Házirgi waqıtta sociallıq tarmaqlarda túrli sorawnamalar arqalı jaslar, atap aytqanda, qızlar arasında “Máhrge (qalıń mal) ne soraysız?”, “Máhrge ne alıp berse turmısqa shıqqan bolar edińiz?” sıyaqlı sorawlar beriw barǵan sayın kóbeyip barmaqta. Bul sorawlar dáslep qızıqlı kewil ashar kontent sıpatında payda bolǵan bolsa da, búgingi kúnge kelip qatań tartıslarǵa sebep bolıp atırǵan sociallıq hádiysege aylanǵan.

Temanıń keńnen dodalanıwı biykarǵa emes. Juwaplardaǵı hádden tıs tilekler, máselen, “Gelik alıp beriwi shárt”, “Toshkent City”den 4 xanalı jay sorayman” sıyaqlı talaplarǵa jámiyetshilikte unamsız múnásibet kúsheymekte. Kópshilik bunı jaslardıń real turmıstan uzaq elesler yamasa PR quwıwǵa baǵdarlanǵan háreketler sıpatında bahalamaqta. Biraq bunday tartıslar artında jáne de tereńirek sociallıq hám mádeniy faktorlar jatadı.
Islam dininde máhr nekeniń eń áhmiyetli bólegi hám hayaldıń múlki esaplanadı. Ol er tárepinen beriledi hám bul arqalı erkektiń shańaraq basshılıǵı juwapkershiligi simvolikalıq túrde kórsetiledi. Sháriyat boyınsha, máhrdiń eń az muǵdarı – 4,25 gramm altın, eń kóbinde bolsa sheklengen muǵdar joq.
Máhr sorawdan maqset onıń qunın tán alıw, hayaldıń huqıqın kepillew demek. Maqset baylıqtı kórsetiw emes, al nekeniń juwapkershilik hám bereketke tiykarlanǵanın kórsetiw. Búgin ayırım jaslar arasında máhrdi “baylıq talap etiw quralı”na aylandırıw ideyası baqlanıp atırǵanı bolsa dástúriy hám diniy qádiriyatlar mazmunınan uzaqlasıp atırǵanın kórsetedi.
Máhr haqqındaǵı sorawlardıń kópshiligi kontent jaratıw, PR yamasa tamashagóy jıynaw ushın berilip atırǵanı sır emes. Bunday videolarda kóriw sanınıń artıwı ushın geyde bilqastan hádden tıs talaplar aytıladı. Nátiyjede bul sózler kópshilik arasında ulıwma juwmaqlarǵa sebep boladı: “Hámmesi sonday soraydı eken”, “Qızlar tek baylıqtı qáleydi” sıyaqlı. Biraq real turmısta kópshilik jaslardıń talabı hám kózqarası bunnan biraz basqasha. Olar turaqlılıq, húrmet, mehir, awızbirshilik sıyaqlı qádiriyatlardı máhrden ústin qoyadı.
Soǵan qaramastan, trendke erip ketiw qáwpi de bar. Ayırım qızlar “Gelik soraǵan qızlar” mısalınan ilhamlanıp, óziniń haqıyqıy turmısı hám keleshektegi shańaraqlıq juwapkershiligin esapqa almay, sol dawrıqlı talaplardı tákirarlawı múmkin. Bul bolsa, óz gezeginde qatnasıqlarda nadurıs kózqaraslar hám biymáni standartlardıń qáliplesiwine alıp keledi.
Máhr temasına durıs qatnas jasaw tárepler arasında óz-ara isenim hám húrmet sezimin kúsheytedi. Durıs, máhr sorawda belgili bir sheklew yamasa belgilengen norma joq, biraq reallıqqa sáykes talap anıqsızlıq hám qarama-qarsılıqlardı azaytadı.
Máhr – hayaldıń huqıqı hám nekedegi qádiriyatlar tımsalı. Biraq bul qádiriyat sanalı kózqarastı, real turmıs penen esaplasıwdı hám eń áhmiyetlisi, shańaraqlıq juwapkershilikti de talap etedi. “Gelik sorawı” trendleri, lyuks úyler átirapındaǵı talaplar kópshilikke kúlkili yamasa ashıw keltiretuǵın bolsa da, tiykarında bul jaslardıń sanasında qáliplesip atırǵan nadurıs túsiniklerdiń belgisi esaplanadı.
Demek, aǵartıwshılıq, haqıyqıy turmısqa say kózqaraslardı qáliplestiriw jámiyettiń ulıwma wazıypası bolıp tabıladı. Sonda hayaldıńda huqıqınan waz keshilgeni bolmaydı, erkekte hádden tıs basım astında qalmaydı hám jámiyet artıqsha tartıslarǵa batpaydı.
Búgingi kúnde jaslar arasında máhrge degen mısqıl yamasa artıqsha talap túrinde emes, al sanalı, juwapkershilikli, ádil qatnas qáliplesiwi zárúr. Sebebi neke tek ǵana materiallıq jaqtan kózqaraslardı esapqa alatuǵın emes, al turmıslıq birge islesiw, húrmet, mehir hám juwapkershilikke tiykarlanǵan muqaddes qádiriyat bolıp esaplanadı.

Dildora DWSMATOVA,
ÓzA