Búgingi kúnde Ózbekstanda sociallıq tarawda ámelge asırılıp atırǵan reformalar mámlekettiń ekonomikalıq hám sociallıq turmısın bekkemlewde áhmiyetli orın iyelemekte. Atap aytqanda, 2025-jılı qabıl etilgen “Mámleketlik sociallıq qamsızlandırıw haqqında”ǵı nızam 2026-jıl 1-yanvardan kúshke kirdi.

Nızam tiykarında islep shıǵılǵan jańa sistemanıń tiykarǵı maqseti puqaralardı sociallıq qorǵaw menen keńnen qamtıp alıw, napaqalardı waqtında hám avtomat tárizde usınıw, byurokratiyalıq tosqınlıqlardı qısqartıw bolıp esaplanadı.
2026-jıl 1-yanvardan hámiledarlıq hám tuwıw napaqası mámleketlik sociallıq qamsızlandırıw qorı arqalı avtomat túrde tayınlanadı hám tólenedi. 2026-jıl iyulden baslap waqtınsha miynetke jaramsızlıq (kesellik) napaqası da jańa sistema arqalı ámelge asırıladı.
Bul ózgerisler, burın shetlep ótilgen jeke menshik sektordaǵı kóplegen xızmetkerler, ásirese, hayal-qızlar ushın sociallıq kepilliklerdi kúsheytiwge qaratılǵan áhmiyetli qádem bolıp esaplanatuǵını menen áhmiyetli bolıp esaplanadı.
Sociallıq qamsızlandırıw sisteması eki tiykarǵı formada ámelge asırıladı.
Májbúriy qamsızlandırıw – mámleket byudjeti arqalı kirgiziledi (fizikalıq shaxslardan alınatuǵın dáramat salıǵınıń bir bólimi esabınan). Íqtıyarıy qamsızlandırıw – puqaralardıń óz qálewi menen tólenetuǵın qamsızlandırıw tólemi, eń kem miynet haqınıń 5 procenti muǵdarında.
Bul mexanizm puqaralarǵa sociallıq qorǵawdı óziniń usınıs dárejesine bola tańlaw imkaniyatın beredi, sonıń menen birge mámleketlik byudjetke basımdı azaytıwǵa xızmet etedi.
Tólemler avtomat túrde tayınlanadı. Jańa sistemada arza tapsırıw talap etilmeydi. Napaqalar avtomat tárizde, elektron maǵlıwmatlar bazası arqalı tayınlanadı. Bul puqaralardıń waqıt hám kúsh jumsawların sezilerli dárejede qısqartıp, tólemlerdiń óz waqtında hám ádil ámelge asırılıwın támiyinleydi.
Jańa sistemada napaqalar qamsızlandırıw stajına baylanıslı halda tayınlanadı. Bul bolsa rásmiy shuǵıllanatuǵın xalıqtıń sanın arttırıwǵa, rásmiy emes miynet bazarın qısqartıwǵa, adamlardıń miynet huqıqların qorǵawǵa xızmet etedi. Jeke menshik sektor ushın jeńillikler jaratıladı.
Dúnya tájiriybesi kórsetedi, jetilistirilgen sociallıq qamsızlandırıw sisteması, miynet bazarında turaqlılıqtı arttıradı. Hayal-qızlardıń bántligin hám olardıń dáramatın saqlawdı támiyinleydi. Sociallıq ádillikti bekkemleydi.
– Tiykarǵı maqset puqaralardı turmısta ushırasatuǵın sociallıq qáwiplerden, yaǵnıy kesellik, waqtınsha miynetke jaramsızlıq, hámiledarlıq hám tuwıw dáwirinde qorǵaw bolıp esaplanadı, – deydi Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Sociallıq qorǵaw milliy agentligi basqarma baslıǵınıń orınbasarı Farrux Pardaev. – Jańa sistema insan máplerin birinshi orınǵa qoyǵan halda, sociallıq ádillikti támiyinlewge xızmet etedi. Eń áhmiyetlisi, napaqalar endi mámleketlik sociallıq qamsızlandırıw arqalı, kepillikli hám turaqlı túrde tólenedi. Bul ózgerisler jeke sektorda isleytuǵınlar ushın oǵada úlken áhmiyetke iye. Burın jeke menshik sektorda islep atırǵan kóplegen puqaralar, ásirese, hayal-qızlar sociallıq kepilliklerden tolıq paydalana almas edi. Jańa sistema bolsa, jumıs ornına qaramastan, rásmiy islep atırǵan hár bir puqara ushın teńdey sociallıq qorǵawdı támiyinleydi. Sociallıq napaqalar menen baylanıslı finanslıq júk jumıs beriwshilerdiń moynınan alıp taslanadı. Bul isbilermenlerge jumıs orınların jaratıw, miynet haqılardı arttırıw hám biznesti keńeytiw ushın qosımsha imkaniyat beredi.
Sonıń menen birge, jumısqa qabıl etiwde sociallıq faktorlar sebepli sheklewler azayadı. Napaqalar qamsızlandırıw stajına baylanıslı halda tayınlanıwı rásmiy jumıs islewge qızıǵıwshılıqtı arttıradı. Puqara qansha uzaq múddet rásmiy miynet etse, onıń sociallıq qorǵalıwı sonsha bekkem boladı. Bul rásmiy emes bántlikti qısqartıwda áhmiyetli faktor bolıp esaplanadı. Jańa sociallıq qamsızlandırıw sisteması tolıq sanlastırılǵan. Puqaralardan artıqsha hújjet yamasa múrájat talap etilmeydi, napaqalar elektron maǵlıwmatlar tiykarında avtomat túrde tayınlanadı. Bul ashıq-aydınlıqtı arttıradı, insan faktorın azaytadı hám korrupciya qáwpin minimallastıradı.
Mámleketlik sociallıq qamsızlandırıw tek ǵana napaqa emes, bul insan qádiri, isenim hám erteńgi kúnge isenim menen qaraw degeni.

Shahnoza Mamaturopova,
ÓzA