Belgili ádebiy sınshı, publicist V.G.Belinskiy bılay jazadı: – Hár bir xalıqtıń ózine tánligi tek ózine tán pikirlew usılı hám qorshaǵan ortalıqtaǵı nárselerge qatnası, dini, tili hám ásirese úrp-ádet hám dástúrlerinde sáwlelenedi. Bul sıpatlardı ózinde jámleytuǵın bolsa bul – xalıq dóretiwshiligi, belgili xalıqqa tiyisli folklor úlgileri bolıp esaplanadı.

Usı jıldıń 27-noyabr kúni Ózbekstan Respublikası Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrligi, Mádeniyat ministrligi hám Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı menen birgelikte “Folklor úlgilerin salıstırmalı úyreniw máseleleri” atamasında shólkemlestirilgen xalıqaralıq ilimiy-ámeliy konferenciya bul baǵdardaǵı máselelerdiń túrkiy mámleketler kóleminde ilimiy úyreniliwinde úlken áhmiyetke iye boldı.
Xalıqaralıq ánjumannıń ashılıw máresiminde Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń rektorı, professor N.Sayfullaev usı ánjumannıń áhmiyetine toqtap ótip, Prezidentimizdiń “Zamanagóy sanlı texnologiyalar Ózbekstannıń bay mádeniy miyrasın úyreniw, saqlaw hám xalqımız jáne dúnyaǵa jetkeriwdiń eń áhmiyetli quralına aylanıwı kerek” degen sózlerin, sonday-aq, 2024-jılı YuNESKO jumısları boyınsha Milliy komissiya májilisindegi “Arzan sanlı platformalar, elektron kataloglar, virtual kórgizbeler hám bilimlendiriw resursların jaratıw – bul jaslardıń mádeniyattı tereńirek ózlestiriwine, dúnya jámiyetshiligi bolsa xalqımızdıń biytákirar tariyxın ashıwına jol ashadı” dep atap ótken pikirlerin keltirip ótti.
Atap ótilgenindey, xalqımızdıń biytákirar mádeniy miyrası hám folklor úlgilerin salıstırmalı úyreniw búgingi xalıqaralıq ánjumannıń tiykarǵı wazıypası esaplanadı.
Bizge belgili, ózbek hám qaraqalpaq folklor úlgileri reńbáreń bolıp, olardıń ayırım úlgileri qońsılas xalıqlar folklorında da ushırasadı. Máselen, Muxtar Avezov atındaǵı Qubla Qazaqstan universiteti professorı S.Tleubaevtıń ilimiy jumısında ayaq oyın kórkem óneri pútkil túrkiy mámleketler folklorı hám ózbek-qazaq folklorı úlgileri mısalında ilimiy jaqtan salıstırmalı úyrenilgen.
Ulıwma, kópshilik ayaq oyın qánigeleriniń izertlewlerinde “ózbek ayaq oyınların úyreniw XX ásirdiń 30-jıllarınan baslandı,” degen pikir alǵa súrilgen. Usı jerde “Bayat”, “Namangannıń alması”, “Atpaǵay tań”, “Tanawar”, “Minajat”, “Ráhát”, “Kewil naması” hám “Ándijan polkası” sıyaqlı ózbek muzıka hám ayaq oyın kórkem óneriniń miyrasına aylanǵan ayaq oyınların atap ótiw orınlı.
B.Tleubaeva óziniń ilimiy jumısında qazaq folklorı úlgilerin túrkiy mámleketler hám jáhán folklor dástúrlerin salıstırmalı úyrenip, olardıń óz-ara baylanıslılıǵı hám uqsaslıǵın analizlegeni oǵada orınlı.
Óytkeni, ózbek-qaraqalpaq hám qazaq folklorı úlgilerindegi kópshilik dástúrler belgili dárejede bir-birine jaqın. Máselen, usı xalıqlardıń toy-merekeleri hám ondaǵı kewil ashar tamashalar, sonday-aq, xalıq dástúrlerindegi úrp-ádetlerdiń forması túrlishe bolǵanı menen ulıwma maqsetiniń birligin kóriwimiz múmkin.
Qazan mámleketlik mádeniyat institutı professorı A.Enikeevanıń “Edigedan Góroǵlıǵa: Tatar hám ózbek dástanlarında qaharmanlardıń dóretiliwi” lekciyası da ózbek hám qaraqalpaq folklorındaǵı qaharmanlıq dástanlarǵa únles. Bizge belgili, Edige, Góroǵlı hám Alpamıs sıyaqlı dástanlardıń variantları tuwısqan túrkiy xalıqlar folklorında bar.
Konferenciyada sırt ellerdiń jáne bir neshe ilimpazlarınıń ilimiy maqalalarınıń analizi de usı máselelerge qaratılǵan bolıp, olardaǵı barlıq máseleler folklor úlgilerin hár tárepleme salıstırmalı úyreniwge qaratılǵan. Sonday-aq, ánjuman dawamında jergilikli ilimpazlar tárepinen tema boyınsha tallanǵan bir qatar salmaqlı ilimiy maqalalar járiyalandı.
Ulıwma alǵanda, búgingidey globallasıw dáwirinde folklor úlgilerin jergilikli hám xalıqaralıq kólemde úyreniw, olardı keleshek áwladlarǵa zamanagóy texnologiyalardan nátiyjeli paydalanǵan halda sińdiriw eń áhmiyetli wazıypalardan biri bolıp tabıladı.

Quwanıshbay Yusupov,
Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı direktorı wazıypasın waqtınsha atqarıwshı
ÓzA