Bárshege málim, mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha alıp barılıp atırǵan reformalar tiykarında xalıqtıń huqıqıy sana-sezimin hám mádeniyatın arttırıwǵa, jámiyette korrupciyaǵa qarsı gúresti qáliplestiriwge baǵdarlanǵan sistemalı ilajlar ámelge asırılmaqta. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń
2020-jıl 29-iyundaǵı “Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın jetilistiriw boyınsha qosımsha ilajlar haqqında”ǵı pármanına muwapıq, banklerde korrupciyaǵa qarsı «komplaens-qadaǵalaw»ǵa juwapker bolǵan strukturalardıń ǵárezsizligin támiyinlew maqsetinde olardıń Bank keńesine tuwrıdan-tuwrı boysınıwı belgilep qoyıldı.
Bank xızmetkerleriniń Nızamǵa qarsı minez-qulqı ústinen usınıs etilgen maǵlıwmatlar yamasa shaǵımlar hár bir bankte islengen Korrupciyaǵa qarsı «Komplaens-qadaǵalaw» strukturaları tárepinen úyrenip barıladı.

Usı qadaǵalaw strukturaları óz banklerinde korrupciya jaǵdayların waqtınan burın anıqlaw hám aldın alıw, olardıń sebep hám sharayatların saplastırıw, ѳz mápin joqarı qoyıwǵa jol qoymaw hámde korrupciyaǵa salıstırǵanda mawasasız qatnastı qáliplestiriw ilajların kóriwge juwapker esaplanadı.
Ápiwayılastırıp aytqanda, banklerde korrupciya jaǵdaylarınıń aldın alıwǵa hámde korrupciyaǵa jol qoymawǵa sebep bolatuǵın barlıq ilajlardı ámelge asırıw «Komplaens-qadaǵalaw» dıń iskerligi bolıp tabıladı.
Sońǵı jıllarda Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi, xalıq aralıq ekspertler hámde komplaens-qadaǵalawǵa juwapker strukturalar tárepinen xalıq aralıq tájiriybeler tiykarında banklerde korrupciyanıń aldın alıwǵa qaratılǵan mexanizmler xáreket etip kelmekte.
Atap aytqanda, Huqıqıy tiykarlar islep shıǵılıp, bunda, barlıq bank xızmetkerleri ushın májbúriy bolǵan qaǵıydalar islep shıǵılıp, rawajlandırılıp barılmaqta. Yaǵnıy, xızmetkerlerdi korrupciyaǵa alıp baratuǵın hár qanday gúmanlı minez-qulıqlardan sheklew qaǵıydaları ornatıldı.
Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi tárepinen
(18.10.2021-jıl 01-07/6859-san) ISO-37001: 2016 korrupciyaǵa qarsı standart talapları tiykarında islep shıǵılǵan shólkemde korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw sistemasın engiziwge tiyisli usınıs hújjetleri tiykarında Komplaens-qadaǵalaw sisteması xaqqındaǵı qaǵıyda, Korrupciyaǵa qarsı gúresiw siyasatı, ѳz mápin joqarı qoyıwın anıqlaw hám basqarıw xaqqındaǵı qaǵıyda hám basqa 10 nan artıq ishki tártipler hámde tarawǵa tiyisli basqa normativlik hújjetler islep shıǵılıp, banklerdiń Baqlaw keńesleri tárepinen tastıyıqlandı.
Bunda, xızmetkerlerdi jumısqa qabıllaw, satıp alınǵan zatlardı ámelge asırıw, kontragentlerdi úyreniw hám basqa processlerdi tártipke salıwshı hújjetler qayta kórip shıǵıldı, xızmetkerler menen dúzilgen miynet shártnamalarında korrupciyaǵa qarsı gúresiw jáne onıń aldın alıw boyınsha minnetlemeler jazıp qoyıldı.
Sonday-aq, Bank xızmetkerleri arasında túsindiriw jumısları, olardı oqıtıw hámde bul boyınsha informaciya almasıwı jolǵa qoyıldı.
Búgingi kúnde, barlıq kommerciyalıq banklerindegi korrupciyaǵa qarsı gúresiwge juwapker bolǵan xızmetkerleri
«Korrupciyaǵa qarsı gúresiwdi basqarıw sistemasın engiziw» xalıqaralıq standartı boyınsha oqıtılǵan.
Bank xızmetkerleriniń korrupciyaǵa salıstırǵanda mawasasız qatnastı qáliplestiriw maqsetinde tarawǵa tiyisli normativlik-huqıqıy hújjetler menen tanıstırıw maqsetinde
hár bir bankte oqıw-seminarları shólkemlestirilip kelinbekte.
Kommerciyalıq bankler iskerliginde korrupciyalıq jınayatlar keltirip shıǵarıwshı faktorlardıń salmaqlı bólegi kredit ajıratıw procesi menen baylanıslı ekenligi bárshemizge málim.
Dáslep xalıqqa kreditler ajratılıwında korrupciyaǵa eń kóp beyim bolǵan shańaraqqa tiyisli isbilermenlikti qollap-quwatlaw ushın ajıratılıp atırǵan jeńillikli kreditler beriliwi tolıq sanlastırıldı.
Házirgi kúnde shańaraqqa tiyisli isbilermenlikti qollap-quwatlaw ushın ajıratılıp atırǵan kredit qarjılarınıń maqsetli sarıplanıwına bólek itibar qaratqan halda shańaraqqa tiyisli isbilermenlikti rawajlandırıw baǵdarlamalarınıń birden-bir elektron platformasi (oilakredit.uz) engizilgen.
Baǵdarlamalar boyınsha kreditlerdi ajıratıwdı tolıq sanlastırıw arqalı kredit ajıratıw sistemasın ápiwayılastırıw, kredit ushın talap etiletuǵın hújjetlerdi tolıq elektron kóriniske alıp keliw, insan iskerligin keskin azaytıwǵa erisildi.
Bunnan tısqarı, banklerde kreditlew processlerine skoring sisteması engizilgen. Banklerde skoring sisteması arqalı Mámleket salıq komiteti hám kredit byurosınan alınatuǵın maǵlıwmatlar tiykarında klienttiń kreditke uqıplılıǵı bir neshe minutta úyrenilinip, overdraft krediti hám mikroqarızlar hámde mobil qosımsha arqalı onlayn tárizde kredit ajıratıw múmkinshiligi jolǵa qoyılǵan.
Usı sistema arqalı hár bir fizikalıq shaxstıń kredit tariyxı zárúrli áhmiyetke iye bolıp, egerde kredit tariyxı qanaatlandırarsız bahalansa múrájat etiwshige kredit ajıratılmaydı.
Bank xızmetlerin kórsetiwde tómendegi ilajlar ámelge asırıp barıladı :
– elektron náwbet sistemasınıń turaqlı islewin támiyinlew;
– fizikalıq shaxslar aralıqtan turıp (onlayn) esap betin ashıw hám basqarıw ámeliyatın engiziw, atap aytqanda, sociallıq tólemlerdi aralıqtan basqarıwdı jolǵa qoyıw;
– barlıq banklerde fizikalıq shaxslar tárepinen bankke kelmesten (onlayn) bank kartaların ashıw ámeliyatın engiziw;
– kommerciyalık bank klientleri tárepinen aralıqtan turıp (onlayn) kredit alıw hám olardı sóndiriw ámeliyatların jáne de jetilistiriw ilajların kóriw.
Oraylıq bank Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması
óz kepillikleri sheńberinde aldaǵı waqıtlarda da korrupciyaǵa qarsı gúresiw hámde onıń aldın alıw boyınsha barlıq zárúrli sharalardı kórip baradı.

A.Abdikarimov, Oraylıq bank Qaraqalpaqstan Respublikası
Bas basqarması baslıǵınıń orınbasarı,

Qaraqalpaqstan xabar agentligi