Globallıq ısıw hám insan belsendiligi nátiyjesinde dúnya boylap teńiz qáddi sońǵı 4 mıń jıllıqta rekord dárejede kóterilmekte. Bul jaǵday iri qalalar hám jaǵalıq boyı aymaqları ushın ayrıqsha suw tasqını qáwpin payda etedi.

Rutgers universitetiniń ilimpazları áyyemgi korall rifleri hám mangro tereklerin tallap, teńiz qáddiniń ózgeriw tariyxın úyrendi. Olardıń “Nature” jurnalında járiyalanǵan izertlewine bola, 1900-jıldan berli teńiz qáddi hár jılı ortasha 1,5 millimetrge artqan – bul sońǵı mıń jıllıqlar ishindegi eń joqarı kórsetkish bolıp esaplanadı.
Qánigeler oǵan eki tiykarǵı faktor sebep bolıp atırǵanın atap ótpekte: global temperaturanıń artıwı nátiyjesinde okean suwınıń keńeyiwi hám muzlıqlardıń, ásirese Grenlandiya hám Antarktidadaǵı aysberglerdiń tez eriwi. 2023-jıl sentyabrden 2024-jıl avgustqa shekem Grenlandiyada 80 milliard tonna muz erigen. Eger bul muzlıq tolıq erise, global teńiz qáddi 7,4 metrge kóteriliwi múmkin.
Izertlewshilerdiń pikirinshe, eń úlken qáwip dáryalar deltalarında jaylasqan tegis hám ónimdarlı aymaqlarǵa qáwip salmaqta. Olar awıl xojalıǵı, sanaat hám transport ushın áhmiyetli bolǵanı sebepli, olardıń joǵalıwı global ekonomikaǵa da soqqı beriwi múmkin.
Qıtay ásirese eki ese kóbirek qáwip astında bolsa da, bul mashqala Nyu-York, Jakarta, Manila sıyaqlı iri qalalar ushın da áhmiyetli. Ilimpazlar teńiz suwınıń kóteriliwin tártipke salıw ushın global dárejede keskin ilajlar kóriw zárúrligin atap ótpekte.

Madinabonu Nasrieva, Anvarxwja Ahmedov (video), ÓzA