Ózbekstanda janılǵı-energetika tarawın túp-tiykarınan reformalaw baǵdarındaǵı mámleketlik siyasattıń tiykarǵı principlerinen biri xalıqtıń talapların eń joqarı dárejede qanaatlandırıw hám olardıń turmıs sapasın arttırıw bolıp esaplanadı.

Usı mánide, Qaraqalpaqstan Respublikasında alıp barılıp atırǵan jumıslar mámleket kólemindegi reformalar menen únles halda ótpekte. Bul bolsa jergilikli hákimiyat uyımları hám jámiyetshiliktiń óz-ara birge islesiwdegi háreketleriniń nátiyjesi sıpatında bahalanbaqta.
Elimizdegi barlıq tarawlar sıyaqlı bul sistema tarmaqlarında barlıq nasazlıqlardı anıqlaw hám saplastırıw, aldımızdaǵı máwsimdi qáwetersiz ótkeriw, xalıqqa bul baǵdarda qolaylıq jaratıwǵa qaratılǵan ilajlar izbe-iz ámelge asırılmaqta.
Onda Ministrler Kabinetiniń 2025-jıl 21-iyuldegi “Ekonomika tarmaqları, sociallıq hám energetika tarawı obektleri jáne kóp kvartiralı turaq jay fondın 2025-2026-jıllar qısqı dáwirinde turaqlı islewge tayarlawdı támiyinlew ilajları haqqında”ǵı qararı áhmiyetli huqıqıy tiykar bolmaqta. Atap ótiw orınlı, usı qarardıń orınlanıwın támiyinlew boyınsha qadaǵalaw mexanizmi jolǵa qoyılıp, respublikamız aymaǵındaǵı kommunallıq hám sociallıq obektlerdiń jáne turaq jaylardıń 2025-2026-jıllarda gúzgi-qısqı máwsimin zıyansız ótkeriliwin támiyinlew boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesinde Shtab shólkemlestirilgen.
Bul shtabta sociallıq taraw obektlerin energiya resursları hám ishimlik suwı menen úzliksiz támiyinlew, bul baǵdardaǵı mashqalalı jaǵdaylardı jedellik penen saplastırıw maqsetinde “1055” qısqa nomeri shólkemlestirilip, múrájat hám usınıslar kúni-túni qabıl etilmekte. Usı kúnge shekem bul isenim telefonına 249 múrájat kelip túsken bolıp, sonnan 242 múrájat óz sheshimin tapqan, qalǵan 7 múrájat búgingi kúnde proceste.
Suwıq kúnler jaqınlaǵan sayın orınlarda gúzgi-qısqı máwsimge tayarlıq jumısları jedellesedi. Waqıt ǵániymet, kommunallıq sistema tarmaqlarında barlıq nasazlıqlardı anıqlaw hám saplastırıw aldımızdaǵı máwsimdi táshwishsiz ótkeriwge xızmet etedi. Usı maqsette respublikamızda bıyılǵı jıldıń ótken dáwirinde 255 kóp qabatlı turaq jaylar jáne 2 qazan hám 0,7 kilometr ıssılıq tarmaqları tolıq hám aǵımdaǵı túrde ońlanıp, reje 100 procentke orınlandı. Mámleket boylap ulıwma uzınlıǵı 2 mıń 400 kilometrden aslam bolǵan elektr jetkerip beriw tarmaqları hám 730 transformator punkti tolıq jáne 4 mıń 500 kilometrge shamalas elektr jetkerip beriw tarmaqları hám 1 mıń 587 transformator punkti aǵımda ońlandı. Tábiyǵıy gaz támiynatında respublikadaǵı 8,5 kilometr gaz tarmaqları hám 25 dana gaz bólistiriw punktleri tolıq ońlandı jáne 61,3 kilometr gaz tarmaqları rekonstrukciyalandı nátiyjede 34,1 mıń xalıqtıń gaz támiynatı jaqsılandı. Ishimlik suwı támiynatında 45,2 kilometr ishimlik suw tarmaqların hám 95 dana nasos úskenelerin kapital hám aǵımdaǵı ońlaw jumısları alıp barıldı. 2025-2026-jıllar gúzgi-qısqı máwsimi ushın sociallıq taraw obektleri hám xalıqtıń turaq jaylarınıń 125 tonnaǵa shamalas kómir rezervi qáliplestirilip, 17-sentyabrden baslap jetkerip beriw baslandı.
Elimizdiń hár bir aymaǵında gúzgi hám qısqı máwsimge tayarlıq kóriw baǵdarındaǵı ámeliy jumıslar dawam ettirilmekte. Atap aytqanda, Sociallıq taraw obektlerin gúzgi-qısqı máwsimge tayarlaw maqsetinde Ministrler Kabinetiniń 2025-jıl 7-maydaǵı qararına tiykarlanıp, 2025-2026-jıllarda standart emes, ıssılıq energiyası joǵaltıwları bar hám tábiyǵıy gazden paydalanıwı joqarı bolǵan 670 sociallıq obekttegi 803 ısıtıw qazanları jáne 4 mıń 961 gaz gorelkaların almastırıw hám avtomatlastırılǵan qurılmalar ornatıw belgilengen. Sonnan 792 ısıtıw qazanı hám 2 mıń 77 gaz gorelkası almastırıldı hám avtomatlastırıldı. 9,7 milliard sum qarjı esabınan 467 mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemlerine 889 dana gelio kollektorlar ornatıw jumısları alıp barılmaqta.
Sonday-aq, bul qararda Qońırat hám Shımbay rayonlarındaǵı 8 sociallıq hám mámleketlik shólkemlerde 47 mlrd 970 mln sum qarjı esabınan kapital ońlaw hám rekonstrukciyalaw jumısların alıp barıw belgilengen. Búgingi kúnde bul obektlerdiń joybarlaw-smeta hújjetleri islep shıǵılıp, Avstriya húkimetiniń grantı esabınan “ILF Konsalting Injineers” xalıqaralıq kompaniyasına kórip shıǵıw ushın usınılǵan.
Ministrler Keńesi tárepinen jumısshı topar dúzilip, sociallıq taraw obektleriniń hám kóp qabatlı turaq jaylardıń ısıtıw qazanları hám imaratlardıń tóbesinde de gúzgi-qısqı máwsimge tayarlıq kóriw boyınsha ámeliy jumıslar qızǵın dawam etpekte. Bul baǵdardaǵı baǵdarlamalarǵa muwapıq 18 milliard 839,4 million sum qarjı esabınan ótken jılǵa salıstırǵanda kóbirek kólemdegi jumıslar, rejeler ámelge asırılıwı belgilengen. Búgingi kúnge shekem 673 ısıtıw qazanları ornatıldı, 22 mektep hám mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemleri imaratlarınıń tóbesi ońlandı, 213 kóp qabatlı turaq jaylardı ońlaw jumısları juwmaqlandı. Sonday-aq, “Kók ózek” MPJ aymaǵındaǵı 25 kóp qabatlı turaq jaydı hám 2 sociallıq taraw obektin oraylasqan ıssılıq energiyası menen támiyinlew maqsetinde 3 jańa qazan ornatıw hám 3,5 kilometr uzınlıqtaǵı ıssılıq tarmaqların tartıw jumısları alıp barıldı.
Aymaqlarda 67 transformator, derlik 68 tonna transformator mayı, 9,8 kilometr kabel, 4,7 tonna sım, 546 tayanısh baǵana, 265 awısıq bólek hám muftalar rezervi jaratıldı. Tábiyǵıy gaz boyınsha 535 metr hár qıylı diametrdegi gaz trubaları, 20 dana zadvijka, 49 dana kran, 32 dana monometr, 403 kilogramm karbid, 70 kilogramm elektrod, sonday-aq, ishimlik suwı boyınsha 160 kilogramm transformator mayları, 100 metr kabel, 21 qudıqtıń temir beton qaqpaǵı, 34 mufta hám basqa da rezervler jámlengen.
Barlıq aymaq hám tarmaqlarda energiyanı únemlew jumısları ámelge asırılmaqta. Atap aytqanda, 127 reaktiv kompensator qurılması ornatılıp, 20 mıń 438 shańaraqta eki basqıshlı gaz sistemasına ótkeriw, 28 mıńnan aslam únemlewshi gaz úskenelerin ornatıw hám basqa da shólkemlestiriw-texnikalıq ilajlar ámelge asırıldı. Sonday-aq, kórilgen ilajlar nátiyjesinde 64,6 MVt quyash paneli hám 66,7 mıń litr gelio kollektor ornatıldı hám 98,6 million kub metr gaz hám 95,97 million kVt saat elektr energiyası únemlendi.
Nókis qalası hám rayonlardaǵı 24 máhállede jámi 9 mıń 530 kVt quwatlılıqqa iye quyash fotoelektr stanciyaların (FES) qurıw belgilendi. Bul FESlerdi qurıw ushın zárúr bolǵan 12,6 gektar jer maydanları Energetika ministrligine turaqlı paydalanıw huqıqı menen ajıratıldı.
Bul jumıslardıń ámelge asırılıwı nátiyjesinde máhállelerde jasaytuǵın jámi 37 mıń 552 shańaraq, sonnan 7 mıń 303 kámbaǵal shańaraq aǵzaları úlesshiler sıpatında tartılıp, quyash fotoelektr stanciyalarına xızmet kórsetiw ushın oqıtıladı hám jumısqa qabıl etiledi.
Xalıqtı sapalı elektr energiyası hám tábiyǵıy gaz benen támiyinlew hár bir máhállede, hár bir rayon hám qalalarımız boylap jıldıń aqırına shekem dawam etedi. Biraq jetkerip berilip atırǵan elektr hám gazden paydalanıwda qáwipsizlik qaǵıydalarına ámel etiw házirgi kúnde eń áhmiyetli wazıypa bolıp qalmaqta. Ashınarlısı, puqaralarımızdıń qoldan tayarlanǵan yamasa texnikalıq talaplarǵa juwap bermeytuǵın úskenelerden paydalanıwı nátiyjesinde 2 jaǵdayda 5 puqara iyis gazinen záhárlenip qaytıs boldı.
Bunıń sebepleri úyrenilgende olar úylerinde gazden paydalanıwda nemquraydılıq penen qatnasta bolıp, texnikalıq shártlerge tolıq ámel etpegeni nátiyjesinde usı kewilsiz jaǵdaylar kelip shıqqan. Respublikamızda usınday apatshılıqlardıń aldın alıw maqsetinde tiyisli shólkemler menen birgelikte, xalıqtıń turaq jaylarınıń ısıtıw qazanlarınıń morıların almastırıw jumısların shólkemlestiriw boyınsha ilajlar belgilep alındı.
7 mıń 714 kem támiyinlengen, sociallıq qorǵawǵa mútáj puqaralardıń shańaraqlarındaǵı hám xalıqtıń shańaraqlarınıń óz qarjıları esabınan 15 mıń 428 morını almastırıw, rayonlarda shólkemlestirilgen 90 otryad tárepinen 128 mıń 861 morını tazalaw jumısları alıp barıldı.
Ulıwmalastırıp aytqanda, máwsim dawamında tutınıwshılardı energiya, gaz resursları menen turaqlı támiyinlew, gúzgi-qısqı máwsimdi zıyansız ótkeriw maqsetinde barlıq imkaniyatlar mobilizaciyalanbaqta.

M.PIRNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı