Pekin qalasında bolıp ótken Hayal-qızlar boyınsha Global jetekshiler májilisi gender teńlikti támiyinlew, hayal-qızlardıń jámiyettegi belsendiligin arttırıwǵa qaratılǵan xalıqaralıq maydan sıpatında itibarǵa iye boldı. Bul ilaj 30 jıl aldın, 1995-jılı Qıtayda ótken BMSh Tórtinshi jáhán hayal-qızlar konferenciyasınıń dawamı sıpatında shólkemlestirildi.

Ánjumanda qabıl etilgen Pekin deklaraciyası hám háreket platforması hayal-qızlardıń huqıqın qorǵaw, gender teńlik hám sociallıq rawajlanıwdı támiyinlew boyınsha dúnya kólemindegi tiykarǵı hújjetke aylandı.
Májiliste sanlı teńsizlik, ekonomikalıq imkaniyat, hayal-qızlardıń mámleketlik basqarıw hám qarar qabıl etiw procesindegi qatnası sıyaqlı temalar dodalandı. Sammitte QXR Baslıǵı Si Czinpin shıǵıp sóyledi. Ol 2015-jılı BMSh minberinen de hayal-qızlardıń rawajlanıwı menen ekonomikalıq rawajlanıw únles bolıwı kerek ekenligin atap ótken edi.
Taraw wákilleriniń sózlerine bola, sońǵı jılları dúnya boylap hayal-qızlardıń huqıqın qorǵaw boyınsha úlken ózgerisler baqlanǵan. Atap aytqanda, analar ólimi dárejesi úshten bir bólimge azayǵan. Kópshilik mámleketlerdiń parlamentinde hayal-qızlardıń sanı eki esege artqan. 30 jıl aldın barı-joǵı 12 mámlekette 354 zorlıqqa qarsı nızam bar edi. Házirgi waqıtta bolsa 193 mámlekette jámi 1 583 gender zorlıqqa qarsı nızam qabıl etilgen.
Qıtayda da hayal-qızlar joqarı bilimlendiriw mákemeleri, ilim tarawı hám isbilermenlikte belsendi. Mámlekettiń nızamshılıǵı hám siyasiy sisteması hayal-qızlar ushın qolaylı ortalıq jaratadı.
Xosh, bul baǵdarda Ózbekstanda házirgi jaǵday qanday? Xalıqaralıq sammitte qatnasqan Ózbekstan delegaciyası wákilleri tárepinen usınılǵan maǵlıwmatqa bola, Prezident Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında “Insan qádirin ulıǵlaw” principi tiykarında keń kólemli reformalar ámelge asırılmaqta. Mámleketimizdiń rawajlanıw strategiyasında shańaraq hám hayal-qızlardı qollap-quwatlaw, gender teńlikti támiyinlewge qaratılǵan tiykarǵı baǵdarlar tiykarǵı maqset sıpatında belgilengen. “Ózbekstan-2030” strategiyasında hayal-qızlardı hár tárepleme qollap-quwatlaw sistemasın kúsheytiw, olardıń huqıqı hám nızamlı mápin támiyinlew, sonıń ishinde, ekonomikalıq belsendiligin arttırıw boyınsha anıq maqsetler belgilengen Ózbekstan modeli izbe-iz engizilmekte.
Turaqlı rawajlanıw maqsetinde 2030-jılǵa shekem gender teńlikti támiyinlew strategiyasınıń ámelge asırılıwı sebepli mámleketlik hám jámiyetlik basqarıwda hayal-qızlardıń úlesi 35 procentten arttı. Shańaraq abadanlıǵında turaq jay menen támiyinlew, ana hám bala salamatlıǵın bekkemlew, jaslar, ásirese, qızlardı bilimlendiriwdiń barlıq basqıshlarında qollap-quwatlaw, olarǵa keń imkaniyatlar jaratıw boyınsha mámleketlik baǵdarlamalar nátiyjeli sistemaǵa aylandı. Bul baǵdarda mámleketimizde Shańaraq abadanlıǵına erisiw milliy baǵdarlaması islep shıǵıldı.
Keyingi jılları mektepke shekemgi bilimlendiriwge qamtıp alıw 27 procentten 78 procentke kóterildi. Hayal-qızlardıń joqarı bilimlendiriw menen qamtıp alınıwı 54 procentke jetti. Bul processte sociallıq qorǵawǵa mútáj hayal-qızlarǵa mámleket tárepinen ayrıqsha járdemler ajıratılıp, mámleketlik grant eki esege, joqarı maǵlıwmatqa iye bolmaǵan hayal-qızlar ushın kvota bes esege arttırıldı.
Hayal-qızlar ushın procentsiz tálim kreditleri engizilip, magistraturada bilim alıw tólemi mámleketlik byudjet esabınan, qaytarıw shártisiz qaplap berilmekte. Sonıń nátiyjesinde joqarı oqıw orınlarında magistrlerdiń 64 procentten aslamın hayal-qızlar quramaqta.
“Kámbaǵallıqtan abadanlıqqa qaray” baǵdarlaması ámelge asırılıp, “Máhálle kesiminde” islew sisteması arqalı hár bir shańaraq penen individual islenbekte, hayal-qızlardıń dáramatın arttırıw ushın zárúr resurslar ajıratılmaqta.
Sonıń menen birge, dúnyada elege shekem 600 millionnan aslam hayal-qızlar kelispewshilikler tásirinde, 2 milliardtan aslam hayal-qız sociallıq qorǵawsız jaǵdayda jasamaqta. Bul bolsa úzliksiz háreket, birge islesiw hám awızbirshilikti talap etedi. Hayal-qızlar óz keleshegin belgileytuǵın hám potencialın tolıq júzege shıǵaratuǵın dúnya qurıw – hámmemiz ushın ulıwma maqset. Usı mániste Pekindegi ánjuman da hayal-qızlar huqıqı insan huqıqınıń ajıralmas bólegi ekenin kórsetti.

Muhayyo Toshqorayeva, Iskandar Ismatov (video), ÓzA
Pekin, Qıtay