Ilimpaz A.Qurbanbaev – 85 jasta

Hár bir insan sanalı bolıp qáliplesiwinde ustazlardıń ornı úlken. Ómirden óz ornın tabıwǵa úndeytuǵın, turmıstıń ashshı-dushshısın úyretip, mehir-aqıbet, jaqsılıq hám adamgershilikten sabaq beretuǵın ustazlardıń miynetine bir ómir bas iyemiz.
Bilimli adamnıń ozadı atı,
Ózi ólgen menen óshpeydi atı,
Shubha joq ilimnen tiridur insan.
Awır múshkillerdi jeńedi insan,
Ilim jaqsı dedi bir kún ustazım,
Jáhándi jańlatar dabıl párwazıń.
Ábilqasım Firdawsiy háziretleri aytqan bul qatarlar mıńlap insanlardıń ustazı Amin aǵa Qurbanbaevtıń bizge studentlik jıllarımızdaǵı aytqan aqıl-násiyatların eske saladı.
Ustaz – bizge bilimler dúnyasınıń esigin ashıp, ómir, Watan, ana, jaqsı-jaman, aq penen qara, dos-dushpan, gózzallıq, doslıq, nákaslıq, hadallıq, quwanısh, muhabbat kibi túrli túsiniklerdiń mánisin uqtırǵan insan sıpatında júregimizde máńgi qaladı. Ustazımız Amin aǵa da mine usınday insan sıpatında júregimizde qalǵan, sebebi, onıń bizlerge jan kúydirip aytqan sózleri, aqıl-keńesleri usı kúnge shekem, házir de aldımızdan shıǵıp, turmısta bolsın, jumıs babında qıyın jaǵdaylarǵa túskende sabaq bolıp, qıyınshılıqlardı jeńip ótiwimizge sebep bolıp atır.
Amin aǵa oǵada talapshań edi, ózine de, bizlerge de kúshli talap qoyıp, tártipti qatań uslaytuǵın insan edi. Sol dáwirlerde biz onıń bul talapların hádden tıs qatal dep túsinip, onı kópshilik studentler jaqtırmay, talaplarına boysınǵısı kelmegeni menen endi ózimiz ustaz bolǵannan keyin túsinip atırmız.
Ol bizlerge Germaniyaǵa barǵanda kórgen-keshirmelerin aytıp bergen edi. Sonda ol hár eldiń ózine tán tártip-qaǵıydaları, milliy qádiriyatları, qala berdi awqatlanıw qaǵıydalarına shekem ózgeshelikleri bolatuǵınlıǵı haqqında aytqanda tap ózlerimiz sol jaqta júrgendey tásirlenetuǵın edik…
Ustazımız Amin Qurbanbaevtıń jasap hám miynet etken ómir jollarına názer taslaytuǵın bolsaq, ol 1965-jılı Tashkent mámleketlik shet tilleri pedagogika institutınıń orta mektepler ushın nemis tili tolıq emes mektepler ushın ózbek tili hám ádebiyatı qánigeligin oqıp pitkergennen keyin óziniń dáslepki miynet jolın Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutınıń «Nemis tili» kafedrasında ápiwayı oqıtıwshı bolıp islewden baslaǵan. Burınǵı awqam dáwirinde awqamlas ellerde tájiriybe almasıw alıp barılǵanlıǵı sebepli 1971-jıldan 1974-jıllar aralıǵında Ázerbayjan shet tilleri pedagogikalıq institutında stajyor-izertlewshi sıpatında ilimiy izlenis alıp barǵan. Ol jerde ázerbayjanlı kásiplesleri menen ilimiy jumıslar islep, biraz tájiriybe toplaǵannan keyin, Nókiske qaytıp kelip, jáne aldınǵı jumıs ornında miynet jolın dawam ettirgen. Ol óziniń kásipke pidayılıǵı, tuwrı sózligi, berilgen wazıypalarǵa úlken juwapkershilik penen qarap jumıs alıp barıwı menen sol dáwirdegi universitet basshılarınıń názerine túsip, dáslep kafedra baslıǵı, soń fakultet dekanı lawazımına shekem kóteriledi. Ápiwayı oqıtıwshılıqtan kafedra professorı ilimiy dárejesin alıwǵa miyasar boldı. Ol basshı bolıp islegen jılları fakultette qatań tártip ornap, student jaslar arasında bilim alıwǵa, ilimiy izlenisler alıp barıwǵa umtılısları sezilerli dárejede arttı. Onıń qolınan júzlep, mıńlap shákirtler tárbiyalanıp shıqtı. Sózimniń basında onıń qatań tártibine kónlige almay student jıllarımızda onı jaman kórip júrgen edik, dep keltirgen edim. Onıń shákirtleriniń basım kópshiliginde usı sezim, usınday oy-keshirmeler bolǵan bolıwı tábiyiy. Óytkeni ol basqa ustazlarǵa qaraǵanda oǵada qattı qol, hádden tısqarı talapshań boldı. Biraq meniń pikirimshe, sol tutımına men sıyaqlı basqa shákirtleri de házir onnan oǵada minnetdar bolıp atırǵanlıǵına hesh te gúmanım joq. Sebebi, sol tártip-intizamnıń, tutımnıń arqasında shákirtleriniń kópshiligi búgin úlken tabıslardı qolǵa kirgizip, hámmesi jámiyette óz ornına iye insanlar bolıp qáliplesti. Basım kópshiligi respublikamızdıń túrli jerlerinde, belgili oqıw orınlarda óziniń abırayına, mártebesine iye insanlar sıpatında miynet etip atır.
Muqaddes hádisimizde: «Besikten qábirge shekem ilim izle» degen bir danalıq bar. Sol aytılǵanınday Amin aǵa ómiriniń aqırına shekem ǵarrılıqtı moyınlamastan kitap jazdı, shákirtlerin izine ertip bir qansha ilimiy kitaplar, sózlikler shıǵardı.
Amin aǵanıń miynetleri haqqında sóz etetuǵın bolsaq, «Nemis tili grammatikasınan shınıǵıwlar toplamı, «Nemis hám qaraqalpaq tilleriniń salıstırmalı grammatikası. Sintaksis», «Qaraqalpaq tiline nemis tilinen ótken sózlerdiń fonetikalıq qásiyetleri», «Nemis tilinde atlıqtıń grammatikalıq kategoriyaları», «Alpamıs» nemis tilinde», «Qaraqalpaq hám nemis tili ráwishlerinde grammatik interferenciyanıń ushırawı», «Awızeki sóylew sabaqlarında strategiya hám oyın-tapsırmalardıń qollanılıwı», «Qaraqalpaqsha-nemisshe sóylesiw sózligi», «Nemis tilinde feyildiń grammatikalıq kategoriyaları» hám usı sıyaqlı júzlep ilimiy miynetler, maqalalar, kitaplar jazdı. Onıń bul miynetleri múnásip bahalanıp, «Qaraqalpaqstan Respublikasında xızmet kórsetken xalıq bilimlendiriw xızmetkeri» húrmetli ataǵı berildi. Ol bunnan da úlken sıylıqlarǵa ılayıq insan edi. Eń baslısı, ataqtı oǵan xalıq berdi, ol kafedramızdıń professorı edi, birge islegen kásiplesleri, zamanlasları, izine ergen shákirtleri onıń miynetlerin, insanıylıq pazıyletlerin, mehirge tolı júregin, aytqan aqıl-násiyatların hesh qashan esten shıǵarmaydı.
Ol óziniń izinde jaqsı at, jaqsı isler, ájayıp shákirtler qaldırǵan haqıyqıy ustaz sıpatında jasap ótti. Biz de, óz náwbetinde pidayı ustazdıń shákirtleriniń biri ekenligimiz benen maqtanamız.

Minayim Palwanova,
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń shet tilleri fakulteti nemis tili hám ádebiyatı kafedrasınıń assistent oqıtıwshısı, «Doslıq» ordeniniń iyesi.