaǵa qarsı ekspertizadan ótkeriw hám olardaǵı korrupciya qáwip-qáterlerin saplastırıw, “E-qaror” sistemasında qabıl etiletuǵın hújjetlerdi járiyalawda ashıq-aydınlıqqa baylanıslı nızamshılıqqa ámel etiliwin qadaǵalaw, xalıqaralıq finans institutları hám sırt el húkimetlik finans shólkemleriniń qarjıları esabınan qarjılandırılatuǵın joybarlar boyınsha qararlar qabıl etiwde korrupciyalıq faktorlar, sonıń ishinde, máplerdiń soqlıǵısıwın anıqlaw hám aldın alıw hám basqa da wazıypalar belgilengen.
Korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimleriniń xızmetkerlerine olardıń wazıypaları hám funkciyaları menen baylanıslı bolmaǵan tapsırmalardıń júkleniwine jol qoyılmaytuǵının, sonday-aq, usı ishki qadaǵalaw bólimleriniń xızmetkerlerin intizamiy juwapkershilikke tartıw Agentlik penen kelisilgen halda ámelge asırılatuǵının hám ishki qadaǵalaw bólimleriniń xızmetkerleri mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń óz qarjıları esabınan reje-kestege tiykarlanıp arnawlı oqıw kurslarında oqıtılatuǵının atap ótiw kerek.
Korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimleriniń juwapker lawazımlarına yurisprudenciya, ekonomika, qarjı, salıq, audit, sistemalı tallaw, menedjment yamasa málimleme texnologiyaları qánigelikleri boyınsha joqarı maǵlıwmatqa iye qánigeler qabıl etiledi.
Korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha bir pútin sistemanı shólkemlestiriw maqsetinde Korrupciyaǵa qarsı gúresiw Agentligi, huqıq qorǵaw hám qadaǵalaw uyımları, ilimiy mákemeler, korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimleri hám puqaralıq jámiyeti institutlarınıń turaqlı birge islesiwine tiykarlanǵan Korrupciyanıń aldın alıwdıń bir pútin sisteması yaǵnıy, Korrupciyanıń aldın alıw klasteri engiziledi.
Korrupciyanıń aldın alıw klasteri sheńberinde huqıq qorǵaw uyımları Agentlikti korrupciyaǵa baylanıslı huqıqbuzarlıqlar boyınsha tergewge shekemgi tekseriw, sorastırıw hám dáslepki tergew procesinde anıqlanǵan korrupciyalıq faktorlar hám júzege keliwi múmkin bolǵan qáwip-qáterler boyınsha analitikalıq hám statistikalıq maǵlıwmatlar menen támiyinleydi.
Esap palatası, Mámleketlik finanslıq qadaǵalaw inspekciyası tárepinen finanslıq qadaǵalaw hám auditti ámelge asırıwda mámleketlik satıp alıwlar, máplerdiń soqlıǵısıwı, finanslıq qáwip-qáterler boyınsha ótkerilgen tallawlar hám úyreniw nátiyjeleri menen málimleme sisteması arqalı tanısıw imkaniyatın jaratadı. Al, ilimiy mákemeler korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında ilimiy tallawlardı ámelge asırıp, ilimiy tiykarlanǵan sheshimlerdi islep shıǵadı hám mamanlıq arttırıw baǵdarlamaların shólkemlestiredi.
Mámleketlik basqarıw tarawlarınıń jumısın sanlastırıw arqalı korrupciyalıq qáwip-qáterlerdi minimallastırıw boyınsha “Sanlı komplaens” málimleme baǵdarlamalıq kompleksi 2026-jıldıń 1-iyul sánesinen baslap sınaq rejiminde iske qosıladı. Mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme sistemaların Programmalıq kompleks penen integraciyalaw arqalı Agentlik jumısın málimleme menne támiyinlew imkaniyatı jaratıladı. Programmalıq komplekstiń “E-Komplaens” modulin iske qosıw arqalı korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimleriniń jumısı tolıq sanlastırıladı.
Respublikalıq hám jergilikli atqarıw hákimiyatı uyımları tárepinen qabıl etilgen hújjetlerdi ” E-qaror ” elektron sistemasında tiykarsız túrde járiyalamaw, mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları jumısınıń ashıq-aydınlıǵı haqqındaǵı nızamshılıqtı buzıw dep esaplanatuǵının hám juwapkershilikke tartılatuǵının atap ótiw kerek.
Jáne bir áhmiyetli jańalıq, Agentlikte korrupciyalıq qáwip-qáter dárejesi joqarı bolǵan hákimshilik tártip-qaǵıydalardı sanlastırıw, sonıń ishinde, mámleketlik satıp alıwlar tarawında korrupciyaǵa qarsı avtomatlastırılǵan qadaǵalaw sistemasın engiziwge juwapker bolǵan “Qáwip-qáter analizi orayı” shólkemlestiriledi.
Agentlik hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimleriniń jumısın qollap-quwatlaw ilajların jetilistiriw boyınsha agentlikke júklengen wazıypalardı tolıq, sapalı hám nátiyjeli ámelge asırıwǵa baylanıslı maǵlıwmatlardı tolıq yamasa bir bólegin bermew yamasa nadurıs maǵlıwmatlardı usınıw, zárúr málimleme sistemaların integraciyalawǵa tiykarsız qarsılıq kórsetiw Korrupciyaǵa qarsı gúresiw Agentliktiń nızamlı jumısına tosqınlıq etiw dep bahalanadı.
Mámleketlik uyımlar hám shólkemler oraylıq apparatınıń korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimlerine sistema shólkemlerine nızam buzılıw jaǵdaylarınıń aldın alıw boyınsha kórip shıǵılıwı májbúriy bolǵan kórsetpe hám olardı saplastırıw boyınsha usınıslar kirgiziw huqıqı beriledi.
Korrupciyalıq huqıqbuzarlıqlar haqqında xabar bergen shaxslardı miynet jumısında quwdalaw, zorlıq etiw jaǵdaylarınan qorǵaw maqsetinde, Agentlik tárepinen qorǵaw orderin usınıw ámeliyatı engiziledi.
Atap ótiw kerek, korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiwge múnásip úles qosqan mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń xızmetkerleri, puqaralıq jámiyeti institutlarınıń wákilleri jáne belsendi puqaralardı xoshametlew maqsetinde “Korrupciyaǵa qarsı gúresiwge qosqan úlesi ushın” kókirek belgisi shólkemlestiriledi hám 9-dekabr – Xalıqaralıq korrupciyaǵa qarsı gúresiw kúni aldınan sıylıqlaw ámelge asırıladı.
Korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriwge qaratılǵan áhmiyetli hújjettiń qabıl etiliwi elimizde húrmetli Prezidentimizdiń basshılıǵında 2017-jılı baslanǵan korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawındaǵı mámleketlik siyasattıń izbe-iz dawamı boldı. Bul siyasat mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń professional hám nátiyjeli sistemasın shólkemlestiriw, korrupciyaǵa mawasasız qatnastı qáliplestiriw, mápler soqlıǵısıwına jol qoymaw, korrupciyalıq faktorlardı erte anıqlaw hám preventiv mexanizmlerdi engiziw, sanlı texnologiyalar, jasalma intellektti engiziw jáne ashıq-aydınlıq siyasatın izbe-iz dawam ettiriwde úlken áhmiyetke iye.

B.Matmuratov,
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bóliminiń baslıǵı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.