Joqarı bilimlendiriw tarawında xalıqaralıq integraciya processleri jedel ótip atırǵan bolsa da, qánigeliklerdi tán alıwda ayırım mashqalalar bar. Máselen, bir mámlekette alınǵan diplom yaki qánigelik basqa mámlekette tolıq tán alınbawı múmkin edi.

2025-jıl 12-noyabrde kúshke kirgen “Joqarı bilimlendiriwge baylanıslı qánigeliklerdi tán alıw haqqındaǵı globallıq konvenciyanı ratifikaciyalaw haqqında”ǵı nızam usı sıyaqlı mashqalalardı saplastırıwǵa qaratılǵan.
Nızam menen anıq qanday imkaniyatlar jaratıldı? Senattıń Xalıqaralıq qatnasıqlar, sırtqı ekonomikalıq baylanıslar, sırt el investiciyaları hám turizm máseleleri komiteti baslıǵınıń orınbasarı Odiljon Mamatkarimov bul haqqında tolıq maǵlıwmat berdi:
– Maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, házirgi waqıtta dúnyada bilim alıp atırǵan 264 million studenttiń 6,9 millionı sırt elde, 50 procentten aslamı bolsa basqa regionda bilim almaqta.
Biraq student qánigelik diplomın qolǵa kirgizgennen keyin óz watanına qaytıp arqayın jumıs isley ala ma, degen soraw da bar. Tilekke qarsı, bul qıyın edi. Bizge kelip túsip atırǵan múrájatlarda da sırt elde alınǵan diplomlardıń elimizde tán alınıwına baylanıslıları kópshilikti qurap kelgen.
Álbette, mámleketimizde kadrlar potencialın jáhán standartları dárejesine alıp shıǵıw, olardı xalıqaralıq bilim mákanına integraciyalaw baǵdarında keń kólemli reformalar ámelge asırılmaqta. Joqarı bilimlendiriw sistemasında sırt el universitetleri menen qospa fakultetler hám filiallardıń sanı keskin arttı.
Bilimlendiriw tarawında sırt mámleketler hám abıraylı xalıqaralıq shólkemler menen izbe-iz birge islesiw baylanısları jolǵa qoyılǵan.
Samarqand qalasında bolıp ótken YuNESKO Bas konferenciyasınıń 43-sessiyasında mámleketimiz basshısı Ózbekstannıń joqarı bilimlendiriw tarawındaǵı qánigeliklerdi tán alıwǵa baylanıslı Globallıq konvenciyaǵa qosılatuǵının málim etti.
Bul nızam menen ratifikaciyalanǵan konvenciya 2019-jıl 25-noyabrde Parij qalasında bolıp ótken YuNESKO Bas konferenciyasınıń 40-sessiyasında qabıl etilgen.
Globallıq konvenciya – joqarı bilimlendiriw tarawında bilim hám aldınǵı tájiriybe almasıw, olardı ǵalabalıq en jaydırıw hám xalıqaralıq ilimiy birge islesiwdi rawajlandırıwda áhmiyetli tiykar bolıp xızmet etedi.
Bul xalıqaralıq hújjetke Avstraliya, Ullı Britaniya, Norvegiya, Franciya, Finlyandiya, Shveciya, Koreya, Yaponiya, Armeniya hám Moldova sıyaqlı mámleketler qosılǵan.
Globallıq konvenciya joqarı bilimlendiriwge baylanıslı mamanlıqlardı xalıqaralıq kólemde tán alıw hám globallıq akademiyalıq mobillikti qollap-quwatlaw, barlıq mápdar tárepler ushın óz-ara paydalı hám isenimli sharayatlar jaratıwda áhmiyetli huqıqıy hújjet bolıp esaplanadı.
Kánigeliklerdi tán alıwdıń ádil, ashıq-aydın hám isenimli mexanizmlerin qáliplestiriw, bilimlendiriw mákemeleriniń ǵárezsizligin hám hár túrliligin húrmet etiw, hámme ushın sapalı bilimlendiriwge teńdey imkaniyat jaratıw hám turaqlı rawajlanıwǵa úles qosıw, sonıń ishinde, qashqınlar hám májbúriy kóshirilgen shaxslar ushın bilim alıw imkaniyatları da konvenciyada sáwlelendirilgen.
Konvenciyaǵa aǵza mámleketler arasında joqarı bilimlendiriw qánigeliklerine baylanıslı hújjetlerdi tán alıwda maǵlıwmatlar almasıw ushın milliy málimleme sisteması hám orayınıń jumısı jolǵa qoyıladı.
Globallıq konvenciya bilimlendiriw kursları, aldıńǵı bilimlendiriw hújjetleri hám qánigeligine baylanıslı universallıq tán alıw principlerin belgileydi. Bul bolsa, óz gezeginde, qatnasıwshı mámleketlerdiń puqaraları ushın óz mámleketlerinen tısqarıda bilim alıw hám jumısqa ornalasıw ushın jańa imkaniyatlar jaratadı.
Konvenciya qaǵıydalarınıń orınlanıwın monitoring etiw, támiyinlew hám xalıqaralıq birge islesiwdi bekkemlew qatnasıwshı mámleketler húkimetleraralıq konferenciyası tárepinen ámelge asırıladı.
Qatnasıwshı mámleketlerge Konvenciyaǵa aǵza mámleketler joqarı oqıw orınlarında alınǵan mamanlıqtı, keleshekte joqarı bilim alıw, joqarı bilimlendiriwdi dawam ettiriw, joqarı maǵlıwmattı tastıyıqlawshı diplom menen miynet bazarında qatnasıw ushın tán alıw boyınsha minnetleme júkleydi.
Konvenciya Ózbekstan ushın ámeliy áhmiyetke iye. Endi milliy joqarı bilimlendiriw hám mamanlıqtı tán alıw sisteması globallıq sistema menen integraciyalanadı.
Bul tarawda básekini kúsheytedi hám óz-ózinen bilimlendiriwdiń sapasın arttırıwdı talap etedi. Studentlerdiń akademiyalıq mobilligi hám intellektuallıq potencial eksportı jańa basqıshqa shıǵadı. Sırt elde bilim alǵan student jaslar ushın diplom hám mamanlıqlardı tán alıw máseleleri jeńillestiriledi.
Milliy universitetler xalıqaralıq reytinglerde belsene qatnasadı hám sırt elli studentlerdiń Ózbekstanda bilim alıw imkaniyatları keńeedi.
Bir sóz benen aytqanda, jańa nızam Jańa Ózbekstannıń rawajlanıw strategiyasında názerde tutılǵan bilimlendiriw sistemasın modernizaciyalaw hám onı dúnya standartlarına beyimlestiriw maqsetin ámelge asırıwǵa tiykar jarattı.

Norgul Abduraimova,
ÓzA