Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńes Baslıǵı A.Orınbaev penen ushırasıwdan sońǵı oylar

Publicistika

Mine, jáne bir jıl óz juwmaǵına jetip, elimizge jańa jıl kirip keliwine sanawlı saatlar qalmaqta. Hár bir jıldıń juwmaǵı jańa tabıslar, jańalanıwlar, rawajlanıwlar menen juwmaqlanıp kiyatırǵan elimizde tınıshlıq, toqshılıq, molshılıq hám kópmilletli xalqımızdıń awızbirshiligi menen bıyılǵı jılǵa da mol tabıslar menen juwmaq jasalıp, jańa jılǵa jańa qádem taslaw aldında turmız. Biz hár jılı jańa jıl aldınan kóplegen jańalıqlardı kútemiz. Bıyıl da jańa jıl aldınan qırmandı bálentten shashlaǵan diyqan-fermerlerimiz zúráát bayramın kóterińki ruwxta ótkerip, kóplegen jańa imaratlar paydalanıwǵa tapsırılıp, jańa jıl keypiyatı hár bir orında jaqsı jańalıqları menen kewillerge úlken quwanısh baǵıshlamaqta.
Ásirese, jılǵa juwmaq jasalawǵa sanawlı kúnler qalǵanda Húrmetli Prezidentimizdiń Qaraqalpaqstanǵa qaratıp atırǵan dıqqat-itibarı nátiyjesinde qaraqalpaq xalqınıń qobız soǵıw hám atqarıwshılıq óneri menen milliy Qaraúyi Hindstannıń Nyu-Deli qalasında bolıp ótken YuNESKO nıń materiallıq emes mádeniy miyrastı qorǵaw Húkimetleraralıq komitetiniń gezektegi XX sessiyasında jedel qorǵawǵa alınıwı lazım bolǵan materiallıq emes mádeniy miyrası elementleriniń dizimine kirgiziw haqqındaǵı qararı bir dawıstan qabıl etiliwi pútkil xalqımız ushın úlken jetiskenlik boldı.
Sonday-aq, qushaǵı tábiyiy baylıqlarǵa tolı bolǵan Moynaq elatınan jáne bir gaz kániniń “kózi ashılǵanlıǵı”haqqındaǵı xosh xabar da xalqımız ushın úlken áhmiyetli jańalıq boldı. Atap aytqanda Moynaq rayonı Úshsay kóli aymaǵında jaylasqan 2-sanlı izlew qudıǵınan “Ózbekneftgaz” AJ tárepinen burǵılaw jumıslarınıń alıp barılıwı nátiyjesinde 5 km tereńlikten gaz shıǵarılıp, jańa kánniń ashılıwı ótip baratırǵan jılda xalqımız turmısında áhmiyetli kún bolıp qaları sózsiz.
Jaqında ǵana Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńes Baslıǵı Amanbay Orınbaevtıń ziyalılar qáwimi menen ushırasıwda respublikamızda usı kúnge shekem ámelge asırılǵan jumıslar, úlken dóretiwshilik islerdi bayanat arqalı tıńlap, videorolikten kóre otırıp, húrmetli Prezidentimizdiń itibarı menen respublikamızda burın milsi kórilmegen tabıslarǵa erisilip, hár bir tarawda úlken dóretiwshilik jumıslar ámelge asırılıp atırǵanlıǵınan usı jurttıń bir perzenti ekenligimnen kókiregimde maqtanısh sezimleri uyaladı.
Ilajda atap ótiliwinshe, Húrmetli Prezidentimizdiń tek ǵana Qaraqalpaqstan ushın ayrıqsha itibarı nátiyjesinde 2017-jıldan berli 78 Párman hám Qararları qabıl etilgen bolsa, házirgi waqıtta 38 hújjettiń orınlanıwı dawam etpekte. Qabıl etilgen tariyxıy hújjetler tiykarında: xalqımızǵa, sonıń ishinde jaslarımızǵa bir qatar qolaylı sharayatlardıń jaratılıp, isbilermenlerimizge burın bolmaǵan kѳplegen jeńillik hám imkaniyatlar beriliwi menen birge xalıqtıń awırı jeńil, uzaǵı jaqın bolıp, puqaralardı qıynap kiyatırǵan mashqalalarǵa unamlı sheshim tabılıp, nuranıylar, hayal-qızlar, ásirese, sociallıq járdemge mútáj shańaraqlar jaqınnan qollap-quwatlanbaqta.
Prezidentimiz tárepinen har qanday qarar, párman qabıl etilse de Qaraqalpaqstanǵa ayrıqsha itibar qaratılıp, regionımız xalqı hám isbilermenleri ushın óz aldına jeńillikler berilmekte. Mine, usınday jaratılǵan qosımsha imkaniyatlardı búgin xalqımızdıń hár bir wákili ѳz turmısında sezinip atır, desek qátelespeymiz.
Anıq mısallar menen atap ѳtetuǵın bolsaq Prezidentimizdiń 2022-jıl
31-avgusttegi Qaraqalpaqstanda isbilermenlik, innovaciyalıq texnologiyalar hám infrastrukturalardı jedel pátlerde rawajlandırıw arqalı xalıqtıń abadanlıǵın arttırıw ilajları haqqındaǵı 213-sanlı tariyxıy pármanı qabıl etilip, usı tiykarda bir qatar jeńillik hám preferenciyalar berildi. Atap aytqanda isbilermenlik subektlerine 2028-jıl 1-yanvarǵa shekem payda salıǵı, aylanbadan alınatuǵın salıq, yuridikalıq shaxslardıń mal-múlk hám jer salıǵı boyınsha salıq stavkaları 2 esege kemeyttilip, sociallıq salıq muǵdarları kemeyttirilip, 1 procent etip belgilendi. Nátiyjede usı kúnge shekem jámi 567 mlrd. 536 mln.sum qarjı 17 mıńnan aslam isbilermenler ıqtıyarında qaldırıldı. Usınıń esabınan óz biznesin rawajlandırıwına, jańa quwatlılıqlardı iske túsiriwine hám jańa jumıs orınların jaratıwǵa tiykar jaratıldı. Qaraqalpaqstanlı jaslar ushın respublikamızdaǵı mámleketlik joqarı oqıw orınlarına ajıratılǵan qosımsha kvotalar tiykarında 31 mıńǵa jaqın jaslar student bolıw baxtına miyassar boldı.
-Ata-anam qaytıs bolıp, ajaǵamnıń qaramaǵında qalǵan edim,-deydi jerlesimiz Gúlmira Ametova. Ajaǵam, úkelerim menen qıyın jaǵdayda qaldıq. Joqarı oqıw ornına tapsırdım, biraq áwmetim bolmay kire almadım. Húrmetli Prezidentimizdiń respublikamız jasların qollap-quwatlawı nátiyjesinde jaqında universitetke mámleketlik grant tiykarında oqıwǵa qabıllandım. Bul xosh xabar meniń ómirime úlken baxıtlı kúnlerdi inam etti.
2022-jıl 15-sentyabrden baslap pensiya hám napaqa alıwshılar, mayıplıǵı bolǵan shaxslar ushın temir jol hám avia-biletleriniń bahası 2 esege arzanlasıtırılıp beriliwi nátiyjesinde hár jılı mıń-mıńlap puqaralarımız bul jeńillikten paydalanıp kelmekte.
Prezidentimiz tárepinen har qanday qarar, párman qabıl etilse de Qaraqalpaqstanǵa ayrıqsha itibar qaratılıp, regionımız xalqı hám isbilermenleri ushın óz aldına jeńillikler berilmekte. Mine, usınday jaratılǵan qosımsha imkaniyatlardı búgin xalqımızdıń hár bir wákili ѳz turmısında sezinip atır, desek qátelespeymiz.
Mámleketimiz basshısınıń tapsırması menen Ministrler Kabinetiniń 2022-jıl 6-sentyabrdegi qararı tiykarında (500-sanlı) 2023-2028-jıllarda 4 955 km topıraq jollarǵa qum-sheben aralaspasın tѳsew ushın 795 mlrd. sum qarjı ajıratıw belgilengen bolıp, búgingi kúnde 935 km topıraq jollar jaqsılanıp, bul jumıslar dawam ettirilmekte. Qalaberse, Ministrler Kabinetiniń 2023-jıl 2-fevraldaǵı 52-sanlı Qararı menen qala hám rayonlarǵa biriktirilgen wálayatlar menen birgelikte ulıwma 21 mıńnan aslam turaq-jaylardıń tóbesin shiferlaw hámde avariyalıq jaǵdaydaǵı, jasaw ushın jaramsız bolǵan 709 turaq-jaylardı jańadan qurıw belgilendi. Sonnan, búgingi kúnde 17 mıńnan aslam turaq-jaylar shiferlanıp, 326 turaq-jay jańadan qurıldı. Sonday-aq, Ámiwdárya, Beruniy, Ellikqala hám Tórtkúl rayonlarındaǵı 2 mıń kilometr topıraq jollarǵa qum-sheben tѳsew belgilendi. Búgingi kúnde bul rayonlardaǵı 341 km ishki jollarǵa ЩPS tѳselip, xalqımız ushın qolaylı sharayatlar jaratılmaqta.
Bulardan tısqarı, elimizdiń turistlik potencialın arttırıw, bul arqalı ekonomikamızdıń rawajlanıwına, turizmdi rawajlandırıwǵa, sırt elden keliwshi miymanlarǵa qolaylı sharayatlar jaratıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Bunıń ámeliy nátiyjesi sıpatında «Nókis – Moynaq», «Nѳkis – Almata» hám «Nѳkis – Aqtaw» jónelisleri boyınsha avia-qatnawlardıń, sonday-aq, «Nѳkis – Manǵıstaw» hám «Nѳkis – Urgench» jѳnelisinde poezd qatnawınıń jolǵa qoyılǵanın atap ótsek boladı.
Sonday-aq, húrmetli Prezidentimizdiń «Aral mádeniyatı sammitin joqarı dárejede ótkeriw haqqında»ǵı qararı qabıl etilip, Prezident Adminstraciyası baslıǵı S.Mirziyoevanıń baslamsı menen Birinshi Aral mádeniyatı sammiti, Samarqand klimat forumı menen birlesken halda Samarqand hám Nókis qalalarında joqarı dárejede ótkerildi. Paytaxtımızdaǵı “Aqquw” kompleksinde qatnasqan sırt elli ilipazlar, ekologlar, jazıwshı hám jurnalistler forum haqqında ózleriniń unamlı pikirlerin bildirdi.
– Bul Qaraqalpaqstanǵa úshinshi márte saparım. Aldın Moynaq rayonında da bolǵanman hám bul úlke maǵan oǵada unap qaldı. Meniń kásibim agrar tarawı menen baylanıslı bolǵanlıqtan klimat ózgeriwine baylanıslı hár bir másele hám mashqala oǵada áhmiyetli dep oylayman. Ózimniń Aralǵa bolǵan muhabbatım jámlengen «Aytılmaǵan áńgimeler» atlı kitabımdı da baspadan shıǵarǵanman. Aymaqta jaslarǵa qaratılǵan itibardı kórip oǵada quwandım. Ásirese, social tarmaqlar arqalı Ginnestiń rekordlar kitabına kirgizilgen «Aqquw kompleksi» n kóriw mende úlken qızıǵıwshılıq oyatqan edi. Mine bul jerdi óz kózim menen kórip quwanıp atırman. Júdá ájayıp, júdá gózzal,-deydi Ullı Britaniyalı jazıwshı hám jurnalist Filip Mogan.
Elimiz ekonomikasın bekkemlewde hám xalqımızdıń turmıs sharayatın jaqsılawda áhmiyetli orın tutatuǵın bunday joybarlardı hár bir rayon mısalında kѳplep keltiriwimizge boladı.
Prezidentimizdiń arnawlı qararı menen Qońırat hám Shımbay rayonların kompleks rawajlandırıw maqsetinde 28 sociallıq hám infrastruktura obektlerinde qurılıs ońlaw jumısları alıp barılmaqta.
Áhmiyetli tárepi, 2025-jıl 8-oktyabrde qabıl etilgen Prezident qararı menen bul rayonlarǵa “Jańa Ѳzbekstan kelbetindegi rayon” statusı berildi. Sonday-aq, Qońırat hám Shımbay rayonlarında alıp barılıp atırǵan 140 mlrd. sumlıq ámeliy jumıslarǵa qosımsha 2026-jılda jáne 60 mlrd.sum ajıratıw belgilendi. Bunnan tısqarı, qala ortalıǵın hám jasaw sharayatların awıllıq jerlerge alıp kiriw maqsetinde qala hám rayonlarımızdaǵı 32 máhállege «Jańa Ѳzbekstan kelbetindegi máhálle» statusın beriw hám kopleks rawajlandırıw baǵdarlaması islep shıǵılmaqta. Bul máhállelerde ámeliy ilajlardı alıp barıw ushın hár-birine 5 mlrd. sumnan jámi 160 mlrd. sum qarjı ajarıtılıwı názerde tutılmaqta.
Ekonomikamızdıń jetekshi kúshi bolǵan isbilermenlerimiz tárepinen sońǵı jıllarda bir qansha iri joybarlar ámelge asırılıwı nátiyjesinde turmısımızǵa jańalanıwlar kirip kelmekte.
Atap aytqanda, Nókis qalasında bahası 50 mln. dollar bolǵan bazalt mineralınan ıssılıq saqlawshı materiallar islep shıǵarıw kárxanası iske túsirildi hám jılına 40 mıń tonna shekem ónim islep shıǵarıw quwatlılıǵı, 200 ge jaqın jańa jumıs ornı jaratıldı. (“Karakalpak bazaltvul”). Nókis qalasında bahası 48 yarım mln. dollar bolǵan Paxta hám jasalma taladan iyirilgen jip islep shıǵarıw proekti iske túsirilip, jılına 18 mıń tonna iyirilgen jip islep shıǵarıw quwatlılıǵı, 500 ge jaqın jumıs ornı jaratıldı (“SSP texnopark”).
Paytaxtımızda bahası 23 yarım mln. dollarlıq jılına 640 mıń metr jılıtıw radiatorların islep shıǵarıwshı kárxana iske túsirilip, 300 den aslam turaqlı jumıs ornı jaratıldı (“Osten texnolodjis”).
Nókis qalasında bahası 7 mln 300 mıń dollarlıq quyash panellerin islep shıǵarıw boyınsha proekt iske túsirilip, 150 mVt quyash panellerin islep shıǵarıw quwatı jaratıldı (”Nukus elektroapparat”), Nókis qalasında bahası130mlrd. sumlıq zamanagóy kóriniste Eko bazar shólkemlestirilip, 225 jumıs orını jaratıldı (Uy jay qurılıs). Beruniy rayonında bahası 300 mlrd. sumlıq sawda kompleksi shólkemlestirilip, 300 ge jaqın jumıs orınları jaratıldı. (“Ast lider”). Kegeylide bahası 3 yarım mln. dollarlıq import ornın basıwshı “DVP” ѳnimlerin islep shıǵarıw joybarı iske túsirilip, jılına 12 mıń metr kub DVP islep shıǵarıw quwatlılıǵı, 100 jumıs ornı jaratıldı (“LANKO MIYA”). Nókis rayonında bahası 2 yarım mln. dollar bolǵan sanaat usılında tawıq góshin islep shıǵarıw joybarı iske túsirilip (“Broyler Ónimleri” kárxanası) nátiyjede jılına 200 tonna tawıq góshi jetistiriliwi jolǵa qoyılǵan bolsa, Kegeylide Qusshılıq kompleksi iske túsiriliwi nátiyjesinde 180 mıń bas tawıq baǵıw, jılına 28 mln.dana máyek jetistiriw quwatı jaratıldı(“Kegeyli baraka nasilli parranda”), Moynaqta ulıwma bahası 82 mlrd.sum bolǵan “Moynaq LDSP” kárxanasında jılına 50 mıń metr kvadrat LDSP islep shıǵarıw quwatı jaratılıp, 230 jumıs orınları ashıldı (Moynaq LDSP).
Moynaqta bahası 2 mln.dollarlıq (Moynaq mineral tuzi), Qońıratta 1 yarım mln.dollarlıq (Yuldash Alixan) duzdı qayta islew joybarları iske túsirilip, 20 mıń tonna ekstra duz hámde 3 mıń tonna tabletka kórinisindegi duz islep shıǵarıw jolǵa qoyıldı.
Shımbayda 15 mln dollar bolǵan “Iyirilgen jip islep shıǵarıw” joybarı iske túsirilip, jılına 4 mıń tonna iyrilgen jip islep shıǵarıw quwatı hámde 200 jumıs ornı jaratıldı (Zang teks). Xojeli rayonında “Balıq YuUK” karxanası tarepinen bahası 128 mlrd.sumlıq balıqshılıqtı rawajlandırıu proekti iske túsirildi.
Qaraózektegi “Qaraqalpaq cement” kárxanasında 645 mlrd. sumlıq quwatlılıqtı keńeytiw ilajları alıp barılıp, cement tayarlaw imkaniyatı jılına 1 mln. tonnaǵa jetkerildi.
Álbette, bulardıń barlıǵı isbilermenler elimizde jaratılǵan imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıp atırǵanlıǵın kѳrsetedi.
Isbilermenlerimiz tárepinen óndirilgen ónimler xalıqaralıq bazarlarǵa shıǵarılıwı boyınsha da jumıslar dawam ettirilmekte. Atap aytqanda, Qazaqstan Respublikasınıń Aqtaw qalasında Qaraqalpaqstanlı isbilermenler ushın óz aldına sawda úyi ashılıp, jergilikli ónimlerimiz Qazaqstan bazarında qarıydarbap túrde satılıwı jolǵa qoyıldı. Jáne bir áhmiyetli jańalıqlardan, Qubla Koreya mámleketinde “Qaraqalpaqstan – Koreya birge islesiw orayı”nıń jumısı jolǵa qoyıldı.
Búgingi kúnde bul oray menen birgelikte Koreyalı investorlardı tartıw, aymaǵımızǵa tuwrıdan-tuwrı shet el investiciyaların kirgiziw, sonday-aq, oqıw orınlarınıń tájribe almasıwı hám de student jaslardı kásipke tayarlaw hám olardıń bántligin támiyinlew baǵdarında anıq ilajlar kѳrilmekte.
Sonıń menen birge Ellikqala rayonında “Shox mega stroy biznes” kárxanası tárepinen bahası 10mlrd. sumlıq qurılıs materialların islep shıǵarıw joybarı, sharwashılıqtı rawajlandırıw baǵdarında Nókis rayonında ot-jem granulaların islep shıǵarıw joybarı, Tórtkúl rayonında 1 yarım mln. dollar sırt el investiciyaları tiykarında polietilen setka islep shıǵarıw hám de Ámiwdáryada “Qıpshaq”, Xojelide “Xojeli un” hámde Beruniyde “Qıyat” brendleri astında un islep shıǵarıw zavodları iske túsirildi.
Taxtakópir rayonında “Kausar Tegirmon” jámiyeti tárepinen sharwashılıq ѳnimlerin, júndi hám sútti qayta islew sıyaqlı joybarlar ámelge asırıldı.
Bunnan tısqarı, Qaraózekte altın qazıp alıw (“Dji Antay”), Nókis qalasında “Shılpıq” brendi menen tazalanǵan ishimlik suw islep shıǵarıw (“LONG WATER”), Qaraózek, Beruniy, Taqıyatas hám Ellikqalada “Tayar tekstil ónimlerin islep shıǵarıw (“Qaraqalpaqstan Agro Klaster” “Rayxan Apparel”, Surxan Taxiatash tekstil, “Bostan Denim”,), Xojelide teriden ayaq kiyim islep shıǵarıw (“Doslar shuz”) kárxanalarınıń jumıs baslaǵanı hám Qońıratta 3 mln dollarlıq Xalıqaralıq logistika orayınıń ashılǵanı – bul elimizde alıp barılıp atırǵan keń kólemli reformalardıń joqarı nátiyjesin ańlatadı.
Jáne bir jaqsı jańalıqlardıń biri, Nѳkis qalasında sırt el kárxanası tárepinen bahası 8 mln. dollarlıq teri hám ayaq kiyim islep shıǵarıw jolǵa qoyılǵanlıǵın aytıp ѳtsek arzıydı (“NUKUS TAVRO”).
Itibarlı tárepi, búgingi kúnde bul kárxana tárepinen Italiyanıń dúnyaǵa belgili “Ferrari” brendindegi avtomobillerge teri ѳnimlerin jetkerip berip atırǵanı ѳnimlerimizdiń dúnya bazarında múnásip ornına iye bolıp atırǵanın kѳrsetedi.
Sharwashılıq tarawındaǵı áhmiyetli jańalıqlardıń biri Oraylıq Aziyada birinshi márte Xojeli rayonında násilli qaramallardan embrion islep shıǵarıw laboratoriyası iske túsirildi. Bul laboratoriya Jáhán bankiniń 136 mıń dollarlıq grant qarjıları esabınan sırt ellerden alıp kelingen zamanagóy ásbap-úskeneler menen hám de «Mobil laboratoriya» menen támiyinlendi.
Prezidentimizdiń 2025-jıl 14-avgustta «Qaraqalpaqstandı social-ekonomikalıq rawajlandırıwǵa qaratılǵan ilajlardı ele de jedellestiriw haqqında»ǵı
248-sanlı jáne bir tariyxıy Qararı qabıl etilip, 2025-2026-jıllarda Qaraqalpaqstandı turaqlı social-ekonomikalıq rawajlandırıwdıń tiykarǵı maqsetli kórsetkishleri belgilendi. Qarar talapları boyınsha Qaraqalpaqstandı rawajlandırıw boyınsha strategiya tiykarında 2035-jılǵa shekem 5 jıllıq baǵdarlama tiykarında ámelge asırıladı.
Elimizde ásirler dawamında túrli millet wákilleri bir xalıq bolıp, awızbirshilikli túrde jasap, elimiz rawajlanıwına óziniń múnásip úlesin qosıp kelmekte. Húrmetli Prezidentimizdiń ayrıqsha itibarı menen qayta ómir baǵıshlanǵan «Beltaw» elatında keń kólemli qurılıs-ońlaw hám abadanlastırıw jumısları alıp barılıp, búgin shın mánisinde jańasha kelbetine iye boldı. Bul elat janında «Bórshi taw» tóbesinde qurılǵan, ótmishimizden derek beriwshi, milliyligimizdi ózinde jámlegen «Tax-tóbe» etnoawılı aymaqqa jáne de ózgeshe sán, ózgeshe shıray baǵıshlamaqta. Ol jerde shólkemlestirilgen 70 Qara úy elimizde jasap atırǵan túrli millet wákilleriniń ózligin sáwlelendirip turǵan bolsa, qońsı awıl kórinisin ózinde jámlegen 16 paxsa úyler arqalı ata-babalarımızdıń jasaw sharayatları menen jaqınnan tanısıw imkaniyatına iye bolamız. Xalqımız ushın payızlı dem alıw ornına aylanǵan Taxtakѳpirdegi «Qaratereń» etno-turistlik kompleksinen soń bul etno-awıldıń shólkemlestirlgeni kóp milletli xalqımızdıń awızbirshiliginiń úlgisin bildiriwi menen birge turistlerdiń qızıǵıwshılıǵın arttırıwı sózsiz.
-Usı etnoawıldı ashıladı dep Qazaqstannan keldim,-deydi bunnan jigirma jıl burın Taxtakópirden kóship ketken dostım Lázzat Alieva. Etnoawıldıń kórinisi júdá zor. Qaraúylerdiń arasında qazaq milletiniń kiyiz úyin kórip, kútá quwandım. Otaw ishi jaqsı etip bezetilgen. Awılımdı saǵınıppan. Taxtakópir rawajlanıp, kórkem túske enip ketipti. Bul meni júdá quwandırdı.
Húrmetli Prezidentimiz Birlesken Milletler Shѳlkeminiń joqarı minberinde turıp dúnya keń jámiyetshiliginiń itibarın bir neshshe márte Aralboyı regionına qaratıwı nátiyjesinde Aral teńizi mashqalası búgingi kúnde dúnya jámiyetshiliginiń turaqlı dıqqat orayında bolıp kelmekte. Aral teńiziniń ultanında jasıl aymaqlardı keńeytiw arqalı ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlew ilajları kѳrilip, ѳtken qısqa waqıt ishinde teńizdiń qurıǵan ultanında 2 million gektarǵa shamalas maydanda «Jasıl qaplamalar» payda etilgen bolsa, bıyılǵı jılı jámi 300 mıń gektar maydanǵa shólge shıdamlı ósimliklerdi egiw názerde tutılmaqta. Sonı da ayrıqsha atap ѳtiwimiz kerek, sońǵı jılları usınday jaratılıp atırǵan “Jasıl qaplama”lardı saqlap qalıw, Aral teńiziniń kurıǵan ultanında flora hám fauna ortalıǵın kѳbeyttiriw baǵdarında da bir qatar ámeliy jumıslar baslap jiberildi.
Prezidentimizdiń Qaraqalpaqstanǵa saparı dawamında Aral ultanında ekologiyalıq hám ilimiy izertlewler alıp barıw jáne bar bolǵan mashqalalarǵa nátiyjeli sheshim tabıw boyınsha wazıypalardıń beriliwi tiykarında 29-noyabr kúni Aral teńiziniń qurıǵan ultanında ilimiy-izertlew stanciyası ashıldı. Ótken jıllar dawamında ulıwma bahası 15,7 milliard sumlıq 17 joybar qarjılandırılıp, usı jılı 57,1 milliard sumlıq 21 joybar ámelge asırılmaqta. Usınday joybarlar qatarında paydalanıwǵa tapsırılǵan stanciya ekologiyalıq tiklew jumısların nátiyjeli qadaǵalaw, shorǵa shıdamlı ósimliklerdiń ósiwin baqlaw hám nátiyjeli ilimiy izertlew jumısların alıp barıwda áhmiyetli esaplanadı. Jańa ilimiy-izertlew stanciyası tek ǵana tábiyattı qorǵaw emes, al regiondaǵı ilimiy izertlewler hám ekologiyalıq izlenisler ushın oray sıpatında xızmet etedi hám Aralboyı aymaǵınıń turaqlı rawajlanıwına múnásip úles qosarı sózsiz.
Sonday-aq jıńa jıl aldınan paytaxtımızda Sport gimnastikası, Boks hám Gúres sheberligi sport mektepleriniń qurıp pitkerilgeni de sportshı jaslarımız ushın keń imkaniyatlar esigi boldı. Bul jańa mektepler jaslardıń professional sport penen shuǵıllanıw imkaniyatların keńeytip, qábiletli jaslardı anıqlaw hám qollap-quwatlawǵa járdemlesedi jáne elimizde kúshli sport rezervin qáliplestiredi. Bul bolsa, óz gezeginde sportshılarımızdıń xalıqaralıq maydandaǵı abırayın bekkemlewge xızmet eteri sózsiz.
Sońǵı jılları Prezidentimizdiń itibarı menen jańasha túske engen Bozataw rayonında jılına 6 mıń puqaranıń dem alıwı hám densawlıǵın tiklewi ushın zamanagóy sanatoriyanıń qurıp pitkerilip, paydalanıwǵa tapsırılıwı xalqımız salamatlıǵın tiklewi saqlaw ushın islengen áhmiyetli joybarlardıń biri boldı.
Prezidentimizdiń jasalma intellekt texnologiyaların bunnan bılay da rawajlandırıw boyınsha arnawlı pármanına muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikasında bahası 100 million AQSh dollarınan aslam bolǵan jasalma intellekt infrastrukturasın jaratıw joybarları boyınsha investorlarǵa beriletuǵın jeńillikler hám preferenciyalardıń arnawlı paketi tastıyıqlandı.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2019-jıl 4-sentyabrdegi PP-5809-sanlı pármanına tiykar “Nókis” erkin ekonomikalıq zonası jaratıldı. Bunda, barlıq infrastruktura sharayatları, salıq hám bajıxana jeńillikleri, isbilermenler ushın basqada qolaylıqlarǵa iye arnawlı orın shólkemlestirildi. Bul baslama, Qaraqalpaqstanda sanaat tarawın rawajlandırıp, islep shıǵarıw kólemin arttırıw hám eksport bazarların ózlestiriw, sonday-aq, jergilikli hám de sırt el investiciyaların tartıw nátiyjesinde jańadan kárxana hám joqarı dáramatlı jumıs orınların jaratıp xalqımızdıń turmıs dárejesin jaqsılawǵa xızmet eteri sózsiz.
Derlik 75 mlrd. sum qarjı esabınan rekonstrukciya jumısları islenip Nѳkis qalası xalqın taza ishimlik suw menen támiyinlewshi “Nѳkis suw tazalaw” obektiniń paydalanıwǵa tapsırılıwı bıyılǵı jılı paytaxtımız turǵınları ushın úlken jańalıqlardıń biri boldı. Bunday iygilikli jumıslar Nókis rayonında dawam ettirilip, húrmetli Prezidentimizdiń arnawlı qararı tiykarında Aziya rawajlanıw bankiniń 11 yarım mln dollar qarjıları esabınan: 263 km ishimlik suw tarmaqları tartılıwı arqalı 31 mıńnan aslam xalıqtıń taza ishimlik suwı menen támiyinleniwi jaqsılanıp rayondaǵı «Mádeniyat», «Abadan» hám «Kerder» nasos stanciyaları, rayonlıq suw támiynatı kárxanasınıń 2 etajlı jańa imaratı, zamanagóy ásbap-úskeneler menen támiyinlengen laboratoriya qurıp pitkerildi. Ámelge asırılǵan jumıslar nátiyjesinde Nѳkis rayonı xalqın ishimlik suw menen támiyinlew dárejesi aldınǵı 68,4 procentten – 90 procentke jetkeriliwine erisildi.
Sonıń menen birge, xalqımızdıń turmıs sharayatın jaqsılawda jańadan qurılıp atırǵan turaq jaylardıń da tutqan ornı áhmiyetli sanaladı. Mine, ѳtken 3 jıldıń ѳzinde jámi 147 kóp qabatlı turaq-jay paydalanıwǵa tapsırılǵan bolsa, sonıń ishinde, Kegeyli, Qanlıkól hám Qaraózek rayonlarındaǵı «Jańa Ózbekstan» massivlerinde 678 kvartiralı 23 kóp qabatlı turaq-jaylar qurıp pitkerildi.
Sonı da atap ѳtiwimiz kerek, xalıqtı zamanagѳy turaq jaylar menen támiyinlew baǵdarında jaratılǵan qolaylıqlar nátiyjesinde 1734 puqaraǵa 53 mlrd. 400 mln. sumlıq subsidiya qarjıları ajıratılıp, baslanǵısh tѳlemleri tѳlep berildi.
Xalqımızdıń salamatlıǵın saqlawda áhmiyetli orın tutatuǵın joybarlar haqqında aytar bolsaq, Birlesken Arab Ámirliginiń «Sheyx Xalifa» fondı tárepinen bahası 28 mln. dollarlıq «Ana hám bala» klinikasınıń qurılıs jumısları juwmaqlanıw aldında turıptı.
Sonday-aq, qıtaylı investorlar menen Nѳkis qalasında bahası 16 mln. dollarlıq Kóp tarmaqlı medicina orayın qurıw ilajları kórilip atırǵanı, derlik 45 mlrd. sumlıq qarjı esabınan Respublikalıq Onkologiya medicina orayınıń imaratı jańadan qurılıp atırǵanı, bunnan tısqarı, Qaraqalpaqstanda ilimiy-ámeliy medicina akademiyasın shólkemlestiriw jumıslarınıń alıp barılıp atırǵanı taraw hám xalqımız turmısında júz berip atırǵan áhmiyetli waqıyalardan sanaladı.
Xalıqtıń salamatlıǵın bekkemlew, medicinalıq xızmet kólemin keńeytiw hám orınlarda tájiriybeli qánigelerdiń qatnasıwında ámeliy medicinalıq járdem kórsetiw maqsetinde tikkeley Prezident Administraciyası basshısınıń baslaması menen usı jıldıń oktyabr ayında Nókis qalasında “Salamatlıq marafonı” ótkerildi. Usı Marafon sheńberinde ulıwma 206 mıńnan aslam puqaralarǵa 341 mıńnan aslam medicinalıq xızmetler kѳrsetildi.
Tekseriwler nátiyjesinde 37 mıńǵa jaqın puqaralarda túrli kesellik belgileri anıqlanıp, olar qánigeler tekseriwinen ótkerildi hám 76 mıńǵa jaqın diagnostika ámelge asırıldı. Sozılmalı keselligi bar 17 mıń 360 puqara reje sheńberinde tekseriwden ótti. Sonnan 983 puqara stacionar emlewge qabıl etilip, 252 nawqasqa quramalı xirurgiyalıq operaciyalar islendi.
Xalqımızdıń salamatlıǵın saqlaw baǵdarında ámelge asırılǵan bul joybardan minnetdar bolǵan Nókis qalası Náwpir MPJ turǵını, miynet veteranı O. Dawekeev bılay deydi:
-Joqarı qan basımı keselligi menen biraz jıllardan berli nawqaslanıp qıynalıp júrgen edim. “Salamatlıq marafonı” na kelgen tashkentli shıpakerlerge barıp kórindim. Júregime biypul endoskopiyalıq tekseriw ótkerildi. Tiyisli kórsetpeler boyınsha emlendim. Házir jaǵdayım jaqsı.
Bulardan tısqarı, xalıqtıń tikkeley kewil-keypiyatına tásir etip atırǵan mashqalalarǵa da sheshim tabılmaqta. Atap aytqanda Xojeli rayonı «Sarıshúngil» máhállesindegi Tawsha elatı, «Jańajap» hám «Kún nurı» máhálllerinde termitten zıyan kórip, 147 úyde jasap atırǵan puqaralar menen Prezident Adminstraciyası basshısı jeke ózi kelip, ushırastı hám puqaralardı basqa orınǵa kóshiriw ushın byudjetten 33 mlrd.sum qarjı ajıratıldı. Taqıyatas rayonındaǵı 1950-1955-jıllarda Taqıyatas TES-tiń qurılısında aǵashtan jataqxana sıpatında qurılǵan 90 barak úylerde jasawshı turmıs sharayatı awır shańaraqlardı kóshiriw jumısları alıp barılmaqta. Usı rayondaǵı sociallıq úyde 4 mlrd. sum qurılıs-ońlaw jumısları alıp barılıp, bul shańaraqlar usı jerdegi kvartiralarǵa kѳshirilmekte. Bunnan tısqarı, rennovaciya baǵdarlaması tiykarında Taqıyatastaǵı avariyalıq jaǵdayǵa kelip qalǵan kѳp kvartiralı 19 turaq jay buzıldı hám de bul orında jasawshı 264 shańaraqqa 25 mlrd. swmlıq kompensaciya qarjıları tólep berildi.
Qońırat rayonındaǵı uzaqta jaylasqan Bostan posyolkasındaǵı jaylar avariyalıq jaǵdayǵa kelip qalǵan 32 kvartiralı kóp qabatlı turaq-jaylar buzılıp, jergilikli byudjettiń qosımsha derekleri esabınan 2 mlrd 195 mln sum kompensaciya qarjıları ajıratıldı hám jańa úylerge kóshirildi.
«Jaslıq» posyolkasında avariyalıq jaǵdayındaǵı hám pútkilley eskirgen kóp kvartiralı úylerdi renovaciya etiw baǵdarında 35 mlrd sum ajıratılıp, nátiyjede jańadan qurılǵan 5 qabatlı 180 kvartiralı turaq-jaylar puqaralarǵa biypul tapsırıldı.
Qalaberse, “Qaraqalpaqstan” posyolkasında qáwenderlik qarjıları esabınan ulıwma bahası 6 yarım mlrd.sum bolǵan tuwıw bѳlimi qurıldı hám úskeneler menen támiyinlendi.
Bozataw rayonındaǵı kóshe biyleri menen ótkerilgen ushırasıwda Ámiwdáryaǵa ponton kópirin qurıw boyınsha kóterilgen másele de unamlı sheshimin tawdı, yaǵnıy, Bozataw hám arqa rayonlardı tikkeley Qońırat rayonı menen baylanıstırıwshı kѳpir paydalanıwǵa tapsırıldı.
Bunıń nátiyjesinde Bozatawdan Qońıratqa házirgi 180 kmden aslam qatnaw aralıǵı qısqardı.
Mámleketimiz basshısınıń «Ataqlı qaraqalpaq shayırı hám ullı oyshılı Ájiniyaz Qosıbay ulınıń tuwılǵanınıń 200 jıllıǵın keńnen belgilew haqqında»ǵı qararı tiykarında klassik ádebiyatımızdıń kѳrnekli wákili Ájiniyaz Qosıbay ulınıń 200 jıllıǵı xalıqaralıq kólemde, joqarı dárejede belgileniwi kewillerge maqtanısh sezimlerin baǵıshladı.
Qalaberse, usı qararda belgilengen wazıypalar tiykarında shayırdıń «Tańlamalı shıǵarmaları” bir neshshe tillerde baspadan shıǵarılıp, ómiri hám dóretiwshiligine arnalǵan sahnalıq shıǵarmalar hámde «Ájiniyaz» kórkem-publicistikalıq filmi jaratıldı.
Sonı da ayrıqsha atap ѳtiw kerek, ullı oyshıl hám enciklopedist ilimpaz, birinshi Renessans dáwiriniń ullı alımı Ábiw Rayxan Beruniy tuwılǵanınıń 1050 jıllıǵı YuNESKO shaffeliginde xalıqaralıq kólemde keń túrde belgilendi.
Barlıq tarawlar qatarında mádeniyat tarawına qaratılǵan itibar nátiyjesinde Prezidentimizdiń 2023-jıl 10-iyuldegi «Qaraqalpaqstanda Mádeniyattı qollap-quwatlaw fondın shólkemlestiriw haqqında»ǵı Qararı tiykarında Ministrler Keńesi janında Mádeniyattı qollap-quwatlaw fondı shólkemlestirildi hám mámleket byudjetinen 20 mlrd sum ajıratıldı. «Ayqulash» hám «Maqom» ansambli, Quwırshaq teatrı, sonday-aq, barlıq mádeniyat bólimlerine Prezident sawǵası – zamanagóy avtotransport quralları tapsırıldı.
Sonday-aq, mádeniyat bólimleri janındaǵı Xalıq ansamblleri hám teatr jámáátleri zárúrli ásbap-úskeneler menen támiyinlendi. Sonıń menen birge, derlik 6 yarım mlrd. sum qarjı esabınan “Qaraqalpaqfilm” kinostudiyası imaratında qurılıs-ońlaw jumısları alıp barılıp, zárúr texnika hám inventarlar menen támiyinlendi. Bunday jaratılǵan imkaniyatlar nátiyjesinde bıyılǵı jılı “Qarabay” kinokomediyası súwretke alınıp, kinokomediyanıń premerası bolıp ótti. Sonday-aq, bugingi kúnde “Muǵallim” filmi, “Gúlayım” hám “Qırıq qız” tariyxıy filmleri súwretke alınbaqta.
Búgingi kúnde elimizde ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli dóretiwshilik jumıslar qatarında Tebinbulaq káni negizinde jılına 58 mln. tonna temir rudasın qazıp alıwdı jolǵa qoyıwshı zavod qurılısı dawam ettirilip atırǵanlıǵın, Xalıqtıń, ásirese, ekonomikalıq tarmaqlardıń energiya resurslarına bolǵan talabın jaqsılaw maqsetinde «Akva pauer» kompaniyası menen birgelikte Qońırat, Qaraózek hám Beruniyde quwatlılıǵı 7,2 mıń megavattlıq bahası 8 mlrd. 600 mln. dollar bolǵan gigant samal elektr stanciyaları qurılıp atırǵanlıǵın ayrıqsha atap ótiw orınlı.
Sonday-aq, Moynaq rayonında Súrgil káninde bahası 40 mln. dollarlıq kompressor stanciyasın qurıw ilajları kѳrilip atırǵan bolsa(Ózbekneftgaz), Qońırat hám Moynaq rayonlarında neft-gaz tarawında ulıwma bahası 200 mln. dollarlıq 4 joybar ámelge asırılmaqta.
Usılar menen bir qatarda, búgingi kúnde respublikamız boyınsha keń kólemli qurılıs-ońlaw jumısları dawam ettirilmekte. Bıyılǵı jılı barlıq mámleketlik baǵdarlamalar sheńberinde jámi 900 den aslam obektte derlik 4 trln.sumlıq qurılıs-ońlaw jumısları alıp barılmaqta.
Qalaberse, «Awıllıq jerlerdi turaqlı rawajlandırıw» joybarı tiykarında «Islam rawajlanıw banki» hám OPEK xalıqaralıq rawajlandırıw fondınıń 246 mlrd. sumlıq qarjıları esabınan 35 sociallıq taraw hám 12 máhálle xızmet kórsetiw orayların jańadan qurıw jumısları alıp barılmaqta.
107 mlrd. sum esabınan «Turan» stadionı xalıqaralıq talaplarǵa juwap beretuǵın zamanagѳy kѳriniske keltirilip atırǵan bolsa, 6 mlrd. sum qarjı esabınan «Baspasѳz úyi» imaratında kapital ońlaw jumısları juwmaqlanbaqta. Tórtkúl rayonında 15 mlrd. swm qarjı esabınan jańadan Amfiteatr qurılmaqta. Nókis qalasında “Óztelekom”nıń 7 etajlıq imaratında bahası 8 mlrd. sumlıq rekonstrukciya jumısları alıp barılmaqta. 196 kilometrlik «Miskin – Nókis» tez jurer poezdınıń temir jol liniyasın tolıq elektrlestiriw dawam ettirilmekte.
Ekonomikanıń qan tamırları esaplanǵan jollardı qurıw hám qayta ońlaw jumısları respublikamızda jedellik penen alıp barılıp atırǵanın ayrıqsha atap ótiw orınlı. Solar qatarında A-380 avtomobil jolınıń Qaraѳzek, Ámiwdárya, Beruniy rayonların ѳtiwshi 50 km aralıǵında Aziya rawajlanıw bankiniń 49 mln. dollar hám byudjettiń 138 mlrd. sumlıq qarjıları esabınan asfaltlaw hám betonlastırıw jumısları alıp barılıp atırǵan bolsa, usı xalıq aralıq avtomobil jolınıń Nókis qalası, Taqıyatas hám Xojeli rayonlarınan ótiwshi 41 km aralıǵın (765-806 km bólegi) rekonstrukciya qılıw jumıslarınıń joybarlaw smetalıq hújjetlerin islep shıǵıw ushın qarjı ajıratılıp, ámeliy jumıslar baslandı. Sonday-aq, Tѳrtkúl, Beruniy hám Ellikqala rayonlarınan ѳtiwshi A-380 avtomobil jolınıń 92 km aralıǵında rekonstrukciyalaw jumısları da baslanbaqta. Paytaxtımız, rayonlar, máhálleler, eń shetki aymaqlardaǵı jollardı qurıw hám qum, shaǵıl tas aralaspasın tósew jumısları alıp barılıw qızǵın dawam etpekte.
Jıl aldınan bir qatar sociallıq obektler paydalanıwǵa tapsırılıp, xalqımızdıń quwanıshına quwanısh qosılmaqta. Nókis qalasında xalqımızdıń abadan turmısın támiyinlewde áhmiyetli orın tutatuǵın ulıwma bahası 48,5 mln. dollar bolǵan, jılına 18 mıń tonna iyirilgen jip islep shıǵarıw quwate hám 400 jumıs ornın jaratatuǵın «Nókis SSP Texnopark» kárxanası iske túsirilgen bolsa, Nókis qalasında 200 orınlı “Ramada” miymanxana paydalanıwǵa tapsırıldı.
Insannıń qádir-qımbatı barlıq nárseden ústin turatuǵın elimizde Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı sociallıq qorǵaw milliy agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası basqarmasınıń buyrıǵı tiykarında respublikamızdaǵı ata-anasınan ayrılǵan jaslardı turaq jaylar menen táminleniw jumısları jańa jıl bayramı aldında dawam etpekte. Húrmetli Prezidentimizdiń “Jetim balalar hám ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalardı mámleket tárepinen qollap-quwatlawdıń jańa sistemasın engiziw ilajları haqqında”ǵı Qararınıń orınlanıwı sheńberinde Qaraqalpaqstan Respublikasında jaslardı qollap-quwatlaw baǵdarında bir qatar iygilikli jumıslar ámelge asırıldı.
Atap aytqanda, juwmaqlanıp atırǵan 2025-jıl dawamında Qaraqalpaqstan boyınsha jámi 86 jas zamanagóy, barlıq qolaylıqlarǵa iye turaq jaylar menen támiyinlendi. Bul bolsa jaslardı sociallıq qorǵawdı kúsheytiw, olardıń erkin turmısqa qádem qoyıwı hám keleshek jobaların ámelge asırıwında bekkem tiykar bolıp xızmet etpekte.
-Bıyıl joqarı oqıw orınına mámleketlik grant tiykarında oqıwǵa qabıllandım. Ata-anam bolmaǵanlıqtan kepir apamnıń qáwenderligindemen. Jańa úy menen támiynlengenim ushın Prezidentimizge, el basshılarına minnetdarshılıǵım sheksiz. Bul itibardı keleshekte elimizge múnásip xızmetlerim menen qaytarıwǵa háreket etemen,-deydi Xojeli rayonında jasawshı Dilshoda Xojanazarova.
Bunnan bir neshe jıllar aldın jurnalisttiń qálemine ilinip, obektivine mórlenetuǵın jańalıqlar sanawlı ǵana edi. Búgin Qaraqalpaqstanda alıp barlıp atırǵan keń kólemli dóretiwshilik jumıslar nátiyjesinde jurnalist ushın jańalıqlardı bir “uwıs” maqalasında sıydırıwdıń múmkinshiligi joq. Biz respublikamızdaǵı sońǵı jıllardı hám ótip baratırǵan 2025-jılda ámelge asırılǵan jumıslardıń tórtten birin ǵana sóz ettik. Hár kúni, hár saatta bolıp atırǵan jańalanıwlar kelesi jańa jılda da dawam eteri sózsiz.
Mine, jáne bir jıl izde qalmaqta. Jasımızǵa jas qosıp ótmishke aylanıp atırǵan jıl, elimizde hár bir tarawda tabıslar, mol jańalıqlar menen óz juwmaǵına jetpekte. Kimdur perzentin úylendirip toy berse, kimdur aqlıqlı boldı, jáne kimler jańa imaratqa kóship ótti. Ilim jolındaǵı jaslarımız ilimge jańalıq qosıp, bir neshe sportshılarımız jáhán arenalarında elimizdiń bayraǵın kóklerde jelbiretti. Al, endi biz sanawlı saatlardan soń insannıń neshe mıń jıllıq dostı bolǵan jılqı jılın kútip alamız. Ar-namıs ushın báygilerde tórt ayaǵı tıpır-tıpır bolıp, jaw maydanlarında er jigittiń opadar dostısına aylanıp “suwlıǵı menen suw ishken” jániwardıń táriypin biz dástanlardan jaqsı bilgenligimizden bul jıldan kúterimiz kóp. Eldiń dáwleti jılqı jılında da tolıp-tasıp, biz amanshılıqta, tınıshlıqta, awızbirshilikte ómirdi dawam etemiz degen niyet penen maqalamızǵa juwmaq jasaymız.
Jıllar jazıp barar jılnamaǵa eldiń dáwletin. Elimizdiń dáwleti tariyxlarda qalǵanday máńgige bolǵay.

Gúlnara Turdıshova, Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı