Qarqız tıyınlardı konfet penen sıylap atır, ayıw hám qoyan pildi shanada ushıwǵa úyretip atır, gnomlar shırshaǵa minip alıp, oyınshıqlarǵa qol sozıp atır… Adamlarǵa quwanısh baǵıshlaǵan, ayırımlar ushın oǵada qádirli bolıp qalǵan pochta betlerinde sáwlelengen bul súwretlerdiń avtorı Vladimir Zarubin ekenin kópshilik bilmeytuǵın shıǵar. Óz dáwirinde ol salǵan súwretler 1,5 milliard nusqadan artıq konvert formasında basıp shıǵarıladı, biraq xudojnik derlik jarlılıqta qaytıs boladı.

“Almalı” at
Vladimir Zarubin 1925-jılı Rossiyanıń Orel wálayatındaǵı “Andrianovka” awılında tuwılǵan: ol shańaraqta úshinshi perzent edi. Úlken ulı Veniamin texnika menen shuǵıllanıwdı jaqsı kóretuǵın edi, ortanshısı Andrey qosıq jazatuǵın edi, Volodya bolsa súwret salıwdı jaqsı kóretuǵın edi.
Bes jasar xudojniktiń eń birinshi “shıǵarması” úlkenlerdi tań qaldıradı: albom betinde juwırıp baratırǵan almalı at súwretlengen edi. Súwret qoldan-qolǵa ótti, hámme balanı maqtaydı… Haywanlar hám házil-kúlki Zarubin dóretiwshiliginde pútkil ómir boyı tiykarǵı tema bolıp qaldı.
Volodyanıń balalıǵı baxıtlı ótti: shańaraqta hámme bir-birin jaqsı kóretuǵın edi, ata-anası perzentleriniń hár qanday baslamasın qollap-quwatlaytuǵın edi. Biraq 1941-jılı ertek tamam boldı: urıs baslandı. Tilekke qarsı, ekinshi jer júzilik urıs dáwirinde táǵdirdiń burılısı menen Zarubinler shańaraǵı dúnya boylap tarqalıp ketedi. Úlken ullar frontqa, kishkenesi bolsa tutqınǵa alınıp, awıllasları menen birge Germaniyadaǵı balalar lagerine jiberiledi.
Volodya ushın bul haqıyqıy dozaq edi: jigit kıynalıwdıń azabın basınan ótkerdi, ólimge bir máwrit jaqın qaldı: tek bir káramat sebepli ǵana Zarubindi atıp taslamadı. Aqırında, 1945-jılı barlıq tutqınlar azat etildi. Vladimir úyine qaytıp, zavodqa jumısqa kirdi. Keshki mektepke, keyin universitetke oqıwǵa kirdi hám álbette súwret salıwdı dawam etti. Ol zavodta xudojnik, náwbetshi usta, jaramsız ónimlerdi anıqlawshı, slesar, hátteki kranshı bolip ta isledi. Bálkim, ájayıp kásipler toplamı usınıń menen tamamlanbaǵan bolar edi, biraq bir kúni Zarubin bir daǵazaǵa kózi tústi: “Soyuzmultfilm” studiyasına multiplikatorlar kurslarına tıńlawshılar qabıl etiledi”.
Vladimir zavodtan irkilmesten ketti: ol ómiriniń aqırına shekem agitplakatlar salıw niyetinde emes edi. Tez arada onıń pútkilley basqasha ómiri baslandı.
“Bremen muzıkantları”ndaǵı izquwar
Zarubin studiyanıń basqa xudojnikleri menen birgelikte jámi 103 multfilm ushın súwretler salǵan. Ásirese, onıń “Maugli” hám “Bir minut kútiń” multfilmi ushın salǵan súwretleri ádewir belgili boldı. Áyne Vladimir “Bremen muzıkantları”ndaǵı izquwardı oylap tapqan. Belgili “Nu, pogodi!” multserialı da Zarubinniń qatnasıwısız bolmaǵan: ol dáslepki eki bólim ústinde islegen komandanıń quramında edi.
Studiyada ol eń jaqsı multiplikatorlardan biri esaplanatuǵın edi. Tek ǵana bul oǵan qanshelli qımbatqa túsip atırǵanın hesh kim bilmeytuǵın edi. Keyin ala, Vladimirdiń balasınıń aytıwınsha, ákesi bar kúshin súyikli jumısına baǵıshlaǵan. Biraq, bul jumıs júdá quramalı edi: eki ot arasında jasawǵa tuwra keletuǵın edi.
Bir jaǵınan Zarubindi dóretiwshi adamlar qorshap alǵan, olardıń hár biriniń ózine tán ersi ádetleri bar edi. Al ekinshi tárepten joqarıdan jobalar hám qaǵıydalar túsiriletuǵın edi, stol bárqulla júk xatları hám atqarıw hújjetleri menen tolı edi. Tilekke qarsı, studiyada joqarı mártebeli ata-analardıń talanttan pútkilley jıraq, biraq ózlerin geniy dep esaplaytuǵın balaları da bar edi.
Vladimir pochta betlerinde sáwlelengen súwretlerdi tosattan salıp baslaǵan. Multiplikatordıń rejeler hám qatań múddetlerge tolı qıyın turmısı onı sharshatatuǵın edi. Sonda xudojnik bir waqıttıń ózinde súyikli jumısı menen shuǵıllanıwǵa hám quramalı jumıstan shalǵıwǵa imkan beretuǵın xobbi tabıwǵa qarar etti.
Zarubinniń pochta qaǵazı ushın salǵan birinshi súwreti 1962-jılı kóplegen belgili markalarınıń avtorı Yuriy Ryaxovskiy redakciyası astında shıqtı. Vladimir sonnan beri usılay jasadı: kúndiz studiyada isledi, al túnlerde óziniń qoyanları, qarboranları hám tıyınların oylap tawıp, sızatuǵın edi.
Súwretlerdiń ideologiyalıq jaramlılıǵın anıqlaytuǵın komissiya aǵzaların Zarubinniń jumısları kóbinese bası berk kóshege túsiretuǵın edi. Olar súwretlerdi mudamı dáwir kózqarasınan talqılaytuǵın edi: “Toǵayda “Au!” dep baqırıp atırǵan ayıwdı qay jerde kórgensiz?”, “Iytler eki ayaqta júre me?”… Bunday sın pikirler, álbette, tek Zarubinge qaratılmaǵan edi: onnan aldın Korney CHukovskiydiń erteklerine “jabısqan” edi. Ámeldegi ideologiyalıq dúzim kóplegen dóretiwshilerge kesent beretuǵın sıyaqlı, sol sebepli Zarubinniń súwretleri de kóbinese basılmay qalatuǵın edi.
Biykarlaw juwaplarına dus kelgen xudojnik hár saparı qapa bolatuǵın edi. Onıń ushın haywanlar tiri, haqıyqıy sıyaqlı edi. Bir saparı onı qısta kirpitiken óz jubayına qorazqand sawǵa etip atırǵan súwretti qayta sızıwǵa májbúr etti.
“Siziń jumıslarıńız endi kerek emes”
Kóp ótpey Zarubin xobbiniń ornına jáne bir asaw “jumıs” arttırıp alǵanı belgili boldı: ertek tárizli syujetler haqqındaǵı sınlardı esitiw oǵan awır hám jaǵımsız edi. Xudojnik derlik kúni-túni isleytuǵın edi, biraq súyikli jumıslarınıń hesh birinen waz keshe almas edi. 1973-jılı ol birinshi infarktti basınan ótkerdi. Sonnan keyin, Zarubin studiyada kemirek kórinetuǵın boldı, óz úyinde islewdi abzal kórdi. Waqıt ótip, pútkilley jumıstan bosaydı hám pochta miniatyuralarına ótedi.
1990-jıllarda xudojnik jáne awır sınaqlarǵa dus keledi. Turmıs tezlik penen ózgerip atır, 70 jasta jańa zamanǵa beyimlesiw ańsat emes edi. Zarubin súwret salıwdı dawam etti: ózi ushın – peyzajlar, pul tabıw ushın – otkritkalar. Onıń balası óz eske túsiriwlerinde aytıwınsha, ákesiniń jumısları bárqulla talapqa iye bolıwda dawam etken. Zarubin menen birge islesken kishi baspa onıń arqasında ayaqqa turıp alǵan edi.
Biraq ol jerde xudojnikke júdá jaman múnásibette boldı: gonorarlardı keshiktirip, onıń jumısları endi hesh kimge kerek emesligin, súwretlerdi tek ǵarrı xudojnikke reyimi kelgenlikten alıp atırǵanına ımlaytuǵın edi.
Kúnler ótip Zarubinge puldı ulıwma tólemey qoydı, biraq jańa súwretlerdi talap etiwdi dawam ete berdi. Bir jıl dawamında ol hesh qanday gonorar almadı. Kútiwden sharshap, aqırı qońıraw etti hám juwap retinde mınaday sózlerdi esitti:
– Sizge aqsha da tólemeymiz, firma bankrot boldı!
Usı sáwbetlesiwden keyin xudojnik úshinshi márte infarkt boldı hám hayalı menen balasınıń qolında qaytıs boldı. Hayalı onnan keyin tek bir jıl jasadı. Keyinirek málim bolıwınsha, baspa óz jumısın dawam etken eken…
Zarubin tárepinen islengen súwretler búgingi kúnde de qádirli. Ayırımları siyrek ushırasatuǵın hám oǵada qımbat bolıp esaplanadı. Onıń hár bir súwretine itibar berseńiz, bayram ortalıǵına súńgip ketesiz: tıyınlar kúlmekte, qoyanlar qosıq aytpaqta, ayıw gitara shertpekte, Qarbaba hám Qarqız sawǵalar tarqatpaqta… Zarubin óziniń haywanların salıp atırıp, bul adamlardıń az da bolsa, miyrimlirek bolıwına járdem beredi dep úmit etken.

Ó.Alimov tayarladı.
ÓzA