Jańa Ózbekstanda ilim tarawın túp-tiykarınan reformalaw, onı zaman talapları hám milliy rawajlanıw maqsetleri menen únles rawajlandırıw jolındaǵı gezektegi áhmiyetli qádem sıpatında Prezidentimiz tárepinen “Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyasınıń jumısın jetilistiriw ilajları haqqında”ǵı qararǵa qol qoyıldı.
Senattıń Xalıqaralıq qatnasıqlar, sırtqı ekonomikalıq baylanıslar, sırt el investiciyaları hám turizm máseleleri komiteti baslıǵınıń orınbasarı Odiljon Mamatkarimov bul boyınsha múnásibet bildirdi:
– Ilim hár qanday mámleket rawajlanıwınıń tiykarǵı háreketlendiriwshi kúshlerinen biri esaplanadı. Jámiyettiń ekonomikalıq, sociallıq, mádeniy hám texnologiyalıq rawajlanıwı, bárinen burın, ilim jetiskenlikleri menen tıǵız baylanıslı. Zamanagóy dúnyada ilimniń jetiskenliklerine súyengen mámleketler abadanlıq, innovaciyalıq rawajlanıw hám turaqlı rawajlanıwǵa erispekte. Sonlıqtan, ilimdi qollap-quwatlaw, onı sistemalı túrde rawajlandırıw hár bir mámleketlik siyasattaǵı tiykarǵı baǵdarlardan biri bolıp esaplanadı.
Ilimniń rawajlanıwında Ilimler akademiyalarınıń tutqan ornı ayrıqsha áhmiyetke iye. Bul mákemeler fundamental hám ámeliy izertlewlerdi shólkemlestiriw, ilimiy mekteplerdi qáliplestiriw, perspektivalı baǵdarlardı belgilew hám joqarı mamanlıqtaǵı ilimiy kadrlar tayarlawda jetekshi rol atqaradı. Ásirese, akademik ilimpazlar ilimniń eń joqarı wákilleri sıpatında ilimiy pikirlewdiń rawajlanıwı, jańa ideyalar hám innovaciyalıq sheshimlerdiń baslamashısı esaplanadı.
Ózbekstan Ilimler akademiyası mámlekette ilimniń rawajlanıwın izbe-iz hám sistemalı túrde támiyinlew, milliy ilimiy potencialdı bekkemlew hám ilimiy izertlewlerdiń nátiyjeliligin arttırıw jolında jumıs alıp barıp atırǵan eń abıraylı ilimiy mákeme bolıp esaplanadı. Akademiya fundamental hám ámeliy izertlewlerdi muwapıqlastırıw, tiykarǵı ilimiy baǵdarlardı belgilew, ilimiy mektepler hám izertlew dástúrlerin rawajlandırıw arqalı mámlekettiń rawajlanıwına úlken úles qospaqta. Sonıń menen birge, ol zamanagóy ilim jetiskenliklerin milliy talaplar menen úylestirgen halda ekonomika, sanaat, awıl xojalıǵı, medicina, bilimlendiriw hám ekologiya tarawlarında ilimiy tiykarlanǵan sheshimlerdi islep shıǵıwǵa xızmet etpekte.
Jańa Ózbekstanda alıp barılıp atırǵan keń kólemli reformalar sharayatında Ilimler akademiyasınıń jumısın túp-tiykarınan jetilistiriw, onıń basqarıw sistemasın zamanagóy talaplar tiykarında qayta shólkemlestiriw jáne ilimiy izertlewlerdi mámlekettiń uzaq múddetli rawajlanıw strategiyaları menen úzliksiz baylanıstırıwǵa ayrıqsha itibar qaratıldı.
Bul reformalar sheńberinde Akademiyanıń institucionallıq potencialı arttırılıp, ilimiy mákemelerdiń jumıs nátiyjeliligin bahalawdıń ashıq-aydın hám ádil mexanizmleri engizildi. Sonıń menen birge, ashıq-aydınlıq, báseki hám qalıslıq principleri tiykarında ótkerilgen saylawlar nátiyjesinde Ilimler akademiyası ilimniń túrli tarawlarında jetik ilimiy nátiyjelerge erisken, zamanagóy pikirleytuǵın hám úlken-úlken ilimiy mektepler jaratqan ilimpazlar menen tolıqtırıldı. Bul bolsa Ilimler akademiyasınıń abırayın jáne de arttırıw, milliy ilimniń rawajlanıwında onıń rolin bekkemlew jáne innovaciyalıq rawajlanıw processlerinde belsene qatnasıwın támiyinlewge tiykar jaratpaqta.
Mámleketimiz basshısınıń jańa qararında 2030-jılǵa shekem Ilimler akademiyasında tiykarǵı ilimiy baǵdarlar tiykarında fundamental hám ámeliy izertlewlerdi sistemalı jolǵa qoyıw, Akademiya hám onıń sistemalı shólkemlerinde jańa ilimiy qollanbalar sanı hám olardı kommerciyalastırıwdan alınatuǵın qarjılardıń kólemin 3 esege arttırıw, ilimiy kadrlar quramında jas ilimpazlardıń úlesin 60 procentke jetkeriw, abıraylı xalıqaralıq ilimiy basılımlarda basıp shıǵarılatuǵın maqalalardıń sanın 4 esege kóbeytiw sıyaqlı anıq hám maqsetli kórsetkishler belgilep berildi. Sonday-aq, akademikler hám professor-oqıtıwshılardıń bilimlendiriw procesindegi qatnasıwın 5 esege, xalıqaralıq birge islesiwdegi ilimiy izertlewler sanın 3 esege arttırıw rejelestirildi.
Qararda ilimiy potencialdı arttırıwǵa qaratılǵan jáne bir áhmiyetli baǵdar – sırt ellerde jumıs alıp barıp atırǵan ózbek ilimiy diasporasın milliy ilim sistemasına qayta integraciyalaw máselesi ayrıqsha belgilep qoyıldı. Sonıń menen birge, Ilimler akademiyasınıń ilimiy mákemelerin báseki principi tiykarında qarjılandırıw sistemasına ótkeriw, jaslardı akademiyalıq pánlerge keńnen tartıw maqsetinde olardı materiallıq hám ruwxıy xoshametlew mexanizmlerin engiziw názerde tutılmaqta.
Bul bolsa, óz gezeginde, mámlekette ilim tarawında salamat báseki ortalıǵın qáliplestiriw, ilimiy izertlewlerdiń sapasın arttırıw jáne jańa ideya hám innovaciyalıq sheshimlerdi jedellik penen ámeliyatqa engiziwdi támiyinlewge xızmet etedi. Sonday-aq, sırt el tájiriybesi hám aldınǵı ilimiy mekteplerdi milliy ilim sistemasına integraciyalaw arqalı ilimiy potencialdı sapa jaǵınan jańalaw, jas ilimpazlardıń belsendiligin arttırıw hám intellektuallıq resurslardan nátiyjeli paydalanıwǵa tiykar jaratadı.
Aymaqlıq ilimdi rawajlandırıw maqsetinde Namangan, Samarqand hám Termiz qalalarında Ilimler akademiyasınıń aymaqlıq bólimleriniń shólkemlestiriliwi, sonday-aq, Xalıqaralıq ilim keńesiniń Oraylıq Aziya regionallıq ofisin ashıw rejelestirilgeni Ózbekstannıń regionallıq hám xalıqaralıq ilimiy maydandaǵı abırayın arttırıw, onıń ilimiy potencialın dúnya jámiyetshiligine keńnen kórsetiw jáne mámleketti Oraylıq Aziyada ilimiy-izertlewler hám innovaciyalar boyınsha áhmiyetli oray sıpatında qáliplestiriwge xızmet etedi.
Bul baslamalar arqalı xalıqaralıq ilimiy baylanıslardı bekkemlew, birgeliktegi izertlew joybarları hám grant baǵdarlamaların keńeytiw, ilimiy kadrlardıń akademiyalıq háreketsheńligin arttırıw jáne regiondaǵı áhmiyetli mashqalalarǵa ilimiy tiykarlanǵan sheshimler islep shıǵıw ushın jańa imkaniyatlar jaratıladı.
Juwmaqlap aytqanda, búgingi kúnde sistemanıń aldında turǵan eń tiykarǵı wazıypa Prezident qararında belgilengen maqset hám wazıypalardıń orınlanıwın nátiyjeli shólkemlestiriw, belgilengen strategiyalıq kórsetkishlerge izbe-iz túrde erisiwden ibarat.
Mámleketimiz basshısı tárepinen jaratılǵan qolaylı sharayatlar, keń imkaniyatlar hám qollap-quwatlaw mexanizmlerinen aqılǵa uǵras hám maqsetli paydalanǵan halda, barlıq ilimpazlar, ilimiy mákemeler hám bilimlendiriw sisteması wákilleriniń óz-ara awızbirshilikli háreketleri Ózbekstan ilimin sapa jaǵınan joqarı basqıshqa alıp shıǵıw ushın bekkem tiykar jaratadı.

N.Abduraimova, ÓzA