Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majlis hám Ózbekstan xalqına Múrájatında ádalatlı sud-huqıq sisteması baǵdarındaǵı reformalar dawam ettiriletuǵını atap ótildi.

Hár bir reformanıń tabısı bekkem norma, nızamlı tiykarlardıń nátiyjeliligine baylanıslı. Ózbekstan Ádillik ministri Akbar Toshqulov bul baǵdarda ámelge asırılıp atırǵan jumıslar haqqında aytıp berdi:
– Mámleketimiz basshısı Ózbekstanda puqaralar, isbilermenler hám investorlardı hár qanday jaǵdayda da isenimli qorǵaytuǵın mámleket, Konstituciya, nızamlar bar ekenligin ayrıqsha atap ótti.
Haqıyqatında da, mámleketimizde milliy nızamshılıq bazası xalıqaralıq standartlarǵa muwapıq jetilistirilip barılmaqta. Jańa Ózbekstanda ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń nátiyjesinde nızamshılıq bazası izbe-iz hám joqarı pátlerde jańalanıp barmaqta. Búgingi kúnde normativlik-huqıqıy hújjetler fondı 26 mıńnan aslam tutas hújjetti óz ishine aladı. Sonnan derlik 17 mıńı, yaǵnıy 65 procenti sońǵı toǵız jılda qabıl etilgen.
Bul jaǵday norma dóretiwshiliginiń jedellesip atırǵanı hám huqıqıy sistema zaman talaplarına jedel hám beyimlesiwsheń túrde juwap bere alatuǵının ayqın kórsetedi.
Házirgi waqıtta Ádillik ministrligi tárepinen huqıq dóretiwshiligi jumısın zaman talapları hám shaqırıqlarına sáykes túrde jetilistiriwge qaratılǵan jańa koncepciya joybarı islep shıǵılmaqta. Joybarda norma dóretiwshiligi jumısında ámeldegi mexanizmler jańalanıp, tarawǵa zamanagóy qatnaslardı engiziw názerde tutılmaqta.
Joybarlardı jámiyetlik dodalawdan ótkeriw, májbúriy talaplardı qısqartıw hám tikkeley ámel etetuǵın nızamlardı islep shıǵıwǵa itibar qaratılmaqta.
Huqıqıy reformalardıń konceptual tiykarında “xalıq – nızam avtorı” principi jatadı. Joybarlardı jámiyetlik dodalawdan ótkeriw huqıqıy hújjetlerdiń sapasın arttırıw menen birge, mámleketlik uyımlardıń puqaralar aldındaǵı ashıq-aydınlıǵın támiyinleydi.
Búgingi kúnde insan huqıqları menen erkinliklerine jáne nızamlı máplerine baylanıslı, sonday-aq, áhmiyetli sociallıq, siyasiy hám ekonomikalıq áhmiyetke iye bolǵan nızamshılıq hújjetleriniń joybarların jámiyetshiliktiń dodalawına qoyıw minnetlemesi nızam menen bekkemlengen. Atap aytqanda, 2025-jılı ministrlikler hám uyımlar tárepinen islep shıǵılǵan 714 joybar jámiyetshiliktiń dodalawına qoyılǵan bolsa, olar menen ortasha hár ayda mıńnan aslam puqara tanısqan.
Isbilermenlerdiń esap beriwin arttırıw maqsetinde jámiyetlik dodalaw dawamında berilgen usınıslardı kórip shıǵıw hám tiyisli kesteni avtomatikalıq túrde qáliplestirip portalda járiyalaw ámeliyatı engizildi.
Norma dóretiwshiligi processlerinde jámiyetshiliktiń qatnasıwı tiykarınan onlayn dodalawlar arqalı ámelge asırılmaqta. Óz gezeginde, Ádillik ministrligi tárepinen offlayn sorawlar, dástúriy sáwbet hám dodalawlar, fokus-toparlar sıyaqlı joybarlardı jámiyetlik dodalawdan ótkeriwdiń alternativ mexanizmlerin engiziw baslamaları alǵa qoyılmaqta.
Ministrlik tárepinen huqıqıy ekspertiza procesinde joybardıń Konstituciyaǵa muwapıqlıǵına ayrıqsha itibar beriledi. Eger oǵan qayshı yamasa sheklewshi normalar anıqlanǵan jaǵdaylarda, olardı saplastırıw boyınsha qatań poziciya bildiriledi.
Konstituciyaǵa muwapıq, mámleket ekonomikalıq jumıs hám isbilermenlik erkinligin kepillew, qolaylı investiciyalıq hám isbilermenlik ortalıǵın támiyinlew boyınsha ózine minnetlemeler alǵan.
Bul minnetlemelerdiń orınlanıwı sıpatında Mámleketimiz basshısınıń 2022-jıl 28-yanvardaǵı “2022-2026-jıllarǵa mólsherlengen Jańa Ózbekstannıń rawajlanıw strategiyası haqqında”ǵı pármanına tiykarlanıp Isbilermenlik tarawına baylanıslı májbúriy talaplardıń birden-bir reestri 2025-jıl 1-iyulden tolıq iske qosıldı.
Házirgi waqıtta birden-bir reestrge ministrlikler hám uyımlar tárepinen 40 mıńǵa shamalas májbúriy talaplar kirgizilgen. “Ózbekstan – 2030” strategiyasına muwapıq, 2030-jılǵa shekem, Birden-bir reestrdegi májbúriy talaplardı keminde 20 procentke qısqartıw belgilengen.
Búgingi kúnge shekem ministrlik tárepinen 500 den aslam normativlik hújjettegi 16 mıńǵa shamalas májbúriy talaplar qayta kórip shıǵılıp, 2,3 mıńnan aslam májbúriy talaplardı biykarlaw boyınsha usınıslar islep shıǵıldı.
Ámeldegi nızamshılıqta zaman talabına sáykes kelmeytuǵın hám eskirgen, isbilermenler ushın artıqsha júk keltirip shıǵaratuǵın májbúriy talaplar bar ekenligi anıqlandı.
Sonnan kelip shıǵıp, bir párman, eki qarar joybarı islep shıǵılıp, Húkimetke kirgizildi. Atap aytqanda, Ministrler Kabineti tárepinen usı jıl 15-dekabr kúni qabıl etilgen “Ózbekstan Respublikası Húkimetiniń ayırım qararlarına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw, sonday-aq, ayırımların óz kúshin joyıtqan dep esaplaw haqqında”ǵı qararı menen 1 mıń 620 májbúriy talap biykar etildi.
Birden-bir reestrdi bunnan bılay da jetilistiriw ústinde de islep atırmız. Atap aytqanda, májbúriy talap kriteriyaların hám metodikasın islep shıǵıw, arnawlı platforma jaratıw hám onda jasalma intellekt texnologiyasın engiziw arqalı artıqsha hám tákirarlanatuǵın májbúriy talaplardı anıqlaw, reestrdi turaqlı tallap barıw hám monitoring etip barıw, isbilermenler ushın májbúriy talaplar boyınsha qárejetlerdi aldınnan biliw imkaniyatın beretuǵın “biznes kalkulyator”dı engiziw, jańa májbúriy talap engizilgende onıń ornına reestrdegi usı taraw boyınsha basqa bir talaptı shıǵarıp taslaw (“one in – one out”) tártibin engiziw, májbúriy talaplardı qayta kórip shıǵatuǵın arnawlı komissiyanıń jumısın jetilistiriw, kishi jumısshı toparlardıń jumısın toqtatqan halda, joybarlaw ofislerin shólkemlestiriw máselesi kórip shıǵılmaqta.
Konstituciya hám nızamlardıń ústinligi sózsiz tán alınıwı principinen kelip shıǵıp, reformalardı tarqaq qararlar hám tómengi dárejedegi hújjetler arqalı emes, al tikkeley nızamlar menen belgilew tiykarǵı wazıypaǵa aylandı. Bunday qatnas huqıqtı qollanıw ámeliyatındaǵı anıqsızlıq hám aljasıqlardıń aldın alıw jáne puqaralar hám isbilermenlik subektleri ushın turaqlı hám túsinikli huqıqıy ortalıq jaratıwǵa xızmet etedi.
Tikkeley ámel etiwshi nızamlardıń úlesin 2030-jılǵa shekem 30 procentke jetkeriw maqset etilgen. Bul baǵdarda Oliy Majlis tárepinen tastıyıqlanǵan 2025-2029-jıllarǵa mólsherlengen nızam dóretiwshiligi baǵdarlamasınıń ámelge asırılıwı oǵada áhmiyetli esaplanadı. Bul baǵdarlamanı tolıq ámelge asırıw milliy nızamshılıq bazasındaǵı nızamlardıń úlesin sezilerli dárejede arttırıwǵa, 40 tan aslam taraw tikkeley háreket etetuǵın nızamlar menen tártipke salınıwına xızmet etedi.
Ulıwma alǵanda, Ádillik ministrligi joybarlardı jámiyetlik dodalawdan ótkeriw, májbúriy talaplardı qısqartıw, tikkeley ámel etetuǵın nızamlar úlesin arttırıw sıyaqlı baǵdarlarda 2026-jılı mámlekettegi konstituciyalıq nızamlılıqtı támiyinlew boyınsha sistemalı jumıslardı dawam ettiredi.

Norgul Abduraimova, ÓzA