Huqıqıy qatnas

Nızamshılıqqa muwapıq, eki yamasa onnan artıq shaxstıń iyeliginde bolǵan múlk olarǵa ulıwmalıq múlk huqıqı tiykarında tiyisli boladı.
Bul sorawǵa juwap beriwden aldın ulıwma múlk túsiniginiń mánisin bilip alıwımız zárúr.
Bul haqqında Tashkent mámleketlik yuridikalıq universiteti Yuridikalıq klinikasınıń baslıǵı Otabek Narziev tómendegishe túsinik berdi:
– Puqaralıq kodeksiniń 216-statyasına muwapıq, múlk múlk iyeleriniń hár biriniń múlk huqıqındaǵı úlesi anıqlap qoyılǵan (úleslik múlk) yamasa bunday úlesler anıqlap qoyılmaǵan (birgeliktegi múlk) jaǵdayda ulıwmalıq múlk bolıwı múmkin.
Ulıwmalıq múlk bolǵan múlk úleslerge bólinedi, nızamda bul múlktiń birgeliktegi múlkti payda etiwi názerde tutılǵan jaǵdaylar buǵan kirmeydi.
Demek, ulıwmalıq múlk bul eki yaki onnan artıq shaxslarǵa tiyisli bolǵan múlk. Ulıwmalıq múlk úleslerde bólistiriledi hám sherikler arasında basqarıladı. Endi tiykarǵı sorawǵa qaytsaq, ulıwmalıq múlk huqıqında jeńilletilgen satıp alıw huqıqı neni anlatadı?
Puqaralıq kodeksiniń 224-statyasına muwapıq, múlk iyelerinen biri óz úlesin basqa shaxsqa satqan waqıtta qalǵan múlk iyeleri satılıp atırǵan úlesti ol satılatuǵın bahada hám basqa teń shártlerde jeńilletilgen túrde satıp alıw huqıqına iye, aukcion sawdaları arqalı satıw jaǵdayları buǵan kirmeydi.
Ulıwmalıq múlktegi úlesti satıwshı óz úlesin basqa shaxsqa satıw niyeti haqqında basqa múlk iyelerine jazba ráwishte málim etip, úlestiń bahasın hám onı satıwdıń basqa shártlerin kórsetiwi shárt.
Eger qalǵan múlk iyeleri jeńilletilgen satıp alıw huqıqın ámelge asırıwdan bas tartsa yamasa bul huqıqtı xabardar etilgen kúnnen baslap kóshpes múlkke baylanıslı bir ay dawamında, basqa múlkke baylanıslı bolsa – on kún dawamında ámelge asırmasa, satıwshı óz úlesin hár qanday shaxsqa satıwǵa haqılı.
Úles jeńilletilgen satıp alıw huqıqın buzǵan halda satılǵan jaǵdayda, basqa múlk iyeleri úsh ay dawamında satıp alıwshınıń huqıq hám minnetlemelerin ózlerine ótkeriwdi sud tártibinde talap etiwge haqılı.
Úlesti satıp alıwdıń jeńillikli huqıqın basqa shaxsqa beriwge jol qoyılmaydı.
Mámleketlik uyım yamasa basqa yuridikalıq shaxs ulıwmalıq múlk bolǵan turaq jaydaǵı (kvartiradaǵı) óz úlesin satqan waqıtta turaq jaydıń (kvartiranıń) tiyisli bóleginde ijaraǵa alıwshılar sıpatında jasap atırǵan shaxslar usı statyanıń qaǵıydaları tiykarında jeńilletilgen satıp alıw huqıqına iye boladı, olar bul huqıqtan waz keshse yamasa onı ámelge asırmasa – basqa múlk iyeleri bul huqıqqa iye boladı.
Usı statyanıń qaǵıydaları almasıw shártnaması boyınsha úlesti basqa shaxsqa beriwde de qollanıladı.
Usı statyaǵa muwapıq, eger ulıwma múlktegi bir sherik óziniń úlesin basqa shaxslarǵa satpaqshi bolsa, ol dáslep, bul haqqında basqa sheriklerge jazba formada xabar beriwi kerek. Bunda basqa sheriklerde úlesti birinshi bolıp satıp alıw ushın jeńillik payda boladı.
Eger basqa sherikler óz jeńilliklerinen paydalanbasa yaki tiyisli múddette satıp alıw huqıqın ámelge asırmasa, úlesin satpaqshı bolǵan sherik óz úlesin basqa shaxslarǵa satıwǵa haqılı boladı.
Túsiniw ańsat bolıwı ushın mısal keltireyik: Ámiyna múlktiń 1/2 sine (50%), Dilshad 1/4 ine (25%) Rustem 1/4 ine (25%) salıstırǵanda ulıwma múlk huqıqına iye. Rustem usı ulıwma múlkten bolǵan óziniń úlesin satpaqshı. Bunday jaǵdayda ol birinshi bolıp bul haqqında Ámiyna hám Dilshadqa jazba xabar beredi. Sebebi olar ulıwmalıq múlktiń basqa sherikleri esaplanadı. Ámiyna hám Dilshad bul jaǵdayda úlesti birinshi satıp alıw huqıqına iye shaxslar bolıp esaplanadı.
Mine, usı jaǵday ulıwmalıq múlkke salıstırǵanda jeńilletilgen satıp alıw huqıqı esaplanadı.
Este saqlaw kerek, bul jeńillik ulıwmalıq múlktegi sheriklerge ǵana beriledi.

Gulnoza Boboeva,
ÓzA