Mámleketlik basqarıw hár bir demokratiyalıq jámiyettiń tiykarǵı principlerinen biri sıpatında xalıqtıń mápin sáwlelendiretuǵın siyasattı islep shıǵıw hám nátiyjeli ámelge asırıwdı támiyinleydi. Ashıq-aydınlıq hám esap beriw – basqarıw sistemasınıń puqaralarǵa xızmet kórsetiw qábiletin arttırıwshı eki tiykarǵı element bolıp esaplanadı.
Ashıq-aydınlıq mámleket jumısı haqqındaǵı maǵlıwmat xalıq tárepinen erkin hám tolıq alınıwı hám qarar qabıl etiw procesiniń ashıq-aydınlıǵı menen belgilenedi. Esap beriw bolsa mámleketlik uyımlar hám lawazımlı shaxslardıń qararı hám háreketi ushın juwapkershilikti ańlatıp, puqaralardıń siyasiy reforma procesine isenimin arttıradı.
Ózbekstan ǵárezsizlik jıllarında mámleketlik basqarıw sistemasın jetilistiriw jolında áhmiyetli reformalardı ámelge asırdı. Ásirese, sońǵı jıllarda bul process insanıylıq, ashıq-aydın hám esap beriwshi mámleketlik basqarıwdı támiyinlewge qaratılǵan strategiyalıq baǵdarǵa aylandı. 2030-jılǵa shekem puqaralıq jámiyetin rawajlandırıw koncepciyasınıń joybarı da sonnan derek beredi: hújjette mámleketlik hám jámiyetlik birge islesiwdi bekkemlew, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń (MKSh) qatnasıwın keńeytiw hám mámleketlik baǵdarlamalardı islep shıǵıwda jámiyetlik qadaǵalawdı kúsheytiw sıyaqlı tiykarǵı baǵdarlar belgilengen. Bul baslamalar “ashıq mámleket – belsendi puqara” modelin qáliplestiriwge xızmet etedi hám siyasiy reformalardıń nátiyjeliligin túp-tiykarınan arttıradı.
Mámleketlik basqarıwdıń ashıq-aydınlıǵı hám esap beriwshiligi tek ǵana maǵlıwmattı keń jámiyetshilikke usınıwdan ibarat emes, al mámleketlik uyımlar jumısınıń nátiyjeliligin bahalaw, processke puqaralardı tartıw, ashıq-aydın qarar qabıl etiw sistemasın jaratıw imkaniyatın beredi. Usı kózqarastan “Jańa Ózbekstan” hákimshilik reformaları mámleketlik uyımlardıń funkcional nátiyjeliligin arttırıw, qararlar bazasın bekkemlew hám húkimet penen jámiyet arasındaǵı qarım-qatnastı kúsheytiwge qaratılǵan keń kólemli ilajlar kompleksin óz ishine aladı.
Respublikamızdıń mámleketlik basqarıw sistemasında ashıq-aydınlıq hám esap beriwdi támiyinlew mámleketlik siyasattıń ajıralmas bólegine aylanǵan. Keyingi jılları usı baǵdarda bir qatar áhmiyetli qádemler taslandı. Bunday háreketler puqaralıq jámiyetiniń qatnasın kúsheytiw, mámleketlik qararlar ústinen jámiyetlik qadaǵalawdı jedellestiriw hám nátiyjeli basqarıw mexanizmlerin engiziwge qaratılǵan. Atap aytqanda, puqaralıq jámiyetin 2030-jılǵa shekem rawajlandırıw koncepciyası joybarında mámleket hám jámiyet arasındaǵı integraciyanı tereńlestiriw, ashıq-aydınlıqtı arttırıw hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler menen ámeliy birge islesiwdi jolǵa qoyıw maqsetleri jámlengen.
Hújjettiń mazmunı sonı kórsetedi, mámleketlik basqarıwda ashıq-aydınlıqtı támiyinlew ushın tek ǵana maǵlıwmat beriw jetkilikli emes: puqaralardıń múnásibetin qáliplestiriw, olardı qarar qabıl etiw procesine tartıw hám mámleketlik uyımlardıń nátiyjeleri ushın qatań juwapker etetuǵın sistema jaratıw da áhmiyetli bolıp esaplanadı. Sonday-aq, MKSh jumısın qollap-quwatlaw, jámiyetlik keńeslerdi rawajlandırıw hám mámleketlik byudjetti dodalawda puqaralıq jámiyetiniń qatnasın keńeytiw sıyaqlı baǵdarlar óz-ara baylanısıp, mámleketlik basqarıw puqaralar tárepinen jáne de tereń seziliwi támiyinlenedi.
Keyingi waqıtta mámleketlik uyımlardıń ashıq-aydınlıǵı boyınsha anıq nátiyjeni bahalawǵa qaratılǵan mexanizmler de ámeliyatqa engizilmekte. Máselen, Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Statistika agentligi tárepinen islep shıǵılǵan “Ashıqlıq indeksi” arqalı mámleketlik uyımlardıń ashıqlıq dárejesi bahalanadı, nátiyjeler boyınsha reytingler dúziledi. Bunday sistemalı bahalaw puqaralar, ekspertler hám xalıqaralıq sherikler ushın ashıq-aydınlıq dárejesin anıqlaw imkaniyatın beredi, mámleketlik uyımlardıń xızmet kórsetiw sapası hám nátiyjesi boyınsha turaqlı monitoring alıp barılıwın támiyinleydi. Ashıq maǵlıwmatlar portalı, jámiyetlik dodalaw hám forumlarda usınıs etilip atırǵan ideyalar mámleketlik qararlardıń tiykarlanǵan hám ashıq-aydın qabıl etiliwi, puqaralardıń turmıslıq zárúrligin sáwlelendiriwge xızmet etedi.
Sanlı transformaciya mámleketlik basqarıwda ashıq-aydınlıq hám esap beriwdi támiyinlewge sezilerli tásir kórsetpekte. Sanlastırıw procesi arqalı mámleketlik xızmetler kórsetiliwi jáne de jedel, izbe-iz hám puqaralardıń talabına say bolıwı támiyinlenbekte. Sonıń menen birge, mámleketlik uyımlardıń háreketi hám finanslıq maǵlıwmattı ashıq formatta usınıw esabat beriw mádeniyatın joqarı dárejege alıp shıǵıwǵa járdem beredi.
Reformalar nátiyjeliliginiń jáne bir áhmiyetli baǵdarı qarar qabıl etiw procesinde jámiyetshiliktiń qatnasın keńeytiw bolıp esaplanadı. Puqaralardıń múrájatın kórip shıǵıw sisteması, Prezidenttiń Xalıq hám Virtual qabıllawxanaları jáne “Isenim telefonları” sıyaqlı mexanizmler arqalı xalıqtıń pikiri tikkeley mámleketlik uyımlarǵa jetkeriledi. Usı tiykarda qararlar qayta kórip shıǵıladı.

Musulmon Ziyo, ÓzA