Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majlis hám Ózbekstan xalqına Múrájatında sud-huqıq sistemasın xalıqqa jaqınlastırıwǵa qaratılǵan jumıslar izbe-iz dawam ettiriletuǵını atap ótildi.

Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń baslıǵı Baxtiyor Islomov bul baǵdarda ámelge asırılıp atırǵan jumıslar haqqında aytıp berdi:
– Mámleketimiz basshısı ádil sudlaw procesin “sanlı sud” koncepciyası tiykarında shólkemlestiriwge kirisilgenin ayrıqsha atap ótti. Haqıyqatında da, sud tarawına sanlı texnologiyalardıń keńnen engizilip atırǵanı puqaralar hám isbilermenlerge oǵada úlken qolaylıqlar jarattı. Sudqa onlayn múrájat etiw, sudta onlayn qatnasıw, onlayn xabarnama alıw, onlayn másláhátten paydalanıw sıyaqlı qolaylı usıllar adamlardıń qarjısı, waqtın únemlewge járdem bermekte.

Endi tergewdi de sanlastırıw arqalı insan huqıqları qorǵalıwınıń kúsheytiliwi múrájatta atap ótildi. Onda, jınayat haqqındaǵı arzanı qabıl etiwden baslap, isti sudqa ótkeriwge shekemgi basqıshlarǵa jasalma intellekt texnologiyaları engiziledi hám insan faktorı qısqartıladı.
Elimizde tergew sudyaları jumıs baslaǵanı – xalıqaralıq tán alınǵan “Xabeas korpus” institutın qollanıwdıń gezektegi áhmiyetli basqıshı boldı. Tergew sudyalarına sankciya hám májbúrlew sharaların ózgertiw hám biykarlaw wákillikleri de beriledi. Ádil sudlawdı ámelge asırıwda jámiyetshiliktiń qatnasıwı hám roli arttırıladı.

Endi jınayat procesine inglis huqıqındaǵı mámleketlerde unamlı nátiyje bergen “xalıq wákilleri kollegiyası” institutı basqıshpa-basqısh engiziledi. Onda, oǵada awır hám jámiyette shawqımǵa sebep bolıp atırǵan jınayatlar jámiyetshilik wákilleriniń qatnasıwında kórip shıǵılıwı sud húkiminiń jáne de ádil bolıwına xızmet etedi.
Bir sóz benen aytqanda, sudlarda ashıq-aydınlıqtı keńnen támiyinlew arqalı ádillik ornatılıwına bekkem tiykar jaratılmaqta.
Sud-huqıq sistemasındaǵı strategiyalıq reformalardıń nátiyjesin támiyinlewde jańa redakciyadaǵı Konstituciya normaları hám principleri sheshiwshi áhmiyetke iye ekenin aytıp ótiw kerek. Tiykarǵı nızamnıń sud hákimiyatına baǵıshlanǵan 11-statyasında ádil sudlaw tek ǵana sud tárepinen ámelge asırılıwı, sud hákimiyatınıń huqıqları menen minnetlemeleri, sud qararlarınıń hámme ushın májbúriyligi, sudya hám shańaraq aǵzalarınıń qáwipsizligin támiyinlew sonday-aq, sudlardıń jumısın qarjılandırıw sıyaqlı 30 dan aslam áhmiyetli konstituciyalıq normalar bekkemlendi.

Insan huqıqları menen erkinliklerin támiyinlew kepillikleri, sonıń ishinde, “Xabeas korpus” hám “Miranda qaǵıydası” ulıwma tán alınǵan institutların konstituciyalıq dárejede bekkemlew arqalı sezilerli dárejede kúsheytildi.
Bas nızamımızda Konstituciya normalarınıń tikkeley ámel etiwi belgilengeni sud hákimiyatınıń erkinligin támiyinlew hám ádil sudlaw sistemasın demokratiyalastırıwda áhmiyetli huqıqıy tiykar sıpatında xızmet etpekte.
Atap aytqanda, bul baǵdarda Joqarǵı sud plenumınıń “Ádil sudlawdı ámelge asırıwda Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń normaların tikkeley qollanıwdıń ayırım máseleleri haqqında”ǵı qararı qabıl etildi.
2023-jıl 1-maydan házirgi kúnge shekem sudlar tárepinen 426 mıńnan aslam is hám materiallarda jańa redakciyadaǵı Konstituciya normaları tikkeley qollanıldı.
Sud-huqıq sistemasın túp-tiykarınan jetilistiriw hám tarawdıń huqıqıy tiykarların jedel rawajlandırıwǵa qaratılǵan shólkemlestiriwshilik-huqıqıy ilajlar nátiyjesinde 300 den aslam normativlik-huqıqıy hújjet joybarı, sonıń ishinde, 200 ge shamalas nızam joybarı islep shıǵıldı.
Nátiyjede sud sistemasına baylanıslı 60 tan aslam nızam, párman hám qarar qabıl etildi. Sudlardıń finanslıq erkinligi kúsheytildi.
Sud islerin júrgiziwde jańa institutlar kirgizildi, barları jetilistirildi. Jınayat procesinde jarasıw institutı keńeytildi. Jınayat isi boyınsha dáslepki tıńlaw, puqaralıq hám ekonomikalıq sudlarda sudqa shekemgi májilis, ápiwayılastırılǵan tártipte is júrgiziw, mediaciya institutları engizildi.
Insan huqıqların sud arqalı qorǵaw sisteması izbe-iz jetilistirilmekte. Atap aytqanda, jınayat isin júrgiziwde insanıylıq principleri tiykarında “Xabeas korpus” institutın jáne de keńnen engiziw maqsetinde tergew sudyaları institutı ámeliyatqa engizildi.
Hákimshilik sudlarda lawazımlı shaxslardıń qararları ústinen berilgen shaǵımlardı kórip shıǵıw sistemasın jetilistiriw arqalı sud qadaǵalawın qollanıw tarawın keńeytiw maqsetinde Ózbekstan Respublikası hákimshilik sud jumısların júrgiziw haqqındaǵı nızamshılıqtı jetilistiriw koncepciyası qabıl etildi.
Shańaraqtı bekkemlew, hayal-qızlardıń nızamlı máplerin júzege shıǵarıw jáne puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq sudlarda shańaraqlıq kelispewshiliklerdi kóriwge qánigelesken sudyalar korpusın qáliplestiriw maqsetinde “Shańaraq sudyaları” shólkemlestirildi. Mámleketimiz basshısınıń 2025-jıl 21-avgusttaǵı “Sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw arqalı ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıw hám sud sistemasınıń materiallıq-texnikalıq támiynatın jaqsılawǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında”ǵı pármanı sud-huqıq reformalarınıń izbe-iz dawamı boldı.
Usı tiykarda sudlardıń jumısına jasalma intellekt texnologiyaların engiziw hám sanlastırıw processleri jedellestirilmekte. Zamanagóy málimleme texnologiyalarınan paydalanǵan halda sud islerin tolıq elektron kóriniske ótkeriw arqalı tolıq qaǵaz túrinen waz keshiw, jasalma intellekt texnologiyalarınan paydalanǵan halda puqaralar ushın interaktiv xızmetlerdiń túrlerin keńeytiw ústinde jumıs alıp barılmaqta.
Mámleketimiz basshısı jaqında qol qoyǵan “Ózbekstan Respublikası Konstituciyalıq sudınıń jumısın bunnan bılay da jetilistiriw hám zamanagóy sanlı texnologiyalardı engiziwge baylanıslı ilajlar haqqında”ǵı párman menen belgili bir is boyınsha sud tárepinen qollanılǵan nızamnıń Konstituciyaǵa muwapıqlıǵın qayta kórip shıǵıw, Konstituciyalıq sudqa Joqarǵı sud tárepinen múrájat kirgiziliwi jaǵdayı sudta tiyisli is boyınsha is júrgiziwdi toqtatıwǵa tiykar bolıwı sıyaqlı qaǵıydalar belgilendi. Bul Joqarǵı sud penen Konstituciyalıq sud arasındaǵı óz-ara birge islesiwdiń huqıqıy kepilliklerin jáne de bekkemledi.
Máseleniń áhmiyetli tárepi sonda, endi sud ámeliyatında ushırasıp atırǵan hám jumbaq bolıp qalıp atırǵan tartıslı máselelerdi sheshiwde bul ámeliyattan paydalanıladı.
Bulardıń barlıǵı ádil sudlawǵa erisiwge, jámiyette ádillik ornawına, puqaralardıń buzılǵan huqıqları menen nızamlı mápleriniń tikleniwine xızmet etedi.

ÓzA xabarshısı
Norgul ABDURAIMOVA jazıp aldı