Energiyanı saqlaw sistemaları jáhán energetikasında áhmiyetli basqıshqa ótpekte. Ásirese, qayta tikleniwshi energiya dárekleri úlesiniń ósiwi, elektromobil tarawınıń rawajlanıwı hám energetika sistemalarınıń sanlastırılıwı akkumulyator texnologiyaların elektr támiynatında teń salmaqlılıqtı támiyinlew, isenimlilikti arttırıw hám energiya nátiyjeliligin kúsheytiwde sheshiwshi faktorǵa aylanbaqta. Nátiyjede bul texnologiyalarǵa turaqlı hám uzaq múddetli global talap qáliplespekte.

“BloombergNEF” bahalarına bola, usı on jıldıń aqırına shekem dúnya kóleminde ornatılǵan energiya saqlaw sistemalarınıń kólemi bir neshe esege artadı. Bul ósimniń tiykarǵı háreketlendiriwshi kúshi bolsa akkumulyatorlardı iri sanaat kóleminde islep shıǵarıw boladı. 2025-jılı energiyanı saqlaw sistemalarınıń global ornatılǵan quwatlılıǵı shama menen 92 GVt (≈ 247 GVt•saat) qa jetedi, bul 2024-jılǵa salıstırǵanda derlik 23 procent ósimdi quraydı. 2035-jılǵa kelip bolsa energiya saqlaw sistemaları menen úskenelengen energosistemalardıń jámi quwatlılıǵı 2 teravatt (≈ 7,3 TVt•saat) qa shekem artıwı múmkin bolıp, bul 2025-jılǵı kórsetkishten shama menen 8 esege kóp.
Xalıqaralıq energetika agentliginiń maǵlıwmatına tiykarlanıp energiyanı saqlaw sistemaların keń kólemde engizbey turıp, quyash hám samal generaciyasınıń jedel ósiwi sharayatında energosistemalardıń turaqlı islewin támiyinlew múmkin emes.
XEAnıń “Akkumulyatorlar hám energetikalıq ótiwdiń isenimliligin támiyinlew” atamasındaǵı arnawlı esabatında atap ótiliwinshe, 2023-jılı energiyanı saqlaw sistemaları energetika tarawındaǵı eń tez pátlerde rawajlanıp atırǵan texnologiyaǵa aylandı. Sonday-aq, stacionar akkumulyatorlardan paydalanıw álleqashan quyash hám samal dereklerin energiya tarmaqlarına integraciyalawda sheshiwshi áhmiyetke iye.
Solay etip, akkumulyator sistemaları endi járdemshi texnologiya sıpatında emes, al qayta tikleniwshi energiya derekleriniń úlesi artıp baratırǵan sharayatta, beyimlesiwsheń hám isenimli energetika infrastrukturasınıń tiykarǵı elementi sıpatında kózge taslanbaqta.
Mámleketler akkumulyatorlardı tolıq texnologiyalıq shınjır tiykarında islep shıǵarıw quwatlıqların jaratıwǵa barǵan sayın jedel investiciya kirgizbekte. Bunday joybarlarǵa tek ǵana sanaat potencialı sıpatında emes, al energetika hám texnologiyalıq qáwipsizliktiń áhmiyetli quramlıq bólegi sıpatında da qaralmaqta.
Bul processtiń ámeliy mısalı sıpatında “Rosatom” mámleketlik korporaciyasınıń Janılǵı divizioni Kaliningrad wálayatınıń Neman rayonında Rossiyadaǵı birinshi litiy-ion energiyanı saqlaw sistemaların islep shıǵarıwǵa qánigelesken gigafabrikanı iske qosqanın keltiriw múmkin. Kárxananıń jıllıq óndirislik quwatlılıǵı 4 GVt•saattı quraydı. Ol mámlekette akkumulyator bólimi (yacheyka) ushın zárúr bolǵan ximiyalıq zatlardan baslap, juwmaqlawshı moduller hám tolıq batareyalardı jıynawǵa shekemgi barlıq texnologiyalıq processti qamtıp alǵan litiy-ion akkumulyatorlardıń eń iri sanaat islep shıǵarılıwına erisilmekte. Ónimler elektr energetikası, elektr transport quralları hám sanaat tarawlarında qollanıw ushın mólsherlengen.
Ekspertlerdiń bahalawınsha, 2030-jılǵa kelip Rossiyada energiyanı saqlaw sistemaları bazarı 20-30 GVt•saatqa shekem ósiwi múmkin. Kaliningradtaǵı gigafabrika quwatlılıǵı bolsa shama menen 1,5 million zaryadlaw modulleri yamasa elektromobiller ushın 50 mıń tartıw batareyaların islep shıǵarıwǵa teń. Energetikanıń keleshegi ushın energiyanı saqlaw sistemalarınıń áhmiyeti regionallıq prognozlar menen de tastıyıqlanbaqta. Ózbekstanlı akademik Qahramon Allaev akkumulyator sistemaları dúnya kóleminde eń tez pátlerde rawajlanıp atırǵan energetikalıq texnologiyalar qatarına kiretuǵının atap ótti.
Quyash hám samal energetikası ózgeriwsheń qásiyetke iye. Sonlıqtan, akkumulyator batareyaları hám gidroakkumulyaciya elektr stanciyalarısız energosistemalardıń isenimli hám turaqlı islewin támiyinlew múmkin emes. Áyne energiyanı saqlaw sistemaları óndiris kólemlerindegi terbelislerdi jumsartıwǵa xızmet etedi hám qayta tikleniwshi energiya dárekleri keńnen engizilip atırǵan sharayatta energosistemalardıń teń salmaqlılıǵın támiyinlew imkaniyatın beredi. Oraylıq Aziya mámleketleri, sonıń ishinde, Ózbekstan ushın energiya tutınıwınıń ósiwi hám “jasıl” energetika tarawındaǵı iri joybarlardı ámelge asırıw sharayatında energiyanı saqlaw sistemaların rawajlandırıw ayrıqsha áhmiyetke iye bolmaqta, – dedi akademik.
Ulıwma alǵanda, tallawlar akkumulyator texnologiyaları tek ǵana energosistemalardıń turaqlılıǵın támiyinlew quralı emes, al ekonomikada jańa joqarı texnologiyalı tarmaqlardı rawajlandırıwda da áhmiyetli dárek ekenin kórsetedi. Bul bolsa mámlekette aldınǵı texnologiyalar hám innovaciyalardı engiziwdi xoshametlep, turaqlı rawajlanıw hám ekonomikalıq ósiw ushın bekkem tiykar jaratadı.

Nasiba Ziyodulaeva, ÓzA