Ulıwmaxalıqlıq referendum nátiyjesinde qabıl etilgen Ózbekstan Respublikasınıń jańalanǵan Konstituciyası zamanagóy huqıqıy mámleketti qáliplestiriw ushın bekkem tiykar boldı.

Jańalanǵan Konstituciyanıń eń áhmiyetli táreplerinen biri – jeke hám siyasiy huqıqlardıń qorǵalıwın kúsheytiw bolıp tabıladı. Hújjette shaxstıń qol qatılmaslıǵı, sóz, hújdan hám isenim erkinligi haqqındaǵı normalar anıq bekkemlengen.
Sonday-aq, málimlemeden paydalanıw, mámleketlik jumıslardı basqarıwda qatnasıw hám óz poziciyasın nızamlı túrde bildiriw huqıqı belgilep qoyıldı. Bulardıń barlıǵı adamlardıń puqaralıq belsendiligin arttırıw hám mámleketlik institutlarǵa isenimdi bekkemlewge xızmet etedi.
Konstituciya puqaralardıń sociallıq huqıqlarına bolǵan qatnastı jańalap, olardıń dizimin sezilerli dárejede keńeytti hám ámelge asırıw mexanizmlerin kúsheytti. Búgingi kúni hár bir insan ushın sapalı bilim alıw, múnásip medicinalıq járdem, xalıqtıń járdemge mútáj qatlamların sociallıq qollap-quwatlaw, miynet huqıqların qorǵaw hám qáwipsiz miynet sharayatların jaratıw, kekseler, hayal-qızlar hám balalarǵa mámleket tárepinen ǵamqorlıq etiw kepillengen. Xalıqtıń múnásip turmıs dárejesin támiyinlew hám hesh kimdi itibardan shette qaldırmaytuǵın sharayat jaratıw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı.
Sońǵı jılları jámiyetimizde júz berip atırǵan jańa ózgerisler insan huqıqların qorǵawda jańasha qatnasıqlarlardı talap etpekte. Sonlıqtan Ózbekstan Respublikasınıń jańa Konstituciyasında birinshi márte puqaralardıń sanlı huqıqları: jeke maǵlıwmatlardıń qolqatılmaslıǵı, tarmaqta jeke ómirdiń qorǵalıwı, sanlı texnologiyalardan qáwipsiz paydalanıw huqıqı bekkemlendi.
Sonıń menen birge, keń jámiyetshilik arasında ekologiyalıq huqıqlardı kúsheytiw de áhmiyetli boldı. Tiykarǵı nızamımızda hár bir insannıń qolaylı qorshaǵan ortalıqqa iye bolıwı, sonday-aq, isenimli ekologiyalıq málimleme alıw huqıqı belgilengen. Bul normalar «jasıl» siyasat hám mámlekettiń tábiyǵıy resurslarǵa juwapkershilikli qatnasın rawajlandırıw ushın huqıqıy tiykar jaratadı.
Insan huqıqların támiyinlewde sud sisteması tiykarǵı orındı iyeleydi. Jańalanǵan Konstituciyada sudlar hám sudyalardıń erkinligi kepillikleri sezilerli dárejede bekkemlendi. Konstituciyada sud qararlarınıń orınlanıwınıń minnetli ekenligi, sud jumısına aralasıwǵa jol qoymaw, mámleketlik uyımlardıń háreketleri ústinen sud qadaǵalawı mexanizmlerin keńeytiw názerde tutılmaqta.
Bul ilajlar puqaralarǵa óz huqıqların nátiyjeli qorǵaw, ádillik hám huqıqıy belgililikti támiyinlew imkaniyatın beredi.
Búgingi kúnde Konstituciya ashıq, ádil hám sociallıq baǵdarlanǵan mámleketti rawajlandırıwǵa qaratılǵan reformalar ushın strategiyalıq tiykar bolıp xızmet etpekte.
Barlıq tiykarǵı ózgerisler – sud-huqıq tarawınan baslap sanlastırıw hám sociallıq qollap-quwatlawdı kúsheytiwge shekem – konstituciyalıq principlerge súyenedi hám puqaralardıń turmıs sapasın arttırıwǵa qaratılǵan.

B.Urumbaev,
Jınayat isleri boyınsha Qaraózek rayonı sudınıń baslıǵı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi